آتش مقدس (مسیحیت ارتدکس)

افروختن آتش مقدس در سال ۲۰۲۲

آتش مقدس (به یونانی: Ἃγιον Φῶς، انگلیسی: Holy Fire) مراسمی است که هر سال در کلیسای مقبره مقدس در اورشلیم در روز شنبه مقدس، یک روز قبل از عید پاک ارتدکس برگزار می‌شود. در طول این مراسم، دعایی انجام می‌شود و پس از آن آتشی در داخل آدیکول‌ها که برخی معتقدند مقبره عیسی در آن قرار داشته، روشن می‌شود. بر اساس اعتقادات مسیحیت، این آتش به طور معجزه آسایی پدید می‌آید و توسط روح القدس روشن می‌شود. مسیحیان ارتدکس معتقدند که این نور مبارکِ مسیح رستاخیز است که به معتقدان، شادی و آرامش می‌بخشد.[۱]

مراسم آتش مقدس توسط پاتریارک ارتدکس یونانی اورشلیم رهبری می‌شود و معمولاً کشیشان و مؤمنان فرقه‌های مختلف مسیحی در آن شرکت می‌کنند. پس از روشن شدن آتش، آن را به کلیساهای ملی سایر کشورها از جمله (آتن، صوفیه، مسکو، بلگراد، بخارست و...) منتقل می‌کنند.

توصیف این واقعه از اعتقادات ارتدکس

پرواز ویژۀ انتقال آتش مقدس به آتن پایتخت یونان، سال ۲۰۱۳

طبق سنت جامعه ارتدکس، آتش مقدس هر سال در روز قبل از عید پاک (عید پاک ارتدکس) اتفاق می‌افتد. در گذشته گفته می‌شد که نور آبی رنگی از داخل قبر عیسی ساطع می‌شد که از تخته سنگ مرمری بازتاب داشت که گمان می‌رود پیکر عیسی برای دفن بر روی آن گذاشته شده بود. تخته مرمر اکنون در کلیسای مقبره مقدس در شهر قدیمی اورشلیم قرار دارد. آنان بر این باورند که این نور، ستونی از آتش را تشکیل می‌دهد که به طور خود به خود، آتش درون آتشکده‌ها و شمع‌های اطراف کلیسا افروخته می‌شود.[۲] روحانیون مقبره می‌گویند که آتش مقدس آنها را نمی‌سوزاند.[۳][۴]

قبل از افروخته شدن آتش، پاتریارک در داخل کلیسا در مقابل سنگ زانو می‌زند، هنگامی که آتش روشن می‌شود، پاتریارک با دو شمع روشن، از کلیسا بیرون می‌آید.[۵] هزاران زائر و همچنین مسیحیان محلی از همه فرقه‌های مسیحیت در اورشلیم جمع می‌شوند تا در این رویداد سالانه شرکت کنند و شاهد آن باشند.[۶][۷]

سپس پاره‌های این آتش مقدس را با پرواز ویژه به یونان و سایر کشورهای ارتدکس یا کشورهای دارای کلیسای ارتدکس، مانند اردن، سوریه، گرجستان، بلغارستان، لبنان، رومانی، مصر، قبرس، مقدونیه شمالی، صربستان، مونته‌نگرو، بلاروس، اوکراین و روسیه می‌فرستند که توسط رهبران کلیسا و دولت پذیرفته می‌شود.[۸]

تاریخچه

یوسبیوس قیصریه مورخ، در کتاب زندگی کنستانتین خود، که مربوط به حدود سال ۳۲۸ بعد از میلاد است، در مورد یک واقعه جالب در مراسم عید پاک در اورشلیم سال ۱۶۲ می‌نویسد: هنگامی که نگهبانان کلیسا می‌خواستند مخازن چراغ‌های روغن‌سوز را برای جشن رستاخیز عیسی پر از روغن کنند تا آن ها را برای آن مراسم آماده کنند، متوجه شدند که دیگر روغنی برای پرکردن مخازن باقی نمانده است. پس از آن، اسقف اورشلیم دستور داد چراغ‌ها را از آب پر کنند. سپس به نگهبانان گفت که آنها را آتش بزنند و تک تک چراغ‌ها چنان سوخت که گویی با روغن خالص پر شده باشد.[۹] سنت ارتدکس مسیحی معتقد است که این معجزه، که پیش از ساخت مقبره مقدس در قرن چهارم است، مربوط به معجزه آتش مقدس است، گر چه آموزه، تفاوت‌هایی بین این دو، بیان می‌کند، زیرا اولی یک بار اتفاق افتاد. در حالی که مراسم آتش مقدس هر سال رخ می‌دهد و باور دارند که آتش این مراسم، مانند همان اولی، به طور معجزه آسا روشن می‌شود. با این حال، آنها در این فرض مشترکند که خداوند آتش را در جایی پدید آورده است که منطقاً نباید وجود داشته باشد.

حدود سال ۳۸۵ پس از میلاد، اگریا زنی پاکدامن از اسپانیا، به فلسطین سفر کرد. در گزارش سفر خود، او از مراسمی توسط مقبره مقدس مسیح صحبت می‌کند، که در آن نوری از کلیسای کوچکی که مقبره را در بر می‌گیرد بیرون می‌آید و به وسیله آن کل کلیسا، با نوری بی‌نهایت پر می‌شود.

با وجود نقل این مورد، اعتقاد بر این است که آتش مقدس اولین بار توسط زائر مسیحی، برنارد حکیم در سال ۸۶۷ میلادی ثبت شده است.[۱۰][۱۱][۱۲]

دوران جنگ‌های صلیبی

در زمان بودوئن یکم اورشلیم، روحانیون لاتین، مقبره مقدس را تصرف کرده بودند، و به گفته کریستوفر تایرمن، در مراسم سالانه در شب عید پاک، زمان افروخته شدن آتش مقدس در جایگاه، مقبره مقدس به آتش کشیده شد که ظاهراً تازه واردان، این مهارت را یاد نگرفته بودند. و این مراسم در آن دوره با شکست مواجه شد. بعدها روحانیان یونانی در سال ۱۱۰۱ مقبره را بازسازی کرده و مراسم را از سرگرفتند.[۱۳]

با این وجود، منابع دیگر، علت شکست آن مراسم و بسته شدن موقت مقبره مقدس را اینگونه توصیف می‌کنند که در روز یکشنبه (روز عید پاک) آتش مقدس در مقبره مقدس ظاهر شد، زمانی که اسقف اعظم لاتین دایمبرت در مقبره مقدس نبود و پردازش امور توسط یونانیان و سایر مسیحیان ارتدکس انجام شد به این خاطر، دایمبرت مقبره مقدس را تعطیل نمود.[۱۴]

دوره عثمانی

در سال ۱۸۳۴، در حضور ابراهیم پاشا حاکم مصر، زائران مشتاق، در کلیسای مملو از دود و شلوغی جمعیت، ازدحام به راه انداختند که توسط نگهبانان پاشا که راه خود را از میان توده‌های جمعیت باز میکردند، تشدید شد و فاجعه‌ای رخ داد. به گفته رابرت کرزن، مسافر انگلیسی خاور نزدیک، در آن واقعه چهارصد نفر جان خود را از دست دادند.[۱۵][۱۶]

دوره مدرنیته

این مراسم در سال ۲۰۰۲ هنگامی که اختلاف نظر بین پاتریارک یونان و اسقف ارمنیِ همراه، در مورد اینکه چه کسی باید اول با آتش مقدس ظهور کند، منجر به درگیری بین جناح‌ها شد، در جریان درگیری، پاتریارک یونان دو بار شمع اسقف ارمنی را خاموش کرد، در پایان، پلیس اسرائیل برای برقراری نظم وارد محوطه شد.[۱۷]

انتقاد و مخالفت

در سال ۱۰۰۹ میلادی، حاکم بأمرالله خلیفه فاطمی، دستور تخریب مقبره مقدس و ساختمان‌های مرتبط با آن را صادر کرد، ظاهراً علت آن، حیله‌هایی بود که راهبان در نزول «معجزه‌آسا» آتش مقدس انجام می‌دادند. یحیی وقایع‌نگار گفت که "تنها چیزهایی که تخریب آنها بسیار دشوار بود در امان ماندند." راهپیمایی‌ها ممنوع شد و چند سال بعد گفته شد که تمامی صومعه‌ها و کلیساهای فلسطین تخریب یا مصادره شده‌اند.[۱۸] در سال ۱۲۳۸، پاپ گریگوری نهم آتش مقدس را تقلبی دانسته و آن را محکوم کرد و پیروان را از شرکت در مراسم منع نمود.[۱۹] به طور مشابه، بسیاری از مسیحیان از معجزه آسا بودن این اتفاق متقاعد نشده‌اند.[۲۰] به گفته شهاب الدین القرافی، المعظم توران‌شاه حاکم ایوبی قرن سیزدهم، به تقلب در آتش مقدس پی برده بود. با این حال، در ازای دریافت پول به راهبان اجازه داد تا به تقلب خود ادامه دهند.[۲۱] اولیا چلبی مسافر عثمانی هم در اینباره گفت است که یک کوزه نفت به طور مخفیانه در جایگاه آتش قرار داده شده بود که از آن برای روشن کردن جایگاه آتش استفاده می‌شد.[۲۲] ادوارد گیبون در جلد پایانی تاریخ زوال و سقوط امپراتوری روم، در مورد پدیده ادعایی نوشت:

این تقلب پرهیزگاری که برای اولین بار در قرن نهم ابداع شد، توسط صلیبی‌های لاتین مورد احترام قرار گرفت و سالانه توسط روحانیون فرقه‌های یونانی، ارمنی و قبطی که به نفع خود و ظالمان خود بر تماشاگران زودباور تحمیل می‌کنند، تکرار می‌شود.[۲۳]

توماس تگ یک انگلیسی قرن نوزدهم، گزارشی از این رویداد را در دایره المعارف لندن، در سال ۱۸۲۸ منتشر کرده و حدس می‌زند که این رویداد کاملاً طبیعی است و انگیزه‌های مالی دارد.[۲۴]

برخی از یونانیان از آتش مقدس انتقاد کرده‌اند، مانند آدامانتیوس کورائیس (۱۷۴۸-۱۸۳۳)، که در رساله خود "درباره نور مقدس اورشلیم" آنچه را که تقلب مذهبی می‌دانست محکوم کرد. وی از این رویداد به عنوان "دسیسه کشیشان متقلب" و از نور "نامقدس" اورشلیم به عنوان "معجزه سودجویان" یاد کرد. در سال ۲۰۰۵، در یک تظاهرات زنده در تلویزیون یونان، مایکل کالوپولوس، نویسنده و مورخ دین، پنج شمع را در فسفر سفید فرو برد، شمع ها پس از حدود ۱۰ دقیقه خود به خود مشتعل شدند و دلیل آن، خاصیت خود اشتعالی فسفر سفید در تماس با هوا است.[۲۵]

روزنامه‌نگار دیمیتریس آلیکاکوس در کتاب خود مصاحبه‌ای با اسقف اعظم اسقف ایسیدوروس از پاتریارک‌های اورشلیم ارائه می‌دهد که در آن، اسقف اعتراف می‌کند شمعی که خود او در صبح روز شنبه مقدس در کلیسای مقبره مقدس قرار داده است، توسط خود او روشن می‌شود.[۲۶] اسقف اعظم نیکیفوروس نیز این مطلب را تصدیق می‌کند با این تفاوت که او از کبریت استفاده می‌کرد.[۲۷] در همان کتاب، اسقف اعظم ژراسون تئوفانیس بیان می‌کند که آتش مقدس به طور معجزه آسا روشن نمی‌شود، بلکه به صورت طبیعی روشن می‌شود و سپس توسط پاتریارک برکت می‌یابد. وی می‌افزاید: ما مؤمنان را فریب می‌دهیم که باور کنند این معجزه است، این غیر قابل قبول است و به ما منعکس نمی‌شود.[۲۸] به گفته تئوفانیس، تقلب معجزه توسط صلیبیون کاتولیک چند قرن پیش ابداع شد و بعداً توسط پاتریارک‌نشین ارتدکس یونانی اورشلیم ادامه یافت.[۲۹] علاوه بر این، اسقف متروپولیتن کورنیلیوس پتراس، جانشین اسقف اورشلیم در سال ۲۰۰۱، مصاحبه قدیمی‌تری را تأیید کرد و گفت که آتشکده آتش مقدس را نیز با یک شمع طبیعی مشتعل کرده است، او با جزئیات کامل آنچه را که در کلیسا دیده بود، توضیح داد. در نهایت، روزنامه‌نگار در کتاب خود به شرح وقایع حذف کلمه "معجزه" از وب سایت رسمی پاتریارک در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۸ به دستور پاتریارک تئوفیلوس سوم اشاره می‌کند.[۳۰]

یکی از مشعل‌داران ارمنی، وظیفه‌ای که معمولاً از پدر به پسر (یا دیگر اعضای مذکر خانواده مشعل‌داران) منتقل می‌شود، اعتراف کرده است که پدرش به او فاش کرده است که منبع آتش، باستانی و نمادین بوده اما معجزه نیست. او گفت: کشیشان یونانی چراغی را می‌آورند تا آتش مقدس را افروخته کند. برای زائران باایمان که از خارج می‌آیند، این آتشی است از بهشت، یک معجزه واقعی. اما نه برای ما.[۳۱]

ساموئل آگویان اسقف ارمنی در مقبره مقدس، سه نوبت در کنار پاتریارک یونان در مراسم آتش مقدس شرکت کرده است. در یک بخش خبری که در ۱۰ مارس ۲۰۱۸ از کانال ۱۲ اسرائیل پخش شد، آگویان به اشتراک گذاشت که در حین مشارکت خود، پاتریارک یونان با کمک یک آتش‌افزار، آتشکده را شعله‌ور نمود.[۳۲]

منابع

  1. ↑ "The Patriarch received the Holy Fire: Christ is the Joyful light, Who shows His love to those who look for Him". basilica.ro (به انگلیسی).
  2. ↑ "Description of the Miracle of Holy Fire that happens every year in Jerusalem". holyfire.org (به انگلیسی).
  3. ↑ Niels Christian Hvidt. "The Miracle of the Holy Fire in Jerusalem". orthodoxinfo.com (به انگلیسی).
  4. ↑ "Photos and videos of the Holy Fire miracle". holyfire.org (به انگلیسی).
  5. ↑ "Light at the Holy Sepulchre, Great Miracle Given by God, Only to the Orthodox Church", The Christian Life. 1 January – 31 March 1999 (Vol. 42 / No. 1-3)
  6. ↑ "Christian pilgrims gather in Jerusalem for 'holy fire' ritual". timesofisrael.com (به انگلیسی).
  7. ↑ "Holy Fire Rite Brings Thousands to Jerusalem - Jerusalem Articles". jerusalem.com (به انگلیسی). Archived from the original on 14 March 2017. Retrieved 22 April 2025.
  8. ↑ The Holy Fire Arrives in Athens From Jerusalem By Areti Kotseli on 14 April 2012 in News. Greek Reporter. http://greece.greekreporter.com/2012/04/14/the-holy-fire-arrives-in-athens-directly-from-jerusalem/
  9. ↑ Meinardus, Otto. The Ceremony of the Holy Fire in the Middle Ages and to-day. Bulletin de la Société d'Archéologie Copte, 16, 1961-2. Page 242-253
  10. ↑ Guy Le Strange (2010). Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 To 1500 (reprint ed.). Cosimo, Inc. p. 202. ISBN 9781616405212.
  11. ↑ Hunt Janin. "Four Paths to Jerusalem: Jewish, Christian, Muslim, and Secular Pilgrimages, 1000 BCE to 2001 CE". archive.org (به انگلیسی).
  12. ↑ Christopher Macevitt (2009). The Crusades and the Christian World of the East: Rough Tolerance (illustrated ed.). University of Pennsylvania Press. p. 212. ISBN 9780812220834.
  13. ↑ Tyerman, Christopher (2006). God's War: A New History of the Crusades. Harvard University Press. ISBN 9780674023871 – via Google Books
  14. ↑ Marcel Picaud; C W Wilson (1888). The pilgrimage of the Russian abbot Daniel in the Holy Land, 1106-1107 A.D. London: [Palestine Pilgrims' Text Society].{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list
  15. ↑ Sebag Montefiore, Simon (2011). Jerusalem: The Biography, chapter The Albanian Conquest 1830–40: Ibrahim the Red. Accessed 15 April 2023.
  16. ↑ Igniting Holy Fires, David Rapp for Haaretz, 29 April 2005. Accessed 15 April 2023.
  17. ↑ Victoria Clark. "Holy Fire sets Orthodox rivalry ablaze in Jerusalem". telegraph.co.uk (به انگلیسی).
  18. ↑ Robert Ousterhout, "Rebuilding the Temple: Constantine Monomachus and the Holy Sepulchre" in The Journal of the Society of Architectural Historians, Vol. 48, No. 1 (March, 1989), pp. 66–78
  19. ↑ "Sparks from the Holy Fire". thetablet.co.uk (به انگلیسی). May 3, 2003.
  20. ↑ Hunt Janin. "Four Paths to Jerusalem: Jewish, Christian, Muslim, and Secular Pilgrimages, 1000 BCE to 2001 CE". archive.org (به انگلیسی).
  21. ↑ Diego R. Sarrió Cucarella (2015). Muslim-Christian Polemics across the Mediterranean: The Splendid Replies of Shihāb al-Dīn al-Qarāfī, Parts 684-1285. Brill. p. 61. ISBN 9789004285606.
  22. ↑ Jerusalem: The Biography, page 305, Simon Sebag Montefiore, Weidenfeld & Nicolson, 2011. شابک ‎۹۷۸−۰۲۹۷۸۵۲۶۵۰
  23. ↑ Edward Gibbon. The History of the Decline and Fall of the Roman Empire. Vol. VI. Chapter LVII. Everyman's Library. p. 34.
  24. ↑ Thomas Tegg (1829). London Encyclopaedia Volume 16, page 449, in the article on Palestine. N. Hailes.
  25. ↑ Archived at Ghostarchive
  26. ↑ Alikakos, Dimitris (2019). Λύτρωση - Περί του Αγίου Φωτός. Athens. ISBN 9786185076276
  27. ↑ "ANT1 NEWS 20-03-2019 ΣΤΙΣ 19:30". antenna.gr (به انگلیسی). Archived from the original on 31 August 2019. Retrieved 22 April 2025.
  28. ↑ Newsroom. "Σάλος με το Αγιο Φως -"Ποιο θαύμα; Το ανάβω με αναπτήρα" λέει σκευοφύλακας του Πανάγιου Τάφου". iefimerida.gr (به انگلیسی).
  29. ↑ "Κύμα αντιδράσεων από τις μαρτυρίες για την Αφή του Αγίου Φωτός – Binteo". enikos.gr (به یونانی). 20 March 2019.
  30. ↑ Alikakos, Dimitris (2019). Λύτρωση - Περί του Αγίου Φωτός. Athens. ISBN 9786185076276
  31. ↑ "Mystery of Jerusalem's Holy Fire comes to light". telegraph.co.uk (به انگلیسی).
  32. ↑ Source

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آتش مقدس (مسیحیت ارتدکس) موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.