آتش‌سوزی ۱۴۰۴ جنگل‌های ایران

آتش‌سوزی جنگل‌های ایران در سال ۱۴۰۴ مجموعه‌ای از رخدادهای گسترده آتش‌سوزی در عرصه‌های جنگلی و مراتع ایران است که از اوایل بهار در رشته‌کوه زاگرس آغاز شد و در پاییز با شدت بی‌سابقه‌ای جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران را دربرگرفت. بر اساس برآوردها، مساحت جنگل‌ها در ایران در ۶۰ سال گذشته از حدود ۱۸ میلیون هکتار به ۱۴٫۳ میلیون هکتار و در بعضی آمارها به حدود ۱۰٫۵ میلیون هکتار کاهش یافته است.^[۱] این آمار نسبت به مدت مشابه سال گذشته، افزایش ۱۲ درصدی در تعداد آتش‌سوزی را نشان می‌دهد.^[۲] مجید ذکریایی، فرمانده یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ایران، اعلام کرد در هشت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۴۶ هزار هکتار از اراضی ملی، جنگلی و مرتعی کشور در اثر آتش‌سوزی آسیب دیده است. به گفته او، استان فارس با حدود ۱۲ هزار و ۸۴۰ هکتار اراضی سوخته، بیشترین وسعت آتش‌سوزی را در میان استان‌های کشور به خود اختصاص داده است. پس از آن، استان‌های کردستان با حدود چهار هزار و ۸۷۰ هکتار، کرمانشاه با چهار هزار و ۷۳۰ هکتار، کهگیلویه و بویراحمد با چهار هزار و ۲۴۰ هکتار، آذربایجان غربی با بیش از سه هزار و ۲۰۰ هکتار و آذربایجان شرقی با نزدیک به دو هزار و ۹۰۰ هکتار در رتبه‌های بعدی قرار دارند.^[۳]

در نیمه اول سال، تمرکز آتش‌سوزی‌ها بر مناطق غربی و شمالی بود.^[۴] استان ایلام در تابستان ۱۴۰۴ یکی از کانون‌های اصلی بحران بود. در تیرماه، مناطق وسیعی از جنگل‌های بلوط در ارتفاعات این استان طعمه حریق شدند.^[۵] فعالان محیط زیست محلی اعلام کردند که بخش زیادی از این آتش‌سوزی‌ها ناشی از «آتش زدن پس‌چرای مزارع» و «عوامل انسانی» بوده که به عرصه‌های جنگلی سرایت کرده است.^[۶]

آتش‌سوزی منطقه آبیدر سنندج در تیرماه ۱۴۰۴ طی چند روز بیش از ۲۰ هکتار از مراتع و درختان کاج این منطقه را نابود کرد.^[۷][۸][۹] رئیس منابع طبیعی اعلام کرد این آتش‌سوزی عمدی بوده و توسط دو نفر موتورسوار به وقوع پیوسته است.^[۱۰] همچنین در جریان اطفای حریق، سه تن از فعالان محیط زیست کردستان جان خود را از دست دادند و دو روز عزای عمومی در استان کردستان اعلام شد.^[۱۱][۱۲]

آتش‌سوزی گسترده‌ای در جنگل‌های استان آذربایجان شرقی در سال ۱۴۰۴ رخ داد و مناطق مختلف از جمله جنگل‌های دیزمار را درگیر کرد.^{[۱۳][۱۴][۱۵]} تا مهار آتش‌سوزی، بیش از ۱۰۰ هکتار از پوشش جنگلی دیزمار غربی خسارت دید.^[۱۶]

با شروع وزش بادهای گرم پاییزی (گرم‌باد) و کاهش رطوبت خاک،^[۱۷] موجی از آتش‌سوزی‌های سریالی در نوار شمالی کشور رخ داد.^{[۱۸][۱۹][۲۰]} بحرانی‌ترین رویداد سال ۱۴۰۴، آتش‌سوزی جنگل‌های الیت در مرزن‌آباد چالوس بود که بیش از ۲۰ روز (از اوایل آبان تا آذر) ادامه داشت.^[۱۷] در آذر ۱۴۰۴، آتش‌سوزی گسترده‌ای در جنگل هیرکانی «ابر» در مرز استان سمنان و گلستان رخ داد.^[۲۱] فرمانده یگان حفاظت محیط زیست سمنان، این آتش‌سوزی را «غیرعادی» خواند و احتمال «عمدی بودن» آن، حتی با استفاده از «ریزپرنده‌ها» (پهپادهای کوچک) را مطرح کرد.^[۲۲]

علاوه بر کانون‌های اصلی، چندین منطقه دیگر نیز در پاییز ۱۴۰۴ دچار حریق شدند:

• پیشنبور (کلاردشت): آتش در این منطقه پس از مهار اولیه، مجدداً به دلیل وزش باد شدید شعله‌ور شد و ارتفاعات جنگلی را تهدید کرد.^[۲۳]
• درازنو (کردکوی): ارتفاعات جنگلی درازنو و رادکان در استان گلستان دچار حریق شدند که وسعت آن حدود ۳۰۰۰ متر برآورد شد.^[۲۴]
• صادق‌آباد (گالیکش): جنگل‌های اطراف روستای صادق‌آباد و پارک ملی گلستان نیز درگیر آتش شدند که با تلاش نیروهای محیط‌بانی مهار گردید.^[۲۵][۲۶]
• کارمزد (سوادکوه): در منطقه سوادکوه، جنگل‌های کارمزد دچار آتش‌سوزی شدند که مقامات محلی علت این حادثه را «سهل‌انگاری انسانی» اعلام کردند.^[۲۷]
• کومله (لنگرود): بیش از ۱۵ هکتار از جنگل‌ها و باغات مرکبات در چهار نقطه از کومله در آتش سوخت.^{[۲۸][۲۹][۳۰]}

• آتش‌سوزی جنگل‌های هیرکانی
• آتش‌سوزی جنگل‌های زاگرس

واکنش عجیب مقام دولتی به آتش‌سوزی جنگل الیت