ادبیات شیلی
ادبیات شیلی به آثار ادبی نوشته‌شده در شیلی یا توسط نویسندگان شیلیایی اشاره دارد. این ادبیات عمدتاً به زبان اسپانیایی نگاشته شده‌است، هرچند برخی نویسندگان و به‌ویژه شاعران به زبان‌های دیگر از جمله ماپودونگون نیز آثاری پدیدآورده‌اند. شیلی در زمینهٔ شعر از غنای ویژه‌ای برخوردار است و دو برندهٔ جایزه نوبل ادبیات یعنی گابریلا میسترال و پابلو نرودا از این کشور برخاسته‌اند. همچنین سه نویسنده و شاعر شیلیایی برندهٔ جایزه سروانتس شده‌اند: خورخه ادواردز (۱۹۹۸)، گونزالو روخاس (۲۰۰۳) و نیکانور پارا (۲۰۱۱).
در حوزهٔ شعر، شیلی شاعران نامداری چون ویسنته اوییدوبرو، انریکه لین، گابریلا میسترال، پابلو نرودا، نیکانور پارا، پابلو ده روخا، گونزالو روخاس، خورخه تیلیر و رائول سوریتا را پرورانده‌است. در داستان‌نویسی نیز نام‌هایی چون ایزابل آلنده، روبرتو بولانیو، ماریا لوئیسا بومبال، خوسه دونوسو، خورخه ادواردز، پدرو لمبل و آنتونیو اسکارمتا درخشیده‌اند.
پیشینه
از آنجا که فرهنگ‌های بومی سرزمین‌هایی که امروزه شیلی نامیده می‌شود سنت مکتوبی نداشتند، ادبیات شیلی با فتح شیلی توسط اسپانیایی‌ها در سدهٔ شانزدهم میلادی زاده شد. فاتحان اسپانیایی وقایع‌نگارانی را با خود آوردند که وظیفه‌شان ثبت رویدادهای مهم این فرایند برای گزارش به پادشاهی اسپانیا بود. پدرو ده والدیویا در نامه‌هایی به کارل پنجم زیبایی‌های طبیعی این سرزمین را توصیف کرد.[۱]
در این دوره آلونسو ده ارسییا با سرودن حماسهٔ لا آروکانا که در سال‌های ۱۵۶۹، ۱۵۷۸ و ۱۵۸۹ در اسپانیا منتشر شد، برجسته‌ترین اثر را پدیدآورد. این منظومهٔ حماسی نبرد اسپانیایی‌ها و ماپوچه‌ها را در جنگ آرائوکو به تصویر کشید و از مهم‌ترین آثار عصر طلایی اسپانیا به‌شمار می‌رود.[۲] اثر دیگری که همین درگیری را توصیف کرد «آرائوکو دومادو» نوشتهٔ پدرو ده اونیا بود که نخستین شاعر زاده‌شده در شیلی محسوب می‌شود.[۳] این اثر در ۱۵۹۶ منتشر شد و بعدها در ۱۶۲۵ توسط لوپه ده وگا به نمایشنامه تبدیل گشت.
در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی آثار تاریخی و علمی برجسته‌ای پدید آمد، از جمله «تاریخ پادشاهی شیلی» نوشتهٔ آلونسو ده گونگورا مارمولخو، «گزارش تاریخی پادشاهی شیلی» نوشتهٔ آلونسو ده اوواله (۱۶۴۶)، «اسارت خوش» نوشتهٔ فرانسیسکو نونیس ده پینه‌دا ای باسکونیان (۱۶۷۳) و «جستار دربارهٔ تاریخ طبیعی شیلی» نوشتهٔ خوان ایگناسیو مولینا (1782).[۱]
در دورهٔ استعماری و تا سدهٔ نوزدهم، راهبه‌های صومعه‌های شیلی با نگارش نامه‌های معنوی، یادداشت‌های روزانه، زندگی‌نامه‌های خودنوشت و مجموعه نامه‌ها نقش مهمی در ادبیات ایفا کردند. از میان آنان تادئا ده سان خواکین، اورسولا سوآرس و خوسفا ده لوس دولورس برجسته‌ترین بودند.[۴]
کتاب‌خوانی در دورهٔ استعماری تنها در میان اقلیتی از جامعهٔ شیلی رواج داشت. این وضعیت از دههٔ ۱۸۴۰ تغییر کرد، زمانی که گروهی از روشنفکران شکل‌گیری «جامعهٔ خواننده» را پیش بردند و خواندن را ابزاری کارآمد برای متمدن ساختن ملت می‌دانستند.[۵][۶]
استقلال و روزنامه‌نگاری ادبی
هیجان جنبش استقلال‌خواهی کامیلو انریکس را بر آن داشت تا «آئورورا ده شیلی» را که نخستین روزنامهٔ شیلی بود راه‌اندازی کند. این نشریه از ۱۳ فوریهٔ ۱۸۱۲ تا ۱ آوریل ۱۸۱۳ هر هفته در چهار صفحهٔ دوستونی منتشر می‌شد و عمدتاً به سیاست و فلسفهٔ سیاسی می‌پرداخت.[۱] دیگر روزنامه‌نگاران این دوره عبارت بودند از مانوئل ده سالاس، خوسه میگل اینفانته، خوان اگانیا ریسکو و آنتونیو خوسه ده ایریساری.[۷][۸]
رمانتیسم
رمانتیسم در شیلی بر پایهٔ تحلیل منتقد ادبی سدومیل گویچ به سه نسل ادبی تقسیم می‌شود: نسل ۱۸۳۷، نسل ۱۸۵۲ و نسل ۱۸۶۷.[۹]
نسل ۱۸۳۷ (نسل آداب‌نگار)
این نسل که «نسل آداب‌نگاری» نیز نامیده می‌شود، دربرگیرندهٔ نویسندگان زاده‌شده میان ۱۸۰۰ تا ۱۸۱۴ بود و به توصیف ادبی زندگی روزمره و آداب محلی با تأکید بر جنبه‌های رنگارنگ و واقع‌گرایانه از دیدگاهی انتقادی و طنزآمیز پرداخت. از چهره‌های برجستهٔ این نسل مرسدس مارین دل سولار، ویسنته پرس روسالس و خوسه خواکین وایخو بودند.[۱۰]
نسل ۱۸۵۲ (نسل رمانتیک-اجتماعی)
نسل ۱۸۵۲ که «نسل رمانتیک-اجتماعی» نیز خوانده می‌شود، رویکردی رادیکال‌تر از نسل پیشین به آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت و گذشته را الگویی برای اصلاح زمان حال می‌دانست. این نسل از روشنفکران خارجی مقیم شیلی چون آندرس بیو، دومینگو فوستینو سارمینتو و ویسنته فیدل لوپس تأثیر پذیرفت. از نمایندگان برجستهٔ این نسل خوسه ویکتورینو لاستاریا، سالوادور سانفوئنتس، گیرمو ماتا، گیرمو بلست گانا و خوسه آنتونیو سوفیا بودند.[۱۱]
از ۱۸۵۰ آثار بزرگ تاریخی پدید آمد، از جمله «تاریخ عمومی شیلی» نوشتهٔ دیگو باروس آرانا، «کشف و فتح شیلی» نوشتهٔ میگل لوئیس آمونآتگی و آثار بنخامین ویکونیا ماکنا.[۹]
انجمن ادبی ۱۸۴۲
انجمن ادبی ۱۸۴۲ که سخنرانی افتتاحیهٔ آن را خوسه ویکتورینو لاستاریا در ۳ مه ۱۸۴۲ ایراد کرد، با هدف پرورش جوانان و ترویج ادبیاتی با هویت ملی تأسیس شد. این انجمن بر روشنگری به‌عنوان عامل بنیادین پیشرفت تأکید می‌کرد و از بدعت‌گذاری حمایت و الگوبرداری از نمونه‌های خارجی را رد می‌نمود.[۱۲] این انجمن اندکی بیش از یک سال دوام آورد و تا ۱ اوت ۱۸۴۳ در مجموع هشتادوشش نشست برگزار کرد. مهم‌ترین دستاوردش انتشار «هفته‌نامهٔ سانتیاگو» بود که نقش کلیدی در گسترش مجلات ادبی در شیلی داشت.[۱۳]
از نویسندگان و سیاستمدارانی که در این انجمن مشارکت داشتند می‌توان از سانفوئنتس، وایخو، فرانسیسکو بیلبائو، مانوئل آنتونیو توکورنال، آنتونیو واراس، آنیبال پینتو و دومینگو سانتا ماریا نام برد.[۱۳]
واقع‌گرایی
واقع‌گرایی در شیلی با انتشار رمان «مارتین ریواس» نوشتهٔ آلبرتو بلست گانا در ۱۸۶۲ آغاز شد و تا ۱۹۴۷ ادامه یافت.[۱۴] بر پایهٔ تحلیل فرناندو آلگریا، این جنبش دو جریان داشت: واقع‌گرایی رمانتیک به نمایندگی بلست گانا و واقع‌گرایی طبیعت‌گرایانه به نمایندگی لوئیس اورگو لوکو.[۱۵]
این دو نویسنده دوران خود را دوره‌ای گذار میان رهایی از میراث استعماری و آغاز جامعهٔ سرمایه‌داری به تصویر کشیدند، اما واکنششان متفاوت بود: اورگو لوکو پیامدهای ارزشی سرمایه‌داری را عمدتاً منفی می‌دانست، حال آنکه بلست گانا این تحول را مثبت و ناگزیر تلقی می‌کرد.[۱۵][۱۴]
افزون بر «مارتین ریواس»، بلست گانا با رمان «مهاجران» (۱۹۰۴) رفتار شیلیایی‌های ساکن پاریس را تحلیل کرد.[۱۶] از سوی دیگر، بالدومرو لییو در ۱۹۰۴ مجموعه داستان «سوب‌ترا» را منتشر کرد که شرایط دشوار کار در معادن زغال‌سنگ لوتا را در اواخر سدهٔ نوزدهم و آغاز سدهٔ بیستم ترسیم می‌کرد. نخستین چاپ این اثر ظرف سه ماه ناایاب شد و مورد استقبال گستردهٔ منتقدان قرار گرفت.[۱۷]
دیگر نویسندگان مهم این دوره دانیل باروس گرس، ادواردو ده لا بارا، سوروبابل رودریگس و لیبوریو بریبا بودند.[۱۸]
کریوییسمو
کریوییسمو جنبشی ادبی بود که از اواخر سدهٔ نوزدهم پدید آمد و تا نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم ادامه یافت. این جنبش که دنبالهٔ واقع‌گرایی بود، هدفش توصیف عینی زندگی روستایی بود. نخستین صدسالهٔ استقلال شیلی در ۱۹۱۰ روحیهٔ میهن‌دوستانهٔ نویسندگان را تقویت کرد و توجه دوباره‌ای به زندگی روستایی در برابر تمرکز سنتی بر شهرنشینی برانگیخت.[۱۹]
ماریانو لاتوره کریوییسمو را «نبرد انسان زمین، دریا و جنگل برای ساختن تمدن در سرزمین‌های وحشی و دور از شهرها» تفسیر کرد. در زمینهٔ نثر، «سوب‌ترا» و «سوب‌سوله» از بالدومرو لییو و «سورسولیتا» (۱۹۲۰) و «گهوارهٔ کندورها» از لاتوره و «روزهای روستا» از فدریکو گانا از مهم‌ترین آثار بودند. در زمینهٔ درام نیز آثار آنتونیو آسوه‌دو ارناندس چون «درخت کهن» و «چانیارسییو» شاخص بودند.[۱۹]
مدرنیسم
مدرنیسم جنبشی ادبی بود که میان سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۹۲۰ عمدتاً در حوزهٔ شعر شکل گرفت و ویژگی‌هایش نوآوری زیبایی‌شناختی در زبان و وزن، جهان‌وطنی فرهنگی و ظرافت اشرافی بود. آغاز این جنبش به‌طور سنتی با انتشار «آسول» اثر روبن داریو در ۳۰ ژوئیهٔ ۱۸۸۸ در والپارایسو پیوند خورده‌است.[۲۰] داریو که در ۱۸۸۶ به والپارایسو نقل مکان کرده بود، با همراهی شاعران محلی از جمله ادواردو ده لا بارا به احیای شعر غنایی شیلی یاری رساند.[۲۰]
در پی داریو، شاعرانی چون کارلوس پسوآ ولیس با «تشییع روستایی» و «بعدازظهر در بیمارستان» و مانوئل ماگایانس موره با «خانه کنار دریا» جنبش نوگرای شعر شیلی را پیش بردند.[۱۸]
شعر شیلی در آغاز سدهٔ بیستم
در ربع نخست سدهٔ بیستم جنبش آوانگارد در ادبیات شیلی پدیدار شد. نخستین نمود آن «گل‌های خار» اثر پدرو پرادو در ۱۹۰۸ بود که قید وزن و قواعد کلاسیک شعر را شکست. پرادو همچنین گروه هنری «ده‌تن» (لوس دیس) را در ۱۹۱۶ بنیان نهاد.[۲۱]
در ۲۲ دسامبر ۱۹۱۴ گابریلا میسترال — که بعدها برندهٔ جایزه نوبل ادبیات شد — مسابقهٔ شعر «خوئگوس فلورالس» سانتیاگو را برد و نخستین بار به‌عنوان استعدادی بزرگ شناخته شد. در ۱۹۱۹ مجموعه شعر «ویرانی» (دسولاسیون) را منتشر کرد که در ۱۹۴۵ جایزهٔ نوبل ادبیات را برایش به ارمغان آورد.[۲۱]
در همان سال ۱۹۱۴ ویسنته اوییدوبرو با انتشار «هنر القا» و «خدمت نمی‌کنم» جنبش آفرینش‌گرایی را بنیان نهاد که شعر را آفرینشی یکسره نو و مستقل از بازنمایی واقعیت می‌دانست.[۲۰]
برندگان جایزه نوبل و جایزه سروانتس
شیلی تنها کشور آمریکای لاتین است که دو برندهٔ جایزه نوبل ادبیات دارد: گابریلا میسترال (۱۹۴۵) و پابلو نرودا (۱۹۷۱). میسترال نخستین نویسندهٔ آمریکای لاتین بود که این جایزه را دریافت کرد و نرودا یکی از تأثیرگذارترین شاعران سدهٔ بیستم به‌شمار می‌رود.[۲۲]
افزون بر نوبل، سه شیلیایی جایزه سروانتس — معتبرترین جایزهٔ ادبی زبان اسپانیایی — را برده‌اند: خورخه ادواردز (۱۹۹۸)، گونزالو روخاس (۲۰۰۳) و نیکانور پارا (۲۰۱۱).[۲۲]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 «Crónicas patrias - La Literatura Chilena» (en es). Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Consultado el 1 de septiembre de 2013.
- ↑ «Alonso de Ercilla y Zúñiga: La Araucana». www.memoriachilena.cl. Consultado el 7 de mayo de 2009.
- ↑ «Pedro de Oña: Arauco Domado». www.memoriachilena.cl. Consultado el 7 de mayo de 2009.
- ↑ «Escritura de Monjas en Chile (siglos XVI-XIX)». Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 7 de mayo de 2009.
- ↑ «Historia de la lectura en Chile». Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 7 de mayo de 2009.
- ↑ «Formación de una sociedad lectora». Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 7 de mayo de 2009.
- ↑ "Manuel de Salas Corbalán (1754-1841)". Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 3, 2013.
- ↑ "Juan Egaña Risco (1768-1836)". Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 11, 2013.
- 1 2 "Romanticismo" [Romanticism]. Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 11, 2013.
- ↑ "Romanticismo: 1837" [Romanticism: 1837]. Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 3, 2013.
- ↑ «Generación de 1852» (en español). Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 16 de mayo de 2009.
- ↑ «Sociedad literaria de 1842» (en español). Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 15 de mayo de 2009.
- 1 2 «Desarrollo de la educación y la cultura en 1842نسخه آرشیو شده» (en español). Ministerio de Educación de Chile en conjunto con la Fundación Chile. Archivado desde el original, el 5 de julio de 2009۵ ژوئیه ۲۰۰۹. Consultado el 15 de mayo de 2009۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
- 1 2 "Realismo" [Realism]. Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 4, 2013.
- 1 2 . ISBN 956-7089-19-1.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|autor=صرف نظر شد (|author=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|editorial=صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته|idioma=صرف نظر شد (|language=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|páginas=صرف نظر شد (|pages=پیشنهاد می‌شود) (کمک); پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک) - ↑ «Los Trasplantados» (en español). Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 24 de junio de 2009.
- ↑ «Subterra» (en español). Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos. Consultado el 24 de junio de 2009.
- 1 2 "Romanticismo: 1867" [Romanticism: 1867]. Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 3, 2013.
- 1 2 "El Criollismo" [Criollismo]. Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 6, 2014. Retrieved September 4, 2013.
- 1 2 3 «Modernismo en Chile (1880-1920) - Memoria Chilena» (en es). Consultado el 2026-04-11.
- 1 2 "Pedro Prado (1886-1952)". Memoria Chilena (in Spanish). Biblioteca Nacional de Chile. Archived from the original on October 7, 2014. Retrieved September 10, 2013.
- 1 2 Chile's Nicanor Parra wins prestigious Cervantes Prize for literature www.thisischile.cl Thursday, December 01, 2011 retrieved September 17, 2013
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Literatura de Chile». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chilean literature». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- حافظهٔ شیلی (Memoria Chilena) — کتابخانهٔ دیجیتال میراث فرهنگی شیلی
- ادبیات شیلی
- فرهنگ در شیلی
- ادبیات اسپانیاییزبان
- ادبیات آمریکای لاتین بر پایه کشور
- ادبیات آمریکای جنوبی