ارساری

ارساری‌ها از نوادگان مستقیم اغوزها هستند. باور بر این است که آنان از قبیله سالور اغوزها برخاسته‌اند،^[۲] همانند قبیلهٔ یومود ترکمن. سلجوقیان، که فاتح ایران و ترکیه بودند، نیز از نیاکان ارساری‌ها به‌شمار می‌روند.

ارساری‌ها بخش اصلی اتحادیهٔ قبیله‌ای ترکمن‌های سایین‌خان بودند که چراگاه کوچ‌نشینی‌شان در سده‌های ۱۳ تا ۱۷ از کوه‌های بلخان تا شبه‌جزیرهٔ منقشلاق و شمال تا رود امبا گسترده بود. نام «سایین‌خانی» که دیگر مردمان به این ترکمن‌ها داده بودند، به خاستگاه آنان از تجزیهٔ اردوی زرین (بنیاد نهاده‌شده به‌دست باتوخان، نوهٔ چنگیزخان که به سایین‌خان شهرت داشت) اشاره داشت و آنان را از قبایلی که از سرزمین‌های هلاکو (ایران) یا چغتای (فرارود) آمده بودند، متمایز می‌کرد.

ترکمن‌های سایین‌خانی به‌صورت یک اتحادیهٔ سازمان‌یافته از قبایل بودند که به شیوهٔ ترک-مغولی متعارف به دو بخش تقسیم می‌شدند: «ایچکی» (درونی) و «تاشکی» (بیرونی) اغوزها. ابوالغازی بهادر، خان ازبک خیوه در سدهٔ ۱۷، در کتاب خود شجره تراکمه (شجره‌نامهٔ ترکمن‌ها، ۱۶۵۹) روشن نکرده که واژهٔ «تاشکی» معنای سازمانی، نظامی یا صرفاً جغرافیایی داشته است. در سدهٔ ۱۷، تا حدی به‌سبب خشک‌شدن شاخهٔ غربی کانال ازبوی رود آمودریا، ارساری‌ها و شاخه‌های اصلی آنان به‌سوی شرق و به کناره‌های مسیر اصلی آمودریا کوچ کردند. یکی از شاخه‌ها، به‌نام علی‌الی نیز به‌سوی شرق رفت، اما در نزدیکی ناحیهٔ کاکا که اکنون در استان آخال ترکمنستان است، باقی ماند.

ارساری‌بابا رهبر افسانه‌ای قوم ارساری و همهٔ ترکمن‌ها بود که در سده‌های ۱۳ و ۱۴ در منقشلاق (استان منگستاو) و کوه‌های بلخان (استان بلخان) می‌زیست. او بنیان‌گذار اتحادیهٔ ترکمن‌های سایین‌خان بود و به‌عنوان پدر قوم ارساری شناخته می‌شود. وی همهٔ ترکمن‌ها را که پس از یورش مغول به آسیای مرکزی در آن ناحیه باقی مانده بودند گرد آورد و در آن دوران دشوار آسیای مرکزی نقشی مهم در انسجام قبایل ترکمن ایفا کرد.