آندراگوژی
اَندرگوژی (انگلیسی: Andragogy) به روش‌ها و اصول مورد استفاده در آموزش بزرگسالان گفته می‌شود.[۱][۲] این واژه از واژهٔ یونانی باستان ἀνδρ- (andr-) به معنای «مرد بالغ» و ἀγωγός (agogos) به معنای «راهنما» یا «هدایت‌کننده» گرفته شده است. بنابراین، اندرگوژی در معنای تحت‌اللفظی به «هدایت بزرگسالان» اشاره دارد، در حالی که پداگوژی (Pedagogy) در اصل به معنای «هدایت کودکان» است.[۳]
تعاریف
در حوزه‌های یادگیری، آموزش و تربیت، نظریه‌های متعددی وجود دارد. اندرگوژی معمولاً به عنوان «هنر یا علم آموزش بزرگسالان» یا «یاری رساندن به بزرگسالان در فرایند یادگیری» تعریف می‌شود. برخلاف پداگوژی که بر آموزش کودکان تمرکز دارد، اندرگوژی بر دیدگاهی انسان‌گرایانه استوار است که یادگیرندگان بزرگسال را افرادی خودراهبر و مستقل می‌داند و نقش معلم را از انتقال‌دهندهٔ دانش به «تسهیل‌گر یادگیری» تغییر می‌دهد.
اگرچه مالکوم نولز اندرگوژی را به صورت یک نظریه مطرح کرد، برخی پژوهشگران بر این باورند که نظریهٔ واحدی برای یادگیری بزرگسالان یا اندرگوژی وجود ندارد. در ادبیات این حوزه، آنچه اغلب به عنوان نظریهٔ یادگیری بزرگسالان معرفی می‌شود، بیشتر مجموعه‌ای از اصول یا مفروضات است و هم‌زمان رویکردها و نظریه‌های گوناگونی نیز با توجه به تحول آموزش عالی، آموزش‌های محیط کار، فناوری‌های نوین و یادگیری برخط در حال شکل‌گیری و تکامل هستند.
مالکوم نولز شش ویژگی اصلی یادگیرندگان بزرگسال را که با انگیزش آنان برای یادگیری مرتبط است، چنین بیان کرد:
- نیاز به دانستن: بزرگسالان باید بدانند چرا لازم است موضوعی را بیاموزند.
- پایه و پیشینه: تجربه‌های فرد، از جمله اشتباهات او، زیربنای فعالیت‌های یادگیری را تشکیل می‌دهد.
- خودپنداره: بزرگسالان مایل‌اند مسئول تصمیم‌های آموزشی خود باشند و در برنامه‌ریزی و ارزشیابی آموزش مشارکت کنند.
- آمادگی برای یادگیری: آنان بیشترین علاقه را به یادگیری موضوعاتی دارند که ارتباط مستقیمی با کار یا زندگی شخصی‌شان داشته باشد.
- جهت‌گیری یادگیری: یادگیری بزرگسالان مسئله‌محور است، نه صرفاً محتوامحور.
- انگیزش: بزرگسالان بیشتر تحت تأثیر انگیزه‌های درونی قرار می‌گیرند تا انگیزه‌های بیرونی.
بلاشکه (۲۰۱۲) نظریهٔ نولز را با عنوان «یادگیری خودراهبر» توصیف می‌کند. از دیدگاه او، هدف این رویکرد، کمک به یادگیرندگان برای پرورش توانایی هدایت یادگیری خویش، حمایت از یادگیری تحول‌آفرین و ترویج «یادگیری رهایی‌بخش و کنش اجتماعی» است.
اگرچه نظریهٔ اندرگوژی نولز در کشورهای انگلیسی‌زبان شناخته‌شده است، در بسیاری از کشورهای دیگر، به‌ویژه اروپا، نقش محدودتری دارد. در سنت اروپایی، واژهٔ اندرگوژی بیشتر به حوزه‌ای علمی برای مطالعهٔ نظام‌مند یادگیری بزرگسالان و روش‌های آموزش آنان اطلاق می‌شود. امروزه نیز تعریف و کاربرد اندرگوژی، تحت تأثیر جهانی‌شدن و گسترش سریع آموزش‌های برخط بزرگسالان، بیش از گذشته متنوع شده است.
تاریخچه
اصطلاح «اندرگوژی» نخستین بار در سال ۱۸۳۳ توسط آموزگار آلمانی الکساندر کاپ به کار رفت. بعدها اویگن روزنشتوک-هوسی آن را به صورت نظریه‌ای در آموزش بزرگسالان گسترش داد. این مفهوم سپس به واسطهٔ آموزشگر آمریکایی مالکوم نولز در ایالات متحده شهرت فراوان یافت.
نولز معتقد بود که اندرگوژی (به معنای «هدایت بزرگسالان») باید از اصطلاح رایج‌تر پداگوژی («هدایت کودکان») متمایز شود.
او از پایان جنگ جهانی دوم به گردآوری اندیشه‌هایی درباره نظریهٔ آموزش بزرگسالان پرداخت، اما تا سال ۱۹۶۶ با اصطلاح «اندرگوژی» آشنا نبود. در آن سال، دوشان ساویچویچ (Dušan Savićević) در شهر بوستون این اصطلاح و کاربرد آن در سنت آموزشی اروپا را به نولز معرفی کرد. نولز در سال ۱۹۶۷ از این اصطلاح برای تبیین نظریهٔ خود استفاده کرد و پس از مشورت با فرهنگ لغت مریام–وبستر، املای آن را به صورت andragogy اصلاح کرد و از آن پس این واژه را در آثار خود به کار برد.
اصول
یادگیری بزرگسالان بر درک، سازمان‌دهی و تلفیق دانش استوار است، نه بر حفظ طوطی‌وار مطالب. برخی پژوهشگران هفت اصل برای یادگیری بزرگسالان پیشنهاد کرده‌اند:[۴][۵]
- بزرگسالان باید خواهان یادگیری باشند: آنان زمانی به‌طور مؤثر یاد می‌گیرند که در هدایت فرایند یادگیری خود آزادی عمل داشته باشند و انگیزه‌ای درونی و نیرومند برای کسب مهارت یا دانش جدید در آنان وجود داشته باشد.
- بزرگسالان باید احساس کنند که به یادگیری نیاز دارند: بزرگسالان رویکردی عمل‌گرایانه به یادگیری دارند و معمولاً می‌پرسند: «این مطلب اکنون چه کمکی به من می‌کند؟ آیا با نیازها، اهداف و کاربردهای من مرتبط است؟»
- بزرگسالان از طریق عمل یاد می‌گیرند: یادگیری آنان با مشارکت فعال، تمرین عملی و تجربه مستقیم اثربخش‌تر است. این امر به یکپارچه شدن مهارت‌ها و شکل‌گیری یادگیری منسجم کمک می‌کند.
- یادگیری بزرگسالان مسئله‌محور است: برخلاف نوجوانان که معمولاً مطالب را به‌صورت ترتیبی فرا می‌گیرند، بزرگسالان اغلب با یک مسئله آغاز می‌کنند و در پی یافتن راه‌حل آن هستند. درگیر شدن با مسائل و پرسش‌های واقعی موجب یادگیری عمیق‌تر و ماندگارتر می‌شود.
- تجربه بر یادگیری بزرگسالان اثر می‌گذارد: بزرگسالان از تجربه‌های بیشتری نسبت به نوجوانان برخوردارند. این تجربه‌ها می‌تواند سرمایه‌ای ارزشمند باشد، اما اگر دانش پیشین نادرست، ناقص یا ناکافی باشد، ممکن است مانع یادگیری صحیح یا موجب برداشت‌های نادرست شود.
- بزرگسالان در محیط‌های غیررسمی بهتر می‌آموزند: در حالی که نوجوانان معمولاً از برنامه درسی مشخصی پیروی می‌کنند، بزرگسالان زمانی بهتر یاد می‌گیرند که مسئولیت یادگیری خود را بر عهده داشته باشند و اهمیت و کاربرد مطالب را درک کنند. محیطی مشارکتی، تعاملی و حمایتی، یادگیری را برای آنان مؤثرتر می‌کند.
- بزرگسالان خواهان راهنمایی همراه با احترام و مشارکت برابر هستند: آنان اطلاعاتی را می‌خواهند که بتواند وضعیتشان را بهبود بخشد، نه اینکه صرفاً به آنان دستور داده شود. بزرگسالان خود ارزیابی می‌کنند که چه چیزی برایشان سودمند است و ترجیح می‌دهند بر اساس نیازهای فردی و آثار عملی یادگیری، میان گزینه‌های مختلف انتخاب کنند. تعاملات اجتماعی نیز در فرایند یادگیری آنان اهمیت ویژه‌ای دارد.[۶][۷]
رشته دانشگاهی
در حوزه آموزش بزرگسالان، طی دهه‌های اخیر فرایندی از رشد و تمایز شکل گرفته که آندراگوژی را به‌عنوان رویکردی دانشگاهی و علمی مطرح کرده است. آندراگوژی به رشته یا رشته‌های دانشگاهی‌ای اطلاق می‌شود که در برنامه‌های آموزش عالی بر آموزش بزرگسالان تمرکز دارند و امروزه در بسیاری از کشورهای جهان تدریس و پژوهش می‌شوند. این اصطلاح بیانگر نوعی حوزه علمی است که بیش از آنکه بر مأموریت‌های آموزشی استوار باشد، بر مطالعه دانشگاهی، تأمل، نقد و تحلیل تاریخی آموزش بزرگسالان تأکید دارد.
دوشان ساویچویچ، که اصطلاح «آندراگوژی» را به مالکوم نولز معرفی کرد، صریحاً آندراگوژی را یک رشته علمی می‌داند که موضوع آن مطالعه آموزش و یادگیری بزرگسالان در تمامی اشکال آن است (ساویچویچ، ۱۹۹۹، ص. ۹۷).[۸] پژوهشگرانی همچون هنشکه[۹] و رایشمان[۱۰] نیز دیدگاهی مشابه ارائه کرده‌اند.
پژوهش‌های جدید و نیز همه‌گیری کووید–۱۹ موجب گسترش آندراگوژی به محیط‌های آموزش برخط در سطح بین‌المللی شده است. امروزه سازمان‌های ملی و بین‌المللی، نهادهای آموزش بزرگسالان، مجلات علمی و دانشگاه‌ها با توسعه آموزش‌های مجازی، همکاری‌های پژوهشی و فرصت‌های یادگیری، به گسترش این حوزه کمک می‌کنند.[۱۱][۱۲]
همچنین، منابع و رویکردهای نوینی برای آموزش بزرگسالان معرفی شده‌اند. برای نمونه، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که استفاده از ابزارهای مشارکتی مانند ویکی می‌تواند یادگیرندگان را به یادگیری خودراهبر ترغیب کند و کیفیت محیط آموزشی را بهبود بخشد. آندراگوژی با تأکید بر خودراهبری یادگیرندگان، زمینه طراحی و اجرای آموزش‌های هدفمند را فراهم می‌سازد.[۱۳] روش‌های آندراگوژی در محیط‌های آموزشی گوناگون، از جمله آموزش نوجوانان، نیز قابل استفاده هستند.
در سطح بین‌المللی، مجلات علمی، سازمان‌های آموزش بزرگسالان (از جمله نهادهای دولتی) و مراکز متعدد آموزش بزرگسالان در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی به توسعه این حوزه، حمایت از پژوهش‌ها و فراهم آوردن فرصت‌های یادگیری برای بزرگسالان در قالب دوره‌های حضوری، آموزش‌های حرفه‌ای و یادگیری برخط می‌پردازند.
در ادبیات دانشگاهی، به متخصصان این حوزه «آندراگولوژیست» (Andragologist) گفته می‌شود. این افراد معمولاً دارای مدرک دکتری تخصصی (PhD) یا دکتری حرفه‌ای آموزش (EdD) در رشته آموزش هستند و رساله دکتری خود را با تمرکز بر آندراگوژی و به‌عنوان چارچوب نظری اصلی پژوهش تدوین کرده‌اند.
تفاوت‌های یادگیری: پیوستار پداگوژی، آندراگوژی و هوتاگوژی
در سدهٔ بیستم، متخصصان آموزش بزرگسالان کاربرد نظریه‌های پداگوژی و رویکردهای معلم‌محور را در آموزش بزرگسالان به چالش کشیدند. برخلاف کودکان، یادگیرندگان بزرگسال صرفاً دریافت‌کنندهٔ دانش نیستند، بلکه به‌عنوان مشارکت‌کنندگان فعال در فرایند یادگیری شناخته می‌شوند. از آنان انتظار می‌رود در برنامه‌ریزی یادگیری خود نیز نقش فعالی داشته باشند؛ از جمله اهداف یادگیری را مشخص کنند و شیوه دستیابی به آن‌ها را تعیین نمایند.
مالکوم نولز (۱۹۸۰) ویژگی‌های اصلی آندراگوژی را در چهار محور خلاصه کرد: (۱) استقلال یا خودراهبری یادگیرنده، (۲) بهره‌گیری از تجربه‌های پیشین برای ساختن یادگیری، (۳) آمادگی برای یادگیری، و (۴) تغییر جهت آموزش از رویکرد موضوع‌محور به رویکرد عملکردمحور.
در واکنش به جهانی‌شدن، راهبرد آموزشی تازه‌ای با عنوان هوتاگوژی (Heutagogy) پدید آمده است که به‌ویژه در آموزش عالی و محیط‌های کاری، یادگیرنده را فردی خودتعیین‌گر می‌داند. در این رویکرد، دانشجویان با راهنمایی محدود مدرس، مسئولیت اصلی یادگیری خود را بر عهده دارند. انگیزه یادگیری نه‌تنها از تمایل به انجام موفقیت‌آمیز فعالیت‌ها، بلکه از میل به شناخته شدن دستاوردهای فرد نیز سرچشمه می‌گیرد (آکییلدیز، ۲۰۱۹).[۱۴] در هوتاگوژی، یادگیری کاملاً یادگیرنده‌محور است؛ تصمیم‌های مربوط به فرایند یادگیری توسط خود یادگیرنده اتخاذ می‌شود و او تعیین می‌کند که آیا اهداف آموزشی تحقق یافته‌اند یا خیر.
تفاوت‌های میان پداگوژی، آندراگوژی و هوتاگوژی عبارت‌اند از:[۱۵]
| پداگوژی
یادگیری کودکان |
آندراگوژی
یادگیری بزرگسالان |
هوتاگوژی
یادگیری خودتعیین‌گر | |
|---|---|---|---|
| یادگیرنده |
|
|
|
| تجربهٔ یادگیرنده |
|
|
|
| آمادگی برای یادگیری |
|
|
|
| جهت‌گیری یادگیری و نقش مدرس |
|
|
|
| منابع یادگیری |
|
|
|
| انگیزش |
|
|
|
نقدها
در سطح بین‌المللی، دربارهٔ اینکه آندراگوژی یک نظریهٔ یادگیری است یا صرفاً مجموعه‌ای از اصول، ویژگی‌ها یا مفروضات یادگیری بزرگسالان، اجماع وجود ندارد. خودِ نولز نیز بعدها دیدگاه خود را دربارهٔ محدود بودن آندراگوژی به بزرگسالان تغییر داد و بر این باور رسید که «پیوستار تعلیم‌وتربیت–آندراگوژی، دامنه‌ای از یادگیری معلم‌محور تا یادگیرنده‌محور را در بر می‌گیرد و هر دو رویکرد، بسته به موقعیت، می‌توانند برای کودکان و بزرگسالان مناسب باشند.»[۱۶][۱۷] هانسون (۱۹۹۶) استدلال می‌کند که تفاوت در یادگیری، بیش از آنکه به سن یا مرحلهٔ زندگی افراد مربوط باشد، به ویژگی‌های فردی و تفاوت‌های موجود در «بافت، فرهنگ و قدرت» در محیط‌های آموزشی گوناگون وابسته است.[۱۸]
در نقد دیگری بر آثار نولز، مطرح شده است که وی نتوانسته بود یکی از اصول خود، یعنی «خودپنداره»، را در آموزش بزرگسالان به همان اندازه که در نظریهٔ خود توصیف کرده بود، به کار گیرد. در یکی از دوره‌های آموزشی، هرچند نولز ظاهراً «تقریباً آزادی کامل در تعیین اهداف یادگیری» را به فراگیران واگذار کرده بود، اما همچنان انتظار داشت که دانشجویان اهداف خود را از میان فهرستی شامل ۱۸ هدفِ ازپیش‌تعیین‌شده در برنامهٔ درسی انتخاب کنند.[۱۹]
اصل «خودپنداره» تنها از منظر مدرس قابل نقد نیست، بلکه از دیدگاه فراگیر نیز با چالش‌هایی روبه‌رو است. همهٔ بزرگسالان دقیقاً نمی‌دانند که در یک دورهٔ آموزشی چه چیزی را می‌خواهند بیاموزند و ممکن است به ساختار و راهنمایی بیشتری از سوی مدرس نیاز داشته باشند. بنابراین، نمی‌توان فرض کرد که هر بزرگسال در همهٔ موقعیت‌ها خواهان یادگیری خودراهبر است.[۲۰]
کید (۱۹۷۸) گامی فراتر نهاده و معتقد است که اصول یادگیری باید در چارچوب رشد مادام‌العمر به کار گرفته شوند. به اعتقاد او، تدوین نظریه‌ای مستقل برای یادگیری بزرگسالان چندان معنادار نیست، زیرا مبنای محکمی برای آن وجود ندارد. جارویس نیز بر این باور است که آندراگوژی بیش از آنکه سهمی علمی در فهم فرایندهای یادگیری داشته باشد، حاصل نوعی ایدئولوژی است.[۲۱][۲۲]
با این حال، خود نولز نیز آندراگوژی را «الگویی از مفروضات دربارهٔ یادگیری یا چارچوبی مفهومی که مبنایی برای شکل‌گیری یک نظریه فراهم می‌آورد» توصیف کرده است.[۲۳] همچنین به نظر می‌رسد پژوهش‌های کافی برای تعیین این موضوع وجود ندارد که آیا این چارچوبِ اصول آموزش و یادگیری واقعاً برای یادگیرندگان بزرگسال مناسب‌تر است یا صرفاً مجموعه‌ای از شیوه‌های مطلوب آموزشی است که می‌توان آن را هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان به کار گرفت.
با وجود این انتقادها، برخی پژوهشگران بر این باورند که شیوهٔ یادگیری بزرگسالان با رویکرد آموزشی رایج در آموزش‌های پیش‌دانشگاهی (K–12) تفاوت دارد. این تفاوت‌ها می‌توانند مبنایی برای نشان دادن کاربردپذیری شش ویژگی یا اصل آندراگوژی در طراحی مواد آموزشی، برای نمونه در آموزش زبان انگلیسی به‌عنوان زبان خارجی (EFL)، باشند.[۲۴]
جستارهای وابسته
- مسیرهای جایگزین در آموزش
- خودآموزی
- جراگوژی
منابع
- ↑ ...
- ↑ ...
- ↑ ...
- ↑ "Principles of Adult Learning". literacy.ca. Archived from the original on 2014-02-17.
- ↑ "TEAL Center Fact Sheet No. 11: Adult Learning Theories" (PDF). TEAL. 2011. Archived from the original (PDF) on 2017-12-15. Retrieved 2016-12-13.
- ↑ "Adult Learning Techniques" (PDF). Aacp.org. Archived from the original (PDF) on 2015-04-26. Retrieved 2015-09-25.
- ↑ "Educating adult learners: twelve tips for teaching business professionals" (PDF). University of Oklahoma, Tulsa, U.S.A. Archived (PDF) from the original on 2014-05-13. Retrieved 2016-10-11.
- ↑ Savicevic, Dusan (1999): Understanding Andragogy in Europe and America: Comparing and Contrasting. In: Reischmann, Jost; Bron, Michal; Jelenc, Zoran (eds): Comparative Adult Education 1998: the Contribution of ISCAE to an Emerging Field of Study. Ljubljana, Slovenia: Slovenian Institute for Adult Education, pp. 97–119.
- ↑ "Studies in Andragogy and Adult Education". www.umsl.edu. Archived from the original on December 5, 2020. Retrieved Mar 21, 2023.
- ↑ Reischmann, Jost (2003): Why Andragogy? Bamberg University, Germany
- ↑ Putri, Selicha; Elihami, Elihami (2021-06-07). "THE CONCEPT ANDRAGOGY AND PEDAGOGY: E-LEARNING MODEL DURING COVID-19 PANDEMIC". Jurnal Edukasi Nonformal. 2 (1): 18–24.
- ↑ Boeren, Ellen; Roumell, Elizabeth A.; Roessger, Kevin M. (2020). "COVID-19 and the Future of Adult Education: An Editorial". Adult Education Quarterly. 70 (3): 201–204.
- ↑ Igawa, Momoko; Kato, Makoto (2017-09-20). "A new species of hermit crab, Diogenes heteropsammicola (Crustacea, Decapoda, Anomura, Diogenidae), replaces a mutualistic sipunculan in a walking coral symbiosis". PLOS ONE. 12 (9) e0184311.
- ↑ Akyildiz, S. T. (2019). Do 21st Century Teachers Know about Heutagogy or Do They Still Adhere to Traditional Pedagogy and Andragogy? International Journal of Progressive Education, 15(6), 151–169.
- ↑ Glassner, Amnon; Back, Shlomo (2020), "Three "Gogies": Pedagogy, Andragogy, Heutagogy", in Glassner, Amnon (ed.), Exploring Heutagogy in Higher Education: Academia Meets the Zeitgeist, Singapore: Springer, pp. 59–74, doi:10.1007/978-981-15-4144-5_5, ISBN 978-981-15-4144-5
- ↑ Merriam, et al. (2007). Learning in Adulthood: A Comprehensive Guide, p. 87.
- ↑ (Merriam, Caffarella & Baumgartner 2007, p. 87)
- ↑ Hanson, A. (1996). The search for separate theories of adult learning: does anyone really need andragogy? In Edwards, R., Hanson, A., and Raggatt, P. (eds.) Boundaries of Adult Learning. Adult Learners, Education and Training, Vol. 1, p. 107. London: Routledge.
- ↑ Rachel, J.R. (2002). Andragogy's detectives: A critique of the present and a proposal for the future. Adult Education Quarterly, Vol. 52, No. 3, p. 216.
- ↑ Merriam, S.B. (2001). Andragogy and self-directed learning: Pillars of adult learning theory. New Directions for Adult and Continuing Education, No. 89, p. 10.
- ↑ Kidd, J.R. (1978). How Adults Learn (3rd ed.). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice Hall Regents.
- ↑ "Andragogy: what is it and does it help thinking about adult learning?". infed.org. Archived from the original on 2013-07-08. Retrieved 2014-05-02.
- ↑ Knowles, M. (1989). The Making of an Adult Educator: An Autobiographical Journey. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
- ↑ Purwati, Diana (2022). "The Six Characteristics of Andragogy and Future Research Directions in EFL: A Literature Review". Elsya: Journal of English Language Studies. 4 (1): 86–95. doi:10.31849/elsya.v4i1.7473. S2CID 245995831.
- آموزش بزرگسالان
- فلسفه آموزش و پرورش