آلکسی خومیاکوف

آلکسی خومیاکوف
Алексе́й Хомяко́в‎
خودنگارۀ خومیاکوف، ۱۸۴۲
زادهٔ	۱۳ مهٔ ۱۸۰۴ مسکو، امپراتوری روسیه
درگذشت	۵ اکتبر ۱۸۶۰ (۵۶ سال) مسکو، امپراتوری روسیه
ملیت	روسی
محل تحصیل	دانشگاه مسکو
پیشه(ها)	فیلسوف، الهی‌دان، شاعر، هنرمند آماتور

آلکسی استپانوویچ خومیاکوف (۱۳ مه ۱۸۰۴ – ۵ اکتبر ۱۸۶۰) فیلسوف، الهی‌دان، شاعر و هنرمند آماتور روسی با گرایش‌های انسان‌گرایانه و از پیشگامان ملی‌گرایی روسی بود. او همراه با ایوان کیریفسکی جنبش «اسلاودوستی» (اسلاوفیلی) را بنیان گذاشت و به یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان آن تبدیل شد.^[۱]

خومیاکوف در مسکو و در خانواده‌ای اشرافی، نجیب‌زاده و ثروتمند به دنیا آمد، در دورانی که متعلق به عصر پتر کبیر بود؛ عصری که هنوز روسیه دستخوش دگرگونی‌ها و تحولات بعدی نشده بود. در آن زمان، فرهنگ تنها در انحصار قشر خاصی از جامعه قرار داشت، و همین امر به‌طور طبیعی این امکان را برای خمیاکوف فراهم آورد تا در دانشگاه مسکو به تحصیل ریاضیات و علوم طبیعی بپردازد. مدتی در سواره‌نظام خدمت کرد، اما در سال ۱۸۲۵ از خدمت کناره گرفت و به اروپای غربی سفر کرد. سپس در سال ۱۸۲۸ بار دیگر به ارتش بازگشت تا در آزادسازی «مسیحیان بالکان از سلطهٔ ترکان» مشارکت کند. پس از انجام این مأموریت، به املاک خود در لیپتسک بازگشت. خومیاکوف اصلاح‌طلبی بود که همواره خواهان اصلاحات اجتماعی بود. او نسبت به شرایط دشوار و طاقت‌فرسایی که دهقانان در آن زندگی می‌کردند، بسیار حساس بود و تلاش می‌کرد به آنان یاری رساند؛ از جمله با آموزش اصول اولیهٔ پزشکی و کشاورزی. او برای لغو تنبیه بدنی، مجازات اعدام و نیز الغای نظام رعیتی مبارزه کرد، و برای نشان دادن عمق پایبندی‌اش به عقاید خود، بردگان املاک خویش را آزاد ساخت.^[۱]

از نظر دینی گرایش محافظه‌کارانه داشت و از رهبران جنبش ملی‌گرای اسلاو به‌شمار می‌رفت؛ جنبشی که با کاتولیک‌گرایی، پروتستانتیسم و به‌طور کلی با غرب سر ستیز داشت. خومیاکوف از معدود روشنفکران در روسیهٔ قرن نوزدهم بود که بیرون از دو جریان عمدهٔ فکری آن روزگار قرار داشت: جریان غرب‌گرایی که رؤیای سوق‌دادن روسیه به‌طور ریشه‌ای به سوی اروپایی‌شدن را در سر می‌پروراند؛ جریان بازگشت به سرچشمه‌های آرمانی فرهنگ ملی. علاوه بر این، خومیاکوف تحت‌تأثیر ایده‌آلیسم آلمانی قرار نگرفت، بلکه اندیشه‌اش بر تأمل در سرنوشت غرب و آیندهٔ میهن خویش متمرکز بود. او همچنین از راه اصلاحاتی که انجام داد، نقشی در تأثیرگذاری بر پتر کبیر ایفا کرد. برای خومیاکوف، سوسیالیسم و سرمایه‌داری هر دو فرزندان منفور فساد غرب بودند. غرب در حل مشکلات معنوی انسان ناکام مانده بود، او معتقد بود که غرب در حل مشکلات معنوی انسان ناکام مانده است، زیرا تمرکز بر رقابت فردی و موفقیت شخصی، بر همکاری و همیاری اجتماعی اولویت یافته بود. به گفته خودش: «کلیسای رم [کاتولیک‌ها] وحدت را به قیمت آزادی حفظ کرد، در حالی که پروتستان‌ها آزادی داشتند اما وحدت کلیسایی و مذهبی را از دست دادند». ^[۲] پسرش، نیکلای، نماینده و رئیس مجلس دومای دولتی روسیه بود.^[۱]

خومیاکوف، در دوران حکومت سرکوبگر نیکلاس یکم زندگی می‌کرد و فرصتی برای بهره‌گیری از توانایی‌های خود در خدمت به جامعه نداشت. تا پایان عمر تنها یک کاپیتان سواره‌نظام بازنشسته باقی ماند. او بر اثر ابتلا به وبا درگذشت؛ وبایی که از دهقانانی که درمان می‌کرد، به او منتقل شد.^[۳]

• فهرست فیلسوفان روسی