اراستو امپمبا
اراستو امپمبا | |
|---|---|
.jpg) | |
| زادهٔ | ۱۹۵۰ |
| درگذشت | ۱۴ مه ۲۰۲۳ (۷۳ ساله)[note ۱] تانزانیا |
| ملیت | تانزانیا |
| محل تحصیل | کالج مدیریت حیات وحش آفریقا دانشگاه ایالتی سولراس |
| شناختهشده برای | اثر امپمبا |
| پیشینه علمی | |
| شاخه(ها) | مدیریت منابع طبیعی |
| محل کار | وزارت منابع طبیعی و گردشگری تانزانیا |
اراستو امپمبا (انگلیسی: Erasto B. Mpemba; {۱۹۵۰ – ۱۴ مه ۲۰۲۳ (۷۳ سالگی)[note ۱]) دانشمند در زمینه مدیریت منابع طبیعی اهل تانزانیا بود. او یک نگهبان شکار تانزانیایی بود که در دوران مدرسه، پدیدهای به نام اثر امپمبا را کشف کرد، پدیدهای متناقض که در آن آب گرم تحت شرایط خاصی سریعتر از آب سرد یخ میزند؛ این اثر قبلاً توسط ارسطو، فرانسیس بیکن و رنه دکارت مشاهده شده بود.
زندگی
امپمبا در سال ۱۹۵۰ متولد شد. او در ۱۳ سالگی در مدرسه راهنمایی مگامبا در تانزانیا اثر امپمبا را دوباره کشف کرد.
امپمبا آرزو داشت پزشک شود، اما محدودیتهای مالی مانع جاهطلبیهای او شد. با درک اینکه کار با حیات وحش فرصتی برای بورسیه تحصیلی خارج از کشور فراهم میکند، در کالج حیات وحش موئکا در موشی ثبت نام کرد. امپمبا پس از اخذ مدرک دیپلم، در سال ۱۹۶۷ به سمت مسئول منابع طبیعی منطقهای در منطقه مارا ارتقا یافت. هشت سال طول کشید تا به هدف خود برای تحصیل در خارج از کشور برسد: او در کالج آموزش عالی کانبرا (که اکنون دانشگاه کانبرا نام دارد) در استرالیا در رشته مدیریت منابع طبیعی تحصیل کرد و متعاقباً مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه ایالتی سولراس در آلپاین، ایالات متحده آمریکا دریافت کرد. او بعداً در سال ۲۰۰۲ به عنوان مسئول اصلی شکار در وزارت منابع طبیعی و گردشگری تانزانیا و نایب رئیس گروه کاری کمیسیون جنگلداری و حیات وحش آفریقا در زمینه مدیریت حیات وحش منصوب شد. او در سال ۲۰۱۱ از وزارت تانزانیا بازنشسته شده بود.
امپمبا متأهل و دارای فرزند بود؛ همسرش پزشک بود. مرگ امپمبا به خوبی مستند نشده است؛ به گفته کریستین آزبورن، بیوه فیزیکدانی که نقش کلیدی در مستندسازی و انتشار یافتههای امپمبا داشت، او حدود سال ۲۰۲۰ درگذشت. با این حال، TRT گزارش میدهد که او در ۱۴ مه ۲۰۲۳ درگذشته است.
کشف اثر امپمبا
امپمبا این پدیده را در سال ۱۹۶۳ در مدرسه متوسطه مگامبا هنگام تهیه بستنی در یک دوره آشپزی کشف کرد. به دلیل کمبود وقت، او هنگام تهیه بستنی، مرحله خنک کردن را نادیده گرفت و بلافاصله آن را در فریزر گذاشت. بهطور غیرمنتظرهای، مخلوط شیر او سریعتر از همکلاسیهایش منجمد شد. معلم فیزیک او در آن زمان به او گفت که مشاهده او به وضوح امکانپذیر نیست. چند سال بعد، رئیس مدرسه امپمبا، فیزیکدان بریتانیایی دنیس آزبورن (۱۹۳۲–۲۰۱۴) از دانشگاه دارالسلام را دعوت کرد تا در مورد کار او سخنرانی مهمان ارائه دهد. در پایان ارائه، امپمبا سؤالی را که مدتها او را آزار میداد، پرسید: «اگر دو بشر با حجم مساوی آب، یکی با دمای ۳۵ درجه سانتیگراد و دیگری با دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد، بردارید و آنها را در یخچال قرار دهید، آن که با دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد شروع به کار کرده است، ابتدا یخ میزند. چرا؟» معلمان و همکلاسیهای حاضر این ادعا را پوچ دانستند و امپمبا را به خاطر این سؤال مسخره کردند.
آزبورن نیز غافلگیر شد، اما بعداً امپمبا را به دانشگاه دارالسلام دعوت کرد تا مشاهدات خود را آزمایش کند. در این آزمایشها، این دو نفر توانستند «برخی» شواهد برای ادعای امپمبا پیدا کنند. با این حال، آزبورن اعتراف کرد که این آزمایشها خام بودهاند و برای تأیید نیاز به بازتولید پیچیدهتری دارند. مطالعات بعدی بینتیجه بودهاند و محققان به دشواری تعیین دقیق زمان یخ زدن کامل آب و همچنین تغییرات زیاد در اندازهگیریها، حتی با کمی بیدقتی، اشاره کردهاند. در سال ۱۹۶۹، طی مطالعات امپمبا در کالج مدیریت حیات وحش آفریقا نزدیک موشی، مقالهای که او و آزبورن در مورد این پدیده نوشته بودند، منتشر شد.
یادداشتها
منابع
- ↑ "Mpemba: The man who froze hot water faster than cold water". TRT Afrika (به انگلیسی). Retrieved 2025-06-10.
- ↑ Eyakuze, Elsie (2023-06-21). "Listen to child wisdom to inspire scientific discoveries in Africa". TRT Global (به انگلیسی). Retrieved 2025-06-30.
- ↑ Mann, Adam (2022-06-29). "Controversy Continues Over Whether Hot Water Freezes Faster Than Cold". Quanta Magazine (به انگلیسی). Retrieved 2022-06-29.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Erasto B. Mpemba». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۹ سپتامبر ۲۰۲۵.