اسطوره خاستگاه

نو یا نون در اساطیر مصر

اسطورهٔ خاستگاه گونه‌ای از اسطوره است که آغاز یک بُعد طبیعتی یا اجتماعی جهان را توضیح می‌دهد. اسطوره آفرینش‌ها نوعی از اسطوره‌های خاستگاه‌اند که شکل‌گیری کیهان را روایت می‌کنند. با این حال، در فرهنگ‌های گوناگون روایت‌های بسیاری وجود دارد که پس از خاستگاه نخستین رخ می‌دهند. این داستان‌ها می‌کوشند منشأ پدیده‌های طبیعی یا نهادهای انسانی را در جهانی که از پیش وجود داشته توضیح دهند. در پژوهش‌های یونانی–رومی، گاه از اصطلاح‌های «اسطورهٔ بنیان‌گذاری» یا «اسطورهٔ علّی» (برگرفته از یونانی باستان: αἴτιον aition به معنای «علت») برای توصیف اسطوره‌ای استفاده می‌شود که خاستگاه را روشن می‌کند، به‌ویژه این‌که یک شیء یا رسم چگونه پدید آمده است.

در گفتمان سیاسی امروزی، اصطلاح‌هایی مانند «اسطورهٔ بنیان‌گذاری»، «اسطورهٔ بنیادین» و مانند آن، اغلب به‌عنوان اشاره‌ای انتقادی به روایت‌های رسمی یا رایج دربارهٔ خاستگاه‌ها یا تاریخ آغازین یک ملت، جامعه یا فرهنگ به کار می‌روند.[۱][۲]

ماهیت اسطوره‌های خاستگاه

اسطوره‌های خاستگاه روایت‌هایی هستند که توضیح می‌دهند یک واقعیت مشخص چگونه پدید آمده است.[۳] این اسطوره‌ها اغلب با نسبت دادن پیدایش نظم موجود به نیروهای مقدس، آن را توجیه می‌کنند (نگاه کنید به § کارکرد اجتماعی). مرز میان اسطوره‌های کیهان‌زایی که منشأ جهان را شرح می‌دهند و اسطوره‌های خاستگاه همواره روشن و مشخص نیست. اسطوره‌ای که منشأ بخشی خاص از جهان را روایت می‌کند، موجودیت خود جهان را مفروض می‌گیرد و این امر غالباً بر یک اسطورهٔ کیهان‌زایی استوار است.[۳] از این رو، اسطوره‌های خاستگاه را می‌توان گسترش و تکمیل اسطوره‌های کیهان‌زایی فرهنگ‌هایشان دانست. در فرهنگ‌های سنتی، معمولاً روایت اسطورهٔ خاستگاه پس از روایت یک اسطورهٔ کیهان‌زایی انجام می‌شود.[۴]

در محافل دانشگاهی، اصطلاح «اسطوره» اغلب به‌طور خاص برای اشاره به اسطوره‌های خاستگاه و کیهان‌زایی به کار می‌رود. برای نمونه، مردم‌شناسان فرهنگی این اصطلاح را برای داستان‌هایی که آفرینش را توصیف می‌کنند محفوظ می‌دارند. داستان‌هایی که تمرکز اصلی آن‌ها بر خاستگاه نیست، در رده‌های «افسانه» یا «قصهٔ عامیانه» قرار می‌گیرند که از دید آنان با اسطوره تفاوت دارند.[۵] میرچا الیاده، تاریخ‌نگار، استدلال می‌کند که در بسیاری از فرهنگ‌های سنتی، تقریباً هر داستان مقدس را می‌توان اسطورهٔ خاستگاه دانست. جوامع سنتی رفتار خود را بر پایه رخدادهای مقدس سامان می‌دهند و زندگی خود را به‌مثابه بازگشت جاودانه به عصر اساطیری می‌نگرند. در نتیجه، تقریباً هر روایت مقدس، رویدادهایی را بازمی‌نمایاند که چارچوبی نو برای رفتار انسان پدید می‌آورد و بدین‌سان در اصل داستانی دربارهٔ آفرینش به‌شمار می‌رود.[۶]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Anthony D. Smith, Myths and Memories of the Nation
  2. ↑ Heike Paul, The Myths That Made America: An Introduction to American Studies, 2014
  3. 1 2 Eliade 1963, p. 21
  4. ↑ Eliade 1963, pp. 21–24
  5. ↑ Segal, p. 5
  6. ↑ برای نمونه، Eliade 1963، صص. 17–19
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.