آوشرینه

آوشرینه
ستاره بامدادی
سیارهزهره
منطقهلیتوانی
همتایان
همتای یونانیائوس
همتای رومیآئورورا
همتای لتونیاییآوسکلیس
همتای وداییاوشاس

آوشرینه (Aušrinė؛ به معنای «سپیده‌دمان»؛ نباید با Aušra به معنای «سپیده‌دم» اشتباه گرفته شود) ایزدبانوی ستارهٔ بامدادی (سیارهٔ زهره) در اسطوره‌شناسی لیتوانی است. او همتای ستارهٔ شامگاهی، یعنی واکارینه، به‌شمار می‌رود.

احتمالاً پرستش آوشرینه ریشه در آیین پرستش هاوسوس، ایزدبانوی سپیده‌دم در افسانه‌های نیاهندواروپایی، دارد. او با آوسکلیس در اسطوره‌شناسی لتونیایی، ائوس در اسطوره‌شناسی یونانی، آئورورا در اسطوره‌شناسی رومی و اوشاس در دین ودایی مرتبط دانسته می‌شود.[۱] آوشرینه ایزدبانوی زیبایی، عشق و جوانی است و با تندرستی، تولد دوباره و آغازهای نو پیوند دارد. پس از مسیحی‌شدن لیتوانی، آیین پرستش او با باورهای مسیحی و نمادپردازی مریم باکره درآمیخت.[۲]

پیشینه تاریخی

آوشرینه نخستین بار در سدهٔ شانزدهم میلادی، توسط تاریخ‌نگار لهستانی یان واسیچکی با نام «Ausca» ثبت شد. او آوشرینه را «ایزدبانوی پرتوهای خورشید که بر فراز افق فرومی‌آیند و دوباره برمی‌خیزند» توصیف کرده است.[۳]

نقش در فرهنگ عامه

بر پایهٔ فرهنگ عامه، هر بامداد آوشرینه و خدمتکارش، تارنایتیس (که احتمالاً نماد سیارهٔ تیر است)،[۴] راه را برای سائوله (خورشید) آماده می‌کنند. در شامگاه نیز واکارینه بستر سائوله را مهیا می‌کند.[۲] رابطهٔ سائوله و آوشرینه پیچیده است. در برخی روایت‌ها، سائوله مادر آوشرینه، واکارینه و دیگر سیاره‌ها، یعنی ایندرایا (مشتری)، سِلیا (کیوان)، ژیئزدْره (بهرام)، وایوورا (تیر) و حتی زمینا (زمین)، معرفی شده است.[۵]

در برخی داستان‌ها، از عنوان‌های «کارالیونه» و «دانگائوس کاریونه» (به معنای «ملکهٔ آسمان») برای اشاره به آوشرینه استفاده می‌شود.

در چیستان‌های عامیانهٔ لتونی، نام آوشرینه پاسخ چیستانی دربارهٔ شبنم است. در این چیستان، دختری کلیدهای خود را گم می‌کند (یا گردنبند مرواریدش را بر زمین می‌پراکند). ماه آن‌ها را می‌بیند، اما خورشید آن‌ها را با خود می‌برد.[۶]

افسانهٔ «ازدواج آسمانی»

در یک افسانهٔ مشهور آمده است که مِنوُلیس (ماه) عاشق آوشرینهٔ زیبا شد، به همسر خود سائوله خیانت کرد و به‌دست پرکوناس (ایزد تندر) مجازات شد.[۳] در افسانه‌های دیگری نیز رقابت میان سائوله و آوشرینه به تصویر کشیده شده است؛ زیرا سائوله به زیبایی و درخشندگی آوشرینه حسادت می‌کند (زهره پس از خورشید و ماه، سومین جرم درخشان آسمان است).[۳][۵] با وجود خیانت یا رقابت، آوشرینه همچنان وفادار می‌ماند و هر بامداد به خدمت سائوله ادامه می‌دهد.[۵]

نقش‌های دیگر

افسانهٔ دیگری با عنوان سائوله ایر وِیجو موتینا («خورشید و مادر بادها»)،[۷] که آلگرداس گریماس آن را به‌طور مفصل بررسی کرده است، داستان یوزف را روایت می‌کند؛ مردی که با دیدن آوشرینه در آسمان شیفتهٔ او می‌شود و برای یافتن «خورشید دوم» به جست‌وجو می‌پردازد.[۸]

پس از ماجراهای فراوان، او درمی‌یابد که آن جرم، خورشید دوم نبوده، بلکه دوشیزه‌ای بوده است که در جزیره‌ای در میان دریا زندگی می‌کند و موهایی همانند خورشید دارد. یوزف با راهنمایی باد شمالی به جزیره می‌رسد، از نگهبان گاو نر می‌گریزد و خدمتکار دوشیزه می‌شود و از دام‌های او نگهداری می‌کند.[۸]

در این داستان، آوشرینه در سه شکل ظاهر می‌شود: به‌صورت ستاره‌ای در آسمان، دوشیزه‌ای بر روی زمین و مادیانی در دریا. چند سال بعد، یوزف یکی از موهای دوشیزه را درون پوسته‌ای خالی از گردو می‌گذارد و آن را به دریا می‌اندازد. پرتو نوری که از دریا بازتاب می‌یابد، در آسمان به بزرگ‌ترین ستاره تبدیل می‌شود. گرایماس نتیجه می‌گیرد که این داستان، یک افسانهٔ خاستگاه دوگانه است: زیرا هم خاستگاه تارنایتیس را توضیح می‌دهد و هم صعود خود آوشرینه به آسمان را روایت می‌کند.[۸]

در فرهنگ عامه

به گفتهٔ یوناس وای‌شکوناس، نام آوشرینه در اخترشناسی عامیانهٔ لیتوانیایی نیز برای اشاره به ستارهٔ بامدادی به کار می‌رود. نام‌های آن شامل ستارهٔ آوشرینه (Aušrinė žvaigždė)، ستارهٔ سپیده‌دم (Aušros žvaigždė)، آوشراژوایگْزده (Aušràžvaigždė) و آوشرینوکه (Aušrinukė) است.[۹]

منابع

  1. ↑ Mallory, J. P.; Adams, Douglas Q. (1997). Encyclopedia of Indo-European Culture. Taylor & Francis. p. 148. ISBN 1-884964-98-2 – via Google Books.
  2. 1 2 Zinkus, Jonas; et al., eds. (1985–1988). "Aušrinė". Tarybų Lietuvos enciklopedija (in Lithuanian). Vol. I. Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. p. 143. LCCN 86232954.
  3. 1 2 3 Greimas, Algirdas Julien (1992). Of Gods and Men. Studies in Lithuanian Mythology. Indiana University Press. p. 77. ISBN 0-253-32652-4.
  4. ↑ Vaiškūnas, Jonas. "3. Star Names in the Folklore and Ethnographic Compendiums". Lithuanian Ethnoastronomy (in Lithuanian). Archived from the original on 2011-07-22. Retrieved 2010-01-04.
  5. 1 2 3 Andrews, Tamra (2004). Wonders of the Sky. Libraries Unlimited. pp. 71–73. ISBN 1-59158-104-4 – via Google Books.
  6. ↑ Vaitkevičienė, Daiva (2013). "Baltic and East Slavic Charms". In Kapaló James; Pócs Éva; Ryan William (eds.). The Power of Words: Studies on Charms and Charming in Europe. Central European University Press. pp. 215–216. ISBN 9786155225109. JSTOR 10.7829/j.ctt2tt29w.12. Retrieved April 27, 2021.
  7. ↑ Valiukaitė, Lina (2003). "Unikalus stebuklinės pasakos užrašymas. Saulė ir vėjų motina (AT 516B)" [A unique writing of a magical tale. The sun and the mother of the winds (AT 516B)]. Tautosakos darbai (in Lithuanian). 19 (26): 66–76. ISSN 1392-2831 – via Lituanistika.
  8. 1 2 3 Greimas, Algirdas Julien (1992). Of Gods and Men. Studies in Lithuanian Mythology. Indiana University Press. pp. 64–84. ISBN 0-253-32652-4.
  9. ↑ Vaiškūnas, Jonas (2009). "Žinios apie dangaus šviesulius Griškabūdžio apylinkėse" [Information about the sky lights in the vicinity of Griškabūdis]. Liaudies kultūra (in Lithuanian) (5): 20. ISSN 0236-0551 – via Lituanistika.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.