آفروفوتوریسم

آفروفوتوریسم (به انگلیسی: Afrofuturism) یک جنبش فرهنگی و زیباشناختی است که با بهره‌گیری از علمی–تخیلی، فناوری، فانتزی، اسطوره‌سازی و تاریخ‌نگاری بدیل، به بازتصور گذشته، حال و آیندهٔ مردم آفریقا و دیاسپورای آفریقایی می‌پردازد. این جریان با ترکیب مؤلفه‌های فرهنگی آفریقایی/آفریقایی-آمریکایی و امکانات تخیلی فناوری‌های آینده، روایت‌هایی نو برای هویت، قدرت، رهایی و امکان‌های اجتماعی پیش می‌نهد.[۱][۲]

ریشه‌شناسی و پیدایش اصطلاح

اصطلاح «آفروفوتوریسم» نخستین‌بار در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ توسط مارک دری در مقالهٔ «Black to the Future» طرح شد؛ این مقاله گفت‌وگوهایی با ساموئل آر. دلینی، گرگ تیت و تریشیا رز را نیز دربر می‌گرفت و به نسبت میان فرهنگ سیاه و آینده‌نگری در بستر سایبرفرهنگ می‌پرداخت.[۳] در سال ۲۰۰۲، نشریهٔ Social Text یک پروندهٔ ویژه با عنوان «Afrofuturism» منتشر کرد که جایگاه دانشگاهی و نظری این مفهوم را تثبیت نمود.[۴] در سینما/ویدئو-هنر نیز مستند The Last Angel of History (۱۹۹۶) به کارگردانی جان آکومفرا پیوندهای موسیقی، فناوری و تخیل سیاه را برجسته کرد.[۵]

تاریخچه و سیر تحول

پیش‌زمینه‌های آفروفوتوریسم را می‌توان در آثار سان را (Sun Ra) و زیبایی‌شناسی کیهانی/فانکی پارلیامنت-فانکدلیک در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ دید؛ جایی که «فضا» و «سفر» به استعاره‌هایی برای رهایی و بازتعریف خود بدل شدند.[۶] در ادبیات، نویسندگانی چون ساموئل آر. دلینی و اکتاویا باتلر با کاوش در هویت، جنسیت، قدرت و تکنولوژی در جهان‌های آینده، بنیان‌های روایی این جریان را تقویت کردند.[۷] از دههٔ ۲۰۰۰ به بعد، هنرمندانی چون ژانل مونه، با آثار مفهومی و شخصیت‌های اندروئیدی، آفروفوتوریسم را به جریان اصلی موسیقی و فرهنگ عامه نزدیک‌تر کردند، و فیلم پلنگ سیاه (فیلم ۲۰۱۸) با جهان‌نگاری واکاندا نمود برجسته‌ای از ایده‌های این جنبش در سینمای بدنه بود.[۸][۹]

مضامین و ویژگی‌های زیباشناختی

آفروفوتوریسم اغلب به این مؤلفه‌ها متکی است: ۱) تخیل فناوری و فضا به‌عنوان میدان‌های رهایی؛ ۲) بازیابی/بازنویسی تاریخ‌های خاموش‌شده و ساخت «گذشته‌های بدیل»؛ ۳) پیوند اسطوره‌ها و آیین‌های آفریقایی با زبان‌های بصری و صوتی معاصر؛ ۴) ترکیب سایبورگ، سفر در زمان، فرازمینی و آرمان‌شهر/ویران‌شهر برای نقد اکنون و امکان‌سازی آینده.[۱۰]

شاخه‌ها و رسانه‌ها

ادبیات

از نویسندگان شاخص می‌توان به اکتاویا باتلر، ساموئل آر. دلینی و نِدِی اوکورافور اشاره کرد. آثار این نویسندگان به پرسش‌هایی دربارهٔ تاریخ، برده‌داری، دیاسپورا، بدن و فناوری می‌پردازد و الگوهای بدیل برای زیست جمعی ارائه می‌کند.[۱۱][۱۲]

موسیقی

در موسیقی، از سنت‌های جازِ کیهانی سان را و فانکِ پارلیامنت-فانکدلیک تا پاپ/آراندبی مفهومی ژانل مونه و هیپ‌هاپ، آفروفوتوریسم به خلق جهان‌های صوتی و روایت‌های تخیلی در باب هویت سیاه و آینده می‌پردازد.[۱۳][۱۴]

هنرهای تجسمی و رسانه‌های جدید

هنرمندان تجسمی، طراحان و عکاسان با بهره‌گیری از کلاژهای زمانی-فرهنگی، مواد بومی، طراحی پوشاک و رندره‌های دیجیتال، بدن و فضاهای شهری/کیهانی را بازآرایی می‌کنند. استفاده از زراندودگی، نقاب، نقش‌مایه‌های قارهٔ آفریقا و موتیف‌های فضایی از نشانه‌های پرتکرار است.[۱۵]

سینما و تلویزیون

از مستند مفهومی The Last Angel of History تا پلنگ سیاه (فیلم ۲۰۱۸), آفروفوتوریسم در تصویرسازی از فناوری، معماری و حاکمیت بدیل نقش مهمی داشته است؛ واکاندا اغلب به‌عنوان نمونه‌ای از «آیندهٔ آفریقایی بدون استعمار» تفسیر شده است.[۱۶][۱۷]

تمایز با «آفریکان‌فیوچریسم»

نِدِی اوکورافور «آفریکان‌فیوچریسم» را برای توصیف آثاری به‌کار می‌برد که ریشه‌شان مستقیماً در قارهٔ آفریقا است (نه صرفاً دیاسپورا) و از چارچوب‌ها و حساسیت‌های بومی آفریقا برمی‌آیند. او این اصطلاح را متمایز از «آفروفوتوریسم» (که غالباً دیاسپورایی و آمریکایی-محور است) می‌داند.[۱۸]

نقدها و مباحث

برخی منتقدان به خطر «صنعتی‌سازی» و کالایی‌شدن زیبایی‌شناسی آفروفوتوریستی در بازار فرهنگ عامه اشاره می‌کنند و می‌پرسند که آیا این جریان همواره به رهایی سیاسی/اجتماعی منجر می‌شود یا گاه به سطح سبک‌شناسی تقلیل می‌یابد. مباحث دیگری نیز دربارهٔ تمرکز بیش از حد بر تجربهٔ آمریکایی-آفریقایی در برابر تنوع تجربه‌های آفریقایی-قاره‌ای و کارائیبی طرح شده است.[۱۹][۲۰]

میراث و تأثیر

آفروفوتوریسم به‌عنوان چارچوبی نظری-هنری در مطالعات فرهنگی، مطالعات رسانه، طراحی، معماری و مطالعات آفریقایی-آمریکایی به‌کار می‌رود و به هنرمندان و پژوهشگران امکان می‌دهد آینده‌هایی چندگانه و عاری از جبرگرایی تاریخی را تصور کنند.[۲۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  2. ↑ Eshun, Kodwo (1998). More Brilliant than the Sun: Adventures in Sonic Fiction (به انگلیسی). Quartet Books.
  3. ↑ Dery, Mark (1994). "Black to the Future: Interviews with Samuel R. Delany, Greg Tate, and Tricia Rose". Flame Wars: The Discourse of Cyberculture (به انگلیسی). Duke University Press.
  4. ↑ Nelson, Alondra (2002). "Afrofuturism". Social Text (به انگلیسی). 20 (2): 1–15.
  5. ↑ "The Last Angel of History". British Film Institute (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-13.
  6. ↑ Eshun, Kodwo (1998). More Brilliant than the Sun: Adventures in Sonic Fiction (به انگلیسی). Quartet Books.
  7. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  8. ↑ "Janelle Monáe: Afrofuturism moves mainstream". The Guardian (به انگلیسی). 2018-05-10. Retrieved 2025-08-13.
  9. ↑ "How 'Black Panther' Taps Into Afrofuturism". Smithsonian Magazine (به انگلیسی). 2018-02-16. Retrieved 2025-08-13.
  10. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  11. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  12. ↑ Okorafor, Nnedi (2019-10-19). "Africanfuturism Defined". nnedi.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-13.
  13. ↑ Eshun, Kodwo (1998). More Brilliant than the Sun: Adventures in Sonic Fiction (به انگلیسی). Quartet Books.
  14. ↑ "Janelle Monáe: Afrofuturism moves mainstream". The Guardian (به انگلیسی). 2018-05-10. Retrieved 2025-08-13.
  15. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  16. ↑ "The Last Angel of History". British Film Institute (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-13.
  17. ↑ "How 'Black Panther' Taps Into Afrofuturism". Smithsonian Magazine (به انگلیسی). 2018-02-16. Retrieved 2025-08-13.
  18. ↑ Okorafor, Nnedi (2019-10-19). "Africanfuturism Defined". nnedi.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-13.
  19. ↑ Nelson, Alondra (2002). "Afrofuturism". Social Text (به انگلیسی). 20 (2): 1–15.
  20. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  21. ↑ Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.

منابع برای مطالعهٔ بیشتر

  • Nelson, Alondra (2002). Afrofuturism (Special Issue) (به انگلیسی). Duke University Press (Social Text).
  • Womack, Ytasha L. (2013). Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi & Fantasy Culture (به انگلیسی). Chicago Review Press.
  • Eshun, Kodwo (1998). More Brilliant than the Sun: Adventures in Sonic Fiction (به انگلیسی). Quartet Books.

پیوند به بیرون

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.