آیانامشا
آیانامشا (ayanāṃśa: از سانسکریت: ayana «حرکت» + aṃśa «مؤلفه»)، که آیانابهاگا (از سانسکریت: bhāga «بخش») نیز خوانده می‌شود، اصطلاحی در زبان سانسکریت برای اشاره به سامانه‌های گوناگونی است که در اختربینی هندو به منظور محاسبۀ پیشروی اعتدالین به کار می‌روند.[۱] همچنین سامانه‌هایی از آیانامشا در اختربینی ستاره‌بنیاد غربی به کار گرفته می‌شوند که از میان آن‌ها می‌توان به آیانامشای فاگان/بردلی اشاره کرد.[۲]
بررسی کلی
سامانه‌های گوناگونی از آیانامشا در اختربینی هندو (که با نام اختربینی ودایی نیز شناخته می‌شود) کاربرد دارند؛ از جمله آیانامشای رامان[۳] و آیانامشای کریشنامورتی،[۱] اما آیانامشای لاهیری—که به نام سازنده‌اش، اخترشناس هندی، نیرمال چاندرا لاهیری (۱۹۰۶–۱۹۸۰) نام‌گذاری شده—تا کنون رایج‌ترین سامانه در هند به شمار می‌رود.[۲][۴] منتقدان آیانامشای لاهیری، سامانه‌ای به نام «آیانامشای ترو چیترا پاکشا» را پیشنهاد داده‌اند.[۲][۴] سامانه‌های دیگری نیز چون رامان، پوشیا پاکشا، روهینی، کر ای.آی، اوشا شاشی و چاندرا هاری وجود دارند. با این حال، سال صفرِ آیانامشای دولاکارا دقیق دانسته شده است؛ سال صفر بر پایۀ این سامانه، ۲۳۲ میلادی است. آیانامشای ایندراسِنا با ارائۀ نرخ پیشروی متفاوت به میزان ۵۰٫۳۰۲۷۴۸۰۲۰۴۹۳۷۱ ثانیۀ قوسی در سال برای سال صفر ۲۳۲ میلادی، بهبودی چشمگیر در آیانامشای دولاکارا پدید آورده است.[۵]
باور بر این است که محاسبۀ پیشروی اعتدالین با استفاده از آیانامشا، دست‌کم ۲۵۰۰ سال پیش از آنکه ابرخس، اخترشناس یونان باستان، در سال ۱۲۷ پیش از میلاد پیشروی اعتدالین را اندازه‌گیری کند، در متن‌های ودایی تعریف شده بوده است. هرچند پژوهشگران نقاد بر این باورند که این «متن‌های ودایی»—دست‌کم آن بخش‌هایی که ستاره سنبله (یا صفر درجه میزان) را مبنا قرار داده‌اند—در دوران پس از میلاد، میان سال‌های ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلادی نگاشته شده‌اند.
لاهیری با فرضی اثبات‌نشده در نظر داشت که سنبله در مرکز چیترا (صفر درجه میزان، در اختربینی فصلی) و دقیقاً در زاویۀ ۱۸۰ درجه نسبت به صفر درجۀ حمل فصلی قرار گیرد. طول دایرةالبروجی سنبله در میانۀ دهۀ ۱۹۵۰ میلادی تقریباً ۲۰۳٫۲ درجه و در سال ۲۰۰۰ میلادی ۲۰۳٫۸۴ درجه بود؛ از این رو مقدار فرضی آیانامشای آن در مبدأ J2000 برابر با ۲۳٫۸۴ درجه، تا سال ۲۰۲۶ برابر با ۲۴٫۲ درجه و تا سال ۲۰۸۳ برابر با ۲۵٫۰ درجه برآورد می‌شود.
طول واقعی سنبله بیشتر از آنکه به صفر درجه میزان نزدیک باشد، به ۲۹ درجه سنبله نزدیک است.[۶] بنابراین، آیانامشای لاهیری نزدیک به یک درجه از مقدار واقعی آیانامشا کمتر است.
مرکز قرار دادن سنبله در چیترا، آن‌گونه که لاهیری انجام داد، ستاره‌های دَبَران و قلب‌الاسد را از موقعیت مرکزی خارج می‌کند و ستاره قلب‌العقرب را به سوی غرب و به بیرون از منزلگاه قمری هم‌نام خود می‌راند. اگر برای ستاره سنبله، ۴۵ دقیقه قوسی تا ۱ درجه به سوی شرقِ مرکز چیترا فاصله در نظر گرفته شود، خوشۀ پروین (ثریا) بهتر در منزل کاتیکا هم‌راستا می‌گردد، دَبَران در مرکز منزل روهینی قرار می‌گیرد، قلب‌الاسد در مرکز منزل ماگها می‌نشیند و قلب‌العقرب مرز غربی منزل جیشتها را معین می‌سازد.
منابع
- 1 2 Barbara Pijan, https://barbarapijan.com/bpa/Amsha/Ayanamsha.htm
- 1 2 3 "Ayanamshas in Sidereal Astrology". www.astro.com (in English). Retrieved 5 دسامبر 2019.
- ↑ "Saravali: Ayanamsa". www.saravali.de. Retrieved 5 دسامبر 2019.
- 1 2 Mihira, Varaha (4 فوریه 2016). "Which Ayanamsa did Sri Varahamihira use?". Medium (in English). Retrieved 31 مارس 2020.
- ↑ https://www.scribd.com/document/907636582/Ayanamsa-decoded
- ↑ Astrological origins : Fagan, Cyril, 1895– : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive. (2022). Internet Archive. https://archive.org/details/astrologicalorig0000faga
پیوند به بیرون
الگو:اختربینی-خرد
الگو:رده‌بندی پایه:Ayanamsa
جستارهای وابسته
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ayanāṃśa». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۶ اوت ۲۰۲۶.