آتشگردانی ذهنی
آتشگردانی ذهنی (انگلیسی: Pyrokinesis) یا آتشجُنبانی به توانایی ذهنی یا ماوراییِ فرضی گفته میشود که در آن فرد میتواند فقط با تمرکز ذهنی یا ارادهٔ خود، آتش ایجاد کند یا آن را کنترل کند، بدون استفاده از هیچ وسیلهٔ فیزیکی یا مادهٔ قابل اشتعال. این اصطلاح بیشتر در آثار علمی-تخیلی، داستانهای فانتزی، کتابهای کمیک و فیلمها دیده میشود و تاکنون هیچ سند علمی معتبری برای اثبات آن وجود ندارد و بسیاری از موارد ادعاشده، در واقع حقه و نتیجهٔ فریبکاری هستند.[۱][۲]
ریشهشناسی
واژهٔ pyrokinesis از زبان یونانی گرفته شده: pyr بهمعنای «آتش» و kinesis بهمعنای «جنبش». این واژه را نویسندهٔ وحشتنویس استیون کینگ در رمان آتشافروز (۱۹۸۰) برای توصیف توانایی ایجاد و کنترل آتش با ذهن رواج داد، هرچند کاربرد آن پیش از آن نیز وجود داشته است.[۳][۴][۵] واژهٔ «پایروکینزیس» بهگونهای ساخته شده که با واژهٔ تلکینزیس (دورجُنبی) همارز باشد، گرچه اس. تی. جاشی این واژهسازی را «بسیار ناموفق» دانسته و پیشنهاد داده که معادل دقیقتر آن telepyrosis (آتش از راه دور) است.[۶]
پیشینه
ای. دبلیو. آندروود، یک آمریکایی آفریقاییتبار در قرن نوزدهم، بهخاطر تواناییاش در آتشزدن اشیاء شهرتی محدود یافت. جادوگران و دانشمندان بر این باورند که احتمالاً او از تکههایی پنهان از فسفر استفاده میکرده که با تنفس یا مالش بهآسانی شعلهور میشدهاند. محقق شکگرا جو نیکل نوشته که آندروود ممکن است از تکنیکهای شیمیایی برای ایجاد احتراق بهره برده باشد و استفاده از فسفر محتملترین گزینه است. او مینویسد که امکان فریبکاری بسیار بیشتر از وجود هرگونه نیروی فراطبیعی است که توسط چارلز فورت یا دیگران مطرح شده است.[۲]
واسطه روحی، دنیل دانگلاس هوم، نیز بهخاطر نمایشهایی مربوط به آتش و دستزدن به تکهای زغال گداخته مشهور بود. شعبدهباز هنری آر. ایوانز نوشت که این نمایش در واقع نوعی تردستی بوده و تکهٔ گداخته از جنس پلاتین اسفنجی بوده که شبیه زغال نیمسوخته است و در دست مخفی میشده است.[۷] هروارد کارینگتون این فرضیه را «بسیار هوشمندانه» توصیف کرد، اما یادآور شد که ویلیام کروکس، شیمیدانی مجرب، در یکی از جلسات احضار ارواح حاضر بوده و احتمالاً توانایی تشخیص تفاوت زغال و پلاتین را داشته است.[۸] فرانک پادمور نیز نوشت که بیشتر نمایشهای آتش بهراحتی میتوانسته با تردستی یا توهم و فریب حواس انجام شده باشد، و ادعای مشاهدهٔ شعله از انگشتان هوم را نیز میتوان با خطای دید توضیح داد.[۹] جوزف مککیب نوشته که ادعاهای مربوط به آتشگردانی هوم ضعیف و ناموفق بودهاند و بیشتر آنها در تاریکی و با شاهدانی غیرقابلاعتماد انجام شده است. او احتمال داده که تکهٔ زغال در واقع قطعهای از آزبست بوده که هوم در جیب داشته است.[۱۰]
گاهی ادعاهای مربوط به آتشگردانی در قالب داستانهای ارواح آتشافروز منتشر میشوند، مانند آتشسوزیهای Canneto di Caronia fires و ماجرای پرستار اسکاتلندی جوانی به نام کارول کامپتون در ایتالیا در سال ۱۹۸۲.[۱۱]
در مارس ۲۰۱۱، دختربچهای سهساله در استان آنتیک در فیلیپین بهدلیل داشتن توانایی پیشبینی یا ایجاد آتش، توجه رسانههای محلی را به خود جلب کرد. شهردار شهر مدعی شد که با شنیدن عبارت «آتش… بالش» از زبان کودک، یک بالش شعلهور شده است. برخی شاهدان دیگر نیز ادعا کردند که دختر بدون تماس با اشیاء، آتش را پیشبینی یا ایجاد کرده است.[۱۲][۱۳] یک کشیش مدعی شد که کودک را طی مراسمی از ارواح پاک کرده، و پلیس نیز مورد غیرعادیای نیافت، با این حال، یکی از طرفداران امور ماورایی ادعا کرد که این دختر تواناییهایش را از زندگی پیشین به ارث برده است.[۱۴] داستان این کودک در برنامهٔ Kapuso Mo, Jessica Soho در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۰ پخش شد. با شعلهور شدن اشیائی مختلف در خانه، مردم محلی به خانهٔ دختر آمدند تا بیشتر بدانند، و نیروهای اورژانس نیز از خانه بازدید کردند.[۱۵]
هیچ روش علمی شناختهشدهای وجود ندارد که مغز بتواند با آن آتش یا انفجار ایجاد کند.[۱۶]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Stein, Gordon; Gardner, Martin (1993). Encyclopedia of Hoaxes. Detroit: Gale Research. pp. 161–164. ISBN 0-8103-8414-0.
- 1 2 Nickell, Joe (2004). Mystery Chronicles: More Real-Life X-Files. Lexington, Kentucky: University Press of Kentucky. pp. 56–60. ISBN 978-0-8131-2318-9.
- ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامJoyceوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). - ↑ McCrossan, John A. (2000). Books and Reading in the Lives of Notable Americans: A Biographical Sourcebook. Westport, Connecticut: Greenwood Press. p. 144. ISBN 0-313-30376-2.
- ↑ Lee, Walt (1972). Reference Guide to Fantastic Films: Science Fiction, Fantasy, & Horror. Volume 2. Los Angeles: Chelsea-Lee Books. p. 193. ISBN 0-913974-04-8. Archived from the original on 1 November 2023. Retrieved 20 April 2021.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (link) - ↑ Joshi, S. T. (2001). The Modern Weird Tale. Jefferson, North Carolina: McFarland. p. 75. ISBN 978-0-7864-0986-0. Retrieved 6 September 2014.
- ↑ Evans, Henry R. (1897). Hours With the Ghosts Or Nineteenth Century Witchcraft. Laird & Lee. pp. 106-107.
- ↑ Carrington, Hereward (1907). The Physical Phenomena of Spiritualism. Herbet B. Turner & Co. p. 404.
- ↑ Podmore, Frank (1910). "Levitation and the Fire Ordeal". The Newer Spiritualism. Henry Holt and Company. pp. 55–86.
- ↑ McCabe, Joseph (1920). Is Spiritualism Based on Fraud? the Evidence Given by Sir A. C. Doyle and Others Drastically Examined. London Watts & Co. pp. 78–80.
- ↑ "Sicilian fires recall nanny's 'witch' ordeal". The Scotsman. 2004-02-12. Retrieved 2015-03-05.
- ↑ "Fire 'seer' draws hundreds to Antique village". Newsinfo.inquirer.net. 2011-03-09. Archived from the original on 2013-12-04. Retrieved 2013-11-07.
- ↑ Felongco, Gilbert P (March 5, 2011). "Three-year-old alleged firestarter sparks amazement in Philippines". Gulf News.
- ↑ Vince (March 24, 2011). "Fire Starter or Pyrokinesis: 3-Year old Child from Iloilo City Make Fire by Imagination". Philippine News.
- ↑ "Kapuso Mo, Jessica Soho: Bata mula Antique na hinihinalang firestarter, kumusta na ngayon?". GMA News and Public Affairs. یوتیوب. June 21, 2020. Archived from the original on 2021-12-11. Retrieved October 1, 2020.
- ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامGreshوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Pyrokinesis». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۶ آوریل ۲۰۲۵.