آموزش در عربستان سعودی

آموزش در عربستان سعودی
پادشاهی عربستان سعودی
وزارت آموزش
وزیر آموزشیوسف البنیان (از ۲۰۲۲)
بودجهٔ آموزش و پرورش ملی
بودجه۵۳٫۴ میلیارد دلار (۲۰۰ میلیارد ریال سعودی)[۱]
داده‌های همگانی
زبان‌های نخستعربی
باسوادی (۲۰۲۰)
مجموع۹۸٪[۲]
مردان۹۹٪[۳]
زنان۹۶٪[۴]
نام‌نویسی
مجموع۷٫۵ میلیون[۵]
ابتدایی۳٫۸ میلیون
متوسطه۱٫۸ میلیون
آموزش عالی۳٫۶ میلیون
گواهی
آموزش عالی۷۱٪ (۲۰۰۸)[۶]

آموزش در عربستان سعودی از مقطع ابتدایی تا دانشگاه برای همه شهروندان سعودی رایگان و در دسترس است. آموزش دومین بخش بزرگ هزینه‌های دولت در عربستان سعودی به‌شمار می‌رود. این کشور ۸٫۸ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش می‌کند که تقریباً دو برابر میانگین جهانی ۴٫۶ درصد است. عربستان سعودی کشوری اسلامی است و اسلام در تمام ابعاد جامعه از جمله آموزش تنیده شده‌است؛ مطالعات اسلامی در کنار علوم و مطالعات اجتماعی بخش جدایی‌ناپذیر نظام آموزشی این کشور را تشکیل می‌دهد. نظام آموزشی از سه سطح تشکیل شده‌است: آموزش ابتدایی، آموزش متوسطه اول و آموزش متوسطه دوم.

در سال ۱۹۲۶ میلادی (۱۳۰۵ شمسی) نخستین اداره آموزش کشور تأسیس شد و در سال ۱۹۵۷ میلادی (۱۳۳۶ شمسی) اولین دانشگاه دایر گردید. پیش از تأسیس دانشگاه ملک سعود، شماری از شهروندان سعودی برای تحصیل در مقطع دانشگاهی به خارج از کشور می‌رفتند. نخستین مدرسه دولتی دختران نیز در سال ۱۹۶۴ میلادی (۱۳۴۳ شمسی) برپا شد. عربستان سعودی افزون بر مدارس عمومی، نهادهای ویژه‌ای برای دانش‌آموزان دارای معلولیت شدید و اوتیسم نیز دارد.

در سال ۲۰۱۸ میلادی عربستان سعودی از نظر پژوهش‌های با کیفیت بالا در رتبه ۲۸ جهان قرار گرفت که آن را پیشروترین کشور در میان کشورهای عرب و مسلمان خاورمیانه در این زمینه می‌سازد. نظام آموزشی این کشور دربرگیرنده حدود ۲۹ دانشگاه دولتی، ۱۴ دانشگاه غیردولتی و بیش از ۳۳٬۵۰۰ مدرسه در سراسر استان‌های کشور است.

پیشینه

دروازه ورودی دانشگاه ملک سعود، قدیمی‌ترین دانشگاه پادشاهی، که در سال ۱۹۵۷ میلادی (۱۳۳۶ شمسی) تأسیس شد

نخستین شکل‌های آموزش در عربستان سعودی به روزگاری بازمی‌گردد که پیام اسلام آشکار و گسترش یافت.[۷] آموزش در اسلام جایگاهی والا دارد، زیرا اسلام هم مردان و هم زنان را به یادگیری و کسب دانش موظف می‌کند. مدارسی پدید آمدند که نخست به همت مسلمانان ثروتمند و سپس توسط عثمانیان بنا شدند. این مدارس «کُتّاب» (کُتَّاب) نام داشتند و اغلب به مسجد وابسته بودند.[۷] در بیشتر موارد، امام مسجد خود معلم مدرسه نیز بود و به کودکان خواندن، نوشتن و تلاوت قرآن می‌آموخت. در سده هفدهم میلادی آموزش اهمیت بیشتری یافت، هرچند آموزش همچنان عمدتاً ماهیتی اسلامی داشت.[۸]

در سال ۱۹۲۶ میلادی نخستین اداره آموزش کشور به دست عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود تأسیس شد.[۷] در پی اصلاحات وی، شمار مدارس و مکتب‌خانه‌ها و نیز دانش‌آموزان ثبت‌نام‌شده رو به فزونی نهاد.[۹] در سال ۱۹۵۱ میلادی این شمار به ۲۹٬۸۸۷ دانش‌آموز و ۲۲۶ مدرسه رسید.[۱۰] در سال ۱۹۵۷ میلادی دانشگاه ملک سعود تأسیس شد که نخستین دانشگاه کشور و همچنین نخستین دانشگاه در سراسر کشورهای عربی خلیج فارس بود. در سال ۱۹۶۴ میلادی نیز نخستین مدرسه دولتی دختران برپا گردید.

هدف نظام آموزشی هم کاهش بی‌سوادی و هم آشنا ساختن دانش‌آموزان با هنجارهای اجتماعی، اقتصادی و اسلامی است. آموزش سعودی به محتوای دینی خود شناخته می‌شود. از سال ۲۰۱۶ میلادی، درس‌های دینی به طور میانگین نه ساعت در هفته در مقطع ابتدایی ارائه می‌شود، در حالی که ریاضیات، علوم طبیعی، مطالعات اجتماعی، زبان عربی، زبان انگلیسی و تربیت بدنی روی هم رفته حدود ۲۳ ساعت در هفته را به خود اختصاص می‌دهند.[۱۱] در مقطع دانشگاهی، نزدیک به دو سوم فارغ‌التحصیلان را زنان تشکیل می‌دهند.[۱۲]

نظام آموزشی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی به دلیل «معلمان ضعیف، نرخ پایین ماندگاری، نبود استانداردهای دقیق و آموزش علمی و فنی ناکارآمد» مورد انتقاد قرار گرفت؛ این امر با وجود بودجه‌های کلان پادشاهی را ناگزیر کرد که برای پر کردن جایگاه‌های فنی و اداری به‌شمار زیادی از کارگران خارجی متکی باشد.[۱۳][۱۴] با این حال در سال ۲۰۱۹ میلادی سفارت عربستان سعودی در آمریکا اعلام کرد که «در حالی که مطالعه اسلام همچنان در مرکز قرار دارد، نظام آموزشی مدرن سعودی آموزش باکیفیتی در زمینه‌های گوناگون هنر و علوم ارائه می‌دهد.»[۱۰]

نظام مدیریت آموزش

نقشه عربستان سعودی

آموزش برای همه دانش‌آموزان در تمام سطوح رایگان است.[۱۵] نظام آموزشی عربستان سعودی در درجه نخست زیر نظر وزارت آموزش و سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای (TVTC) اداره می‌شود. دیگر نهادها نظیر وزارت دفاع، ریاست گارد ملی و وزارت کشور عربستان سعودی نیز در چارچوب رهنمودهای وزارت آموزش، آموزش را در همه سطوح برای وابستگان و فرزندانشان فراهم می‌کنند. بالاترین نهادی که بر آموزش عربستان سعودی نظارت دارد، کمیته عالی سیاست آموزشی است که در سال ۱۹۶۳ میلادی (۱۳۴۲ شمسی) تأسیس شد.[۱۶]

بر پایه داده‌های بانک جهانی، هزینه عمومی برای آموزش در سال ۲۰۰۶ میلادی ۵٫۱ درصد از تولید ناخالص داخلی بود[۱۷] و هزینه آموزش به عنوان درصدی از کل هزینه دولت در سال ۲۰۰۴ میلادی ۲۷٫۶ درصد بود. هزینه آموزش به عنوان درصدی از کل هزینه‌ها از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰ میلادی سه برابر شد و نه رشد اقتصادی و نه قیمت نفت تأثیر چشمگیری بر این روند نداشت.[۱۸]

وزارت آموزش در ریاض

وزارت آموزش «برنامه ده‌ساله وزارت آموزش ۱۴۲۵–۱۴۳۵ هجری»[note ۱] را تهیه کرد که اهداف زیر را دنبال می‌کند:[۱۹]

  • آموزش کودکان ۴ تا ۶ ساله و در نظر گرفتن مهدکودک به عنوان مرحله‌ای مستقل با ساختمان‌ها و برنامه‌های درسی ویژه خود
  • پوشش دادن به همه گروه‌های سنی ۶ تا ۱۸ ساله در مراحل گوناگون آموزشی
  • تعمیق روح وفاداری و افتخار به کشور از راه آگاهی‌بخشی فکری دربارهٔ مسائل ملی عربستان سعودی
  • آماده‌سازی دانش‌آموزان در سطح علمی و فرهنگی برای دستیابی به جایگاه‌های پیشرفته بین‌المللی در زمینه ریاضیات و علوم
  • سازمان‌دهی آموزش فنی دختران
  • توسعه نظام آموزشی برای دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه
  • توسعه و گسترش آموزش اداری و حرفه‌ای برای کارکنان وزارت
  • بهبود کارایی درونی و بیرونی نظام آموزشی
  • توسعه برنامه‌های درسی بر پایه ارزش‌های اسلامی به منظور رشد شخصیت دانش‌آموزان و ادغام آنان در جامعه و پرورش مهارت‌های علمی و تفکر
  • بهبود کیفیت معلمان و افزایش نرخ شهروندان در بخش آموزش
  • توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات و کاربرد آن در آموزش
  • گسترش آموزش بزرگسالان و ریشه‌کنی بی‌سوادی
  • توسعه جامع اداری وزارت
  • گسترش مشارکت اجتماعی در آموزش
  • ایجاد نظام‌های یکپارچه پاسخگویی

پیشینه تاریخی آموزش

آموزش در عربستان سعودی پیش از تأسیس کشور سه مرحله را پشت سر گذاشت: مرحله آموزش در مساجد، مرحله آموزش در کتاتیب که برنامه درسی هر دو مرحله بر حفظ قرآن، خواندن، نوشتن و حساب استوار بود و مرحله آموزش در مدارسی که با کوشش شهروندان آن روزگار پدید آمد.[۲۰] از جمله این مدارس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • المدرسة الصولتیة: که یکی از علمای هند با پشتیبانی بانویی هندی به نام «صولت النساء» در سال ۱۲۹۱ هجری قمری بنا نهاد.
  • مدارس الفلاح: که حاج محمد علی زینل در سال ۱۳۲۳ هجری قمری تأسیس کرد.
  • المدارس الهاشمیة: که شریف حسین بن علی در سال ۱۳۳۴ هجری قمری بنیان گذاشت.

در دوره سعودی، آموزش به شکل نظام‌مند در عهد مؤسس عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود با تأسیس اداره آموزش (مدیریة المعارف) در سال ۱۳۴۴ هجری قمری / ۱۹۲۶ میلادی (۱۳۰۵ شمسی) آغاز شد.[۲۱] این اداره در مکه مکرمه مستقر شد و آموزش رسمی از ابتدای ماه محرم سال ۱۳۴۵ هجری قمری / ژوئیه ۱۹۲۶ میلادی آغاز گردید.

وزارت آموزش

ملک عبدالعزیز به آموزش به عنوان یکی از پایه‌های اصلی ملتی نیرومند باور داشت. هنگامی که اداره آموزش تأسیس شد، شمار مدارس در عربستان سعودی از چهار مدرسه فراتر نمی‌رفت. پس از حدود ۲۹ سال از تأسیس اداره آموزش، وزارت آموزش (وزارة المعارف) با فرمان ملوکانه در ۱۸ ربیع‌الثانی ۱۳۷۳ هجری قمری / ۲۴ دسامبر ۱۹۵۳ میلادی (۳ دی ۱۳۳۲ شمسی) تأسیس شد و فهد بن عبدالعزیز آل سعود نخستین وزیر آن گردید.[۲۲]

در سال ۱۳۷۲ هجری قمری / ۱۹۵۲ میلادی شمار مدارس به ۳۰۶ مدرسه رسید. بودجه وزارت که در آغاز ۱۲٬۸۰۰٬۰۰۰ ریال بود، در طول یک سال به ۴۸٬۵۹۶٬۱۵۲ ریال جهش کرد و پس از ده سال از تأسیس وزارت به بیش از ۳۰۱ میلیون ریال رسید. در سال ۱۹۷۲ میلادی بودجه به ۷۱۱٬۳۷۷٬۸۹۲ ریال بالغ شد و شمار دانش‌آموزان مدارس وزارت آموزش در آن هنگام ۴۳۲٬۸۶۴ نفر بود.[۲۳]

وزارت آموزش تلاش‌های خود را تنها به آموزش عمومی محدود نساخت، بلکه به ایجاد مدارس آموزش فنی (صنعتی، کشاورزی و بازرگانی)، سوادآموزی و آموزش بزرگسالان و آموزش افراد دارای نیازهای ویژه نیز پرداخت.[۲۳]

آموزش دختران

یک کلاس ریاضی در عربستان سعودی

در گذشته این باور در میان مردم رواج داشت که آموزش دختران امری نامطلوب و موجب فساد اخلاق است. با وجود این، آموزش از راه کتاتیب، مدارس غیردولتی یا تحصیل در خارج از کشور برای دختران در دسترس بود.[۲۴] کتاتیب زنانه در مکه مکرمه، مدینه منوره، جده و قطیف گسترش داشتند؛ در این مکان‌ها بانویی یا گروهی از بانوان به آموزش قرآن، نوشتن، حساب و خیاطی می‌پرداختند.[۲۵]

عفت الثنیان همسر فیصل بن عبدالعزیز آل سعود مدرسه دار الحنان را در جده از هزینه شخصی خود در سال ۱۳۷۵ هجری قمری / ۱۹۵۵ میلادی (۱۳۳۴ شمسی) بنیان نهاد.[۲۴] این مدرسه پنج مقطع آموزشی شامل مهدکودک، مقدماتی، ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم را دربر می‌گرفت. از دهه ۱۹۵۰ میلادی به بعد، عربستان سعودی آموزش مختلط را به جز در مهدکودک‌ها ممنوع کرد. در سال ۱۹۷۵ میلادی دانشگاه ملک سعود (که در سال ۱۹۵۷ تأسیس شده بود) پذیرش زنان دانشجوی تمام‌وقت را آغاز کرد، هرچند از سال ۱۹۶۱ حضور زنان در کلاس‌های درس ممکن بود.[۲۶]

در وضعیت کنونی، ۶۰ درصد دانشجویان دانشگاه‌های کشور را زنان تشکیل می‌دهند.[۲۷] در بازار کار، زنان بیشتر در بخش آموزش حضور دارند. بر اساس گزارش بانک جهانی، شمار دانشجویان زن در عربستان سعودی از کشورهایی چون اردن، لبنان، تونس و سرزمین‌های فلسطینی بیشتر است.[۱۸]

در سال ۱۳۶۹ هجری قمری / ۱۹۵۰ میلادی سیاست آموزشی کشور تدوین شد که در آن اصول کلی آموزش، اهداف مقاطع گوناگون از مهدکودک تا آموزش عالی و احکام ویژه دربارهٔ مدارس دینی، آموزش دختران، آموزش فنی، تربیت معلم، مدارس قرآنی، آموزش غیردولتی، سوادآموزی و آموزش بزرگسالان و آموزش معلولان تعریف شده بود.[۲۳]

همچنین عربستان سعودی اصلاحات گسترده‌ای در سیاست آموزشی در زمینه‌های برنامه‌های درسی، ارزیابی و توسعه حرفه‌ای معلمان انجام داده و به هدف چهارم توسعه پایدار یونسکو (آموزش با کیفیت برای همه) متعهد شده‌است.[۲۸]

آموزش پیش از دبستان

کودکان سعودی در مدرسه‌ای در سایهات، قطیف (۱۹۷۲)
یک کلاس درس

در عربستان سعودی کودکان ۳ تا ۵ ساله به مهدکودک می‌روند. با این حال حضور در مهدکودک پیش‌شرط ورود به پایه اول ابتدایی نیست و مهدکودک‌ها بخشی از نردبان رسمی آموزشی به‌شمار نمی‌روند.[۲۹] بر اساس داده‌های دولتی، در سال ۲۰۲۲ میلادی تعداد ۳٬۶۵۷٬۲۸۳ دانش‌آموز در مقطع پیش از دبستان ثبت‌نام کرده بودند.[۳۰] نرخ ثبت‌نام ناخالص ۱۰٫۸ درصد بود: ۱۱٫۱ درصد برای پسران و ۱۰٫۴ درصد برای دختران.[۱۶]

آموزش ابتدایی

آموزش ابتدایی در عربستان سعودی برای همه کودکان اجباری است.[۳۱] این مقطع شش سال به طول می‌انجامد و کودکان از سن ۶ تا ۱۲ سالگی را دربر می‌گیرد.[۲۹] برنامه درسی از زبان عربی، آموزش اسلامی، ریاضیات، علوم و هنر تشکیل می‌شود. در سال ۲۰۲۱ میلادی وزارت آموزش مقرر کرد که مدارس از پایه اول ابتدایی نیز زبان انگلیسی تدریس کنند.[۳۲] هدف از این الزام بهبود پیامدهای آموزشی است. در سال ۲۰۱۸ میلادی ۹ درصد دانش‌آموزان در مدرسه‌ای غیردولتی ثبت‌نام کرده بودند.[۳۱]

آموزش متوسطه اول و دوم

آموزش متوسطه اول در عربستان سعودی سه سال به طول می‌انجامد.[۱۶] بر اساس داده‌های دولتی، در سال ۲۰۰۷ میلادی ۱٬۱۴۴٬۵۴۸ دانش‌آموز (۶۰۹٬۳۰۰ پسر و ۵۳۵٬۲۴۸ دختر) در این مقطع تحصیل می‌کردند و شمار معلمان به ۱۰۸٬۰۶۵ نفر (۵۴٬۰۳۴ مرد و ۵۴٬۰۳۱ زن) می‌رسید.[۳۳] نرخ ثبت‌نام ناخالص در این مقطع در سال ۲۰۰۷ میلادی ۹۵٫۹ درصد بود.[۱۶]

آموزش متوسطه دوم نیز سه سال به طول می‌انجامد و آخرین مرحله آموزش عمومی است.[۳۴] پس از پایان متوسطه اول، دانش‌آموزان می‌توانند هم آموزش متوسطه عمومی و هم آموزش متوسطه تخصصی را دنبال کنند. هنرستان‌های فنی که برنامه‌های آموزش فنی و حرفه‌ای در رشته‌های صنعتی، بازرگانی و کشاورزی ارائه می‌دهند، سه سال به طول می‌انجامند.

یک کلاس ریاضی

بر اساس برنامه آموزشی متوسطه دوم برای سال‌های ۱۴۳۵–۱۴۳۸ هجری قمری، دانش‌آموزان مسیر «علوم طبیعی» موظف به گذراندن پنج درس دینی شامل توحید، فقه، تفسیر، حدیث و آموزش اسلامی و قرآن هستند. با این حال در سال ۲۰۲۱ میلادی وزارت آموزش سعودی در چارچوب اصلاحاتی برای نوسازی نظام آموزشی، چندین درس اسلامی را در یک کتاب واحد ادغام کرد.[۳۵] افزون بر این، دانش‌آموزان موظف به گذراندن شش درس علمی شامل ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، زمین‌شناسی و رایانه هستند.[۳۶]

بر اساس داده‌های دولتی، در سال ۲۰۰۷ میلادی ۱٬۰۱۳٬۰۷۴ دانش‌آموز (۵۴۱٬۸۴۹ پسر و ۴۷۱٬۲۲۵ دختر) در مقطع متوسطه دوم تحصیل می‌کردند و شمار معلمان به ۸۷٬۸۲۳ نفر (۴۱٬۱۰۸ مرد و ۴۶٬۷۱۵ زن) می‌رسید.[۳۳] نرخ ثبت‌نام ناخالص در این مقطع در سال ۲۰۰۷ میلادی ۹۱٫۸ درصد بود.[۱۶]

در سال تحصیلی ۱۴۴۳ هجری قمری / ۲۰۲۲ میلادی وزارت آموزش نظام مسیرها (مسارات) را در مقطع متوسطه دوم جایگزین نظام پیشین کرد.[۳۷]

آموزش عالی

دانشجویان سعودی در دانشکده صنعتی جبیل

نخستین دانشگاه در سال ۱۹۵۷ میلادی (۱۳۳۶ شمسی) با تأسیس دانشگاه ملک سعود پدید آمد که نخستین دانشگاه در تمام کشورهای عربی خلیج فارس نیز بود.[۳۸] در آغاز تنها بیست و یک دانشجو داشت، اما بیست و پنج سال بعد، در سال ۱۹۸۲ میلادی، عربستان سعودی دارای هفت دانشگاه با ۶۳٬۵۶۳ دانشجوی ثبت‌نامی بود.[۳۹]

آموزش عالی در عربستان سعودی در رشته‌های علوم انسانی و اجتماعی چهار سال و در رشته‌های پزشکی، مهندسی و داروسازی پنج تا شش سال به طول می‌انجامد.[۱۶]

در حال حاضر ۲۴ دانشگاه دولتی در عربستان سعودی وجود دارد. از جمله آن‌ها دانشگاه طیبه، دانشگاه قصیم و دانشگاه طائف هستند که در چارچوب برنامه هفتم توسعه تأسیس شدند. این دانشگاه‌ها از دانشکده‌ها و گروه‌هایی تشکیل می‌شوند که مدارک کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا در رشته‌های گوناگون علمی و انسانی ارائه می‌دهند. برخی دانشکده‌ها نیز آموزش از راه دور ارائه می‌کنند. افزون بر آن، کالج‌های غیردولتی، کالج‌های اجتماعی وابسته به دانشگاه‌ها و کالج‌های دخترانه نیز وجود دارند.[۴۰]

یک استاد (راست) در حال تعامل با دانشجویان سعودی در دانشگاه نجران

بر اساس گزارش بانک جهانی، بیش از ۷۰ درصد دانشجویان عربستان سعودی در رشته‌های علوم انسانی و اجتماعی تحصیل می‌کنند؛ این رقم مشابه سایر کشورهای عرب نظیر جیبوتی، مصر، مراکش، عمان، امارات متحده عربی و کرانه باختری و نوار غزه است.[۱۸]

بر اساس داده‌های دولتی، در سال ۲۰۰۶ میلادی در مجموع ۶۳۶٬۲۴۵ دانشجو (۲۶۸٬۰۸۰ مرد و ۳۶۸٬۱۶۵ زن) در آموزش عالی ثبت‌نام کرده بودند. از این تعداد، ۵۲۸٬۱۴۶ دانشجو (۱۸۷٬۴۸۹ مرد و ۳۴۰٬۶۵۷ زن) در دوره کارشناسی، ۹٬۷۶۸ دانشجو (۵٬۵۵۱ مرد و ۴٬۲۱۷ زن) در دوره کارشناسی ارشد و ۲٬۴۱۰ دانشجو (۱٬۲۹۳ مرد و ۱٬۱۱۷ زن) در دوره دکترا تحصیل می‌کردند. همچنین ۹۳٬۹۶۸ دانشجو (۷۲٬۱۹۹ مرد و ۲۱٬۷۶۹ زن) در دوره‌های کاردانی و ۱٬۹۵۳ دانشجو (۱٬۵۴۸ مرد و ۴۰۵ زن) در دوره‌های فوق‌لیسانس تخصصی تحصیل می‌کردند.[۳۳]

سرمایه‌گذاری در آموزش عالی در برخی موارد از کشورهای غربی نیز پیشی گرفته‌است.[۴۱]

دانشگاه‌های اصلی

اکثر دانشگاه‌های بزرگ عربستان سعودی دارای دو بخش جداگانه هستند: یکی ویژه زنان و دیگری ویژه مردان. این دانشگاه‌ها عبارتند از:

و از میان دانشگاه‌های ویژه زنان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دانشگاه افا (Effat University)
  • دانشگاه شاهزاده نوره بنت عبدالرحمن

یادداشت‌ها

  1. ↑ این ارقام بر اساس گاه‌شماری هجری قمری هستند؛ معادل گاه‌شماری میلادی آن ۲۰۰۴–۲۰۱۴ است.

منابع

  1. ↑ "Ministry's of Finance statement about the national budget for 2017" (PDF). Ministry Of Finance - Saudi Arabia. Archived (PDF) from the original on May 10, 2018. Retrieved May 25, 2017.
  2. ↑ "Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) | Data". data.worldbank.org. Archived from the original on 2021-02-05. Retrieved 2022-07-23.
  3. ↑ "Literacy rate, adult male (% of males ages 15 and above) | Data". data.worldbank.org. Archived from the original on 2023-01-18. Retrieved 2022-07-23.
  4. ↑ "Literacy rate, adult female (% of females ages 15 and above) | Data". data.worldbank.org. Archived from the original on 2022-07-23. Retrieved 2022-07-23.
  5. ↑ "Total Students by Sex and Level of Education 2014-2015-2016". General Authority for statistics. 2016. Retrieved 25 May 2017.
  6. ↑ "Saudi Universities Admit 71% of Secondary school graduates applicants this year". جریدة الریاض. Riyadh Newspaper. Archived from the original on 2017-05-29.
  7. 1 2 3 Saleh, Mahmoud Abdullah (1986). "Development of Higher Education in Saudi Arabia". Higher Education. 15 (1/2): 17–23. doi:10.1007/BF00138089. ISSN 0018-1560. JSTOR 3446739.
  8. ↑ "History of Saudi Arabian Education | Emily Stokes" (in American English). Retrieved 2024-05-19.
  9. ↑ Ochsenwald, William (2019-11-06). "The Transformation of Education in the Hijaz, 1925–1945". Arabian Humanities. Revue internationale d'archéologie et de sciences sociales sur la péninsule Arabique/International Journal of Archaeology and Social Sciences in the Arabian Peninsula (in English). 12 (12). doi:10.4000/cy.4917. ISSN 1248-0568.
  10. 1 2 "Education | The Embassy of The Kingdom of Saudi Arabia". www.saudiembassy.net. Archived from the original on 2017-01-05. Retrieved 2020-08-28.
  11. ↑ House, Karen Elliott (2012). On Saudi Arabia: Its People, past, Religion, Fault Lines and Future. Knopf. p. 142.
  12. ↑ House, Karen Elliott (2012). On Saudi Arabia: Its People, past, Religion, Fault Lines and Future. Knopf. p. 111.
  13. ↑ Commins, David (2009). The Wahhabi Mission and Saudi Arabia. I.B.Tauris. p. 128.
  14. ↑ Roy, Delwin A. (1992). "Saudi Arabia education: Development policy". Middle Eastern Studies. xxviii (3): 481, 485, 495.
  15. ↑ "Saudi Education System". UKEssays.com (in English). 14 July 2017. Archived from the original on 2019-04-28. Retrieved 2019-10-07.
  16. 1 2 3 4 5 6 Admin (2006–2007). "Saudi Arabia". World Data on Education (6th ed.). UNESCO IBE. Archived from the original on 2016-03-03.
  17. ↑ "World Bank Open Data".
  18. 1 2 3 "The Road Not Travelled: Education Reform in the Middle East and North Africa". World Bank 2008 Education Flagship Report. The World Bank. 2008. p. 105. Archived from the original on 2009-02-09.
  19. ↑ "Kingdom of Saudi Arabia, Ministry of Education". 2005. Archived from the original on 2009-06-09.
  20. ↑ "لمحة تاریخیة عن التعلیم". Archived from the original on 24 سبتمبر 2019. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  21. ↑ "المملکة العربیة السعودیة - وزارة التعلیم". البوابة الإلکترونیة لوزارة التعلیم (in Arabic). Archived from the original on 31 مارس 2019. Retrieved 2017-03-22.
  22. ↑ "زائرو معرض "الفهد" یتعرفون علی دوره فی وزارة المعارف". جهینة الإخباریة - القطیف. Archived from the original on 26 مارس 2017. Retrieved 2017-03-25.
  23. 1 2 3 آل الشیخ, حسن بن عبدالله بن حسن (أغسطس-سبتمبر 1972). "تاریخ الحرکة التعلیمیة فی المملکة العربیة السعودیة" (PDF). قافلة الزیت. 20 (7). الظهران. Archived from the original (PDF) on 23 مارس 2017. Retrieved 22 مارس 2017. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)
  24. 1 2 "مدرسة دار الحنان". www.dhs.edu.sa. Archived from the original on 1 سبتمبر 2018. Retrieved 2017-03-30. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  25. ↑ "رجال عاصرتهم: البُرَیکیَّان - مجلة الواحة". www.alwahamag.com. Archived from the original on 31 مارس 2017. Retrieved 2017-03-30.
  26. ↑ "Events related to women". PBS, Global connections: the Middle East. 2002.
  27. ↑ "Higher Education: the Path to Progress for Saudi Women". World Policy Institute. 2011-10-22. Archived from the original on 22 اكتبر 2011. Retrieved 2025-03-11. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  28. ↑ "آل الشیخ أمام لجنة التنمیة المستدامة: نسعی إلی تحسین جودة التعلیم والتعلم فی المملکة". جریدة الریاض (in Arabic). Archived from the original on 2019-12-11. Retrieved 2019-11-20.
  29. 1 2 "Home".
  30. ↑ "World Bank Open Data". World Bank Open Data. Retrieved 2024-05-18.
  31. 1 2 "Primary schools in Saudi Arabia". Expatica Saudi Arabia (in English). Retrieved 2024-05-23.
  32. ↑ "Ministry of Education | Teaching English from the First Grade of Primary School to enhance Students' Language Abilities from an Early Age". www.moe.gov.sa. Retrieved 2024-05-23.
  33. 1 2 3 "Achievement of the Development Plans Facts and Figures Twenty-Fifth Issue 1390-1429H 1970-2008G". Kingdom of Saudi Arabia, Ministry of Economics and Planning. 2008. Archived from the original on February 17, 2009. Retrieved April 30, 2009.
  34. ↑ "Education System in Saudi Arabia: Overview". Allen overseas. Retrieved 2024-05-20.
  35. ↑ "Saudi Arabia to teach English language from Grade One". gulfnews.com (in English). 20 January 2021. Retrieved 2022-06-21.
  36. ↑ "Secondary School Studies Plan 1438 Hijri" (PDF). Saudi Ministry of Education Official Website. Saudi Ministry of Education. Archived from the original (PDF) on 25 September 2015. Retrieved 23 September 2015.
  37. ↑ "بدءًا من العام الدراسی الجدید.. "التعلیم" تعتمد تطبیق برنامج التعلیم المدمج لمسارات الثانویة". صحیفة سبق الالکترونیة (in Arabic). Archived from the original on 2022-08-24. Retrieved 2023-03-21.
  38. ↑ Bashshur, Munir (2004) Higher Education in the Arab States, Beirut: UNESCO Regional Bureau for Education in the Arab States. Saudi Arabia, 2004
  39. ↑ Saleh, Mahmoud Abdullah (1986-01-01). "Development of higher education in Saudi Arabia". Higher Education (in English). 15 (1): 17–23. doi:10.1007/BF00138089. ISSN 1573-174X.
  40. ↑ "Ministry of Higher Education - Home". Archived from the original on 2010-11-24. Retrieved 2010-12-06.
  41. ↑ Augustine, Norman (March 24, 2008). "America, We Have A Problem". Forbes. Archived from the original on November 7, 2017. Retrieved November 2, 2017.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.