الحرم

الحرم
روستا
مسجد سیدنا علی در الحرم
مسجد سیدنا علی در الحرم
مختصات: ۳۲°۱۱′۱۷″ شمالی ۳۴°۴۸′۲۴″ شرقی / ۳۲٫۱۸۸۰۶°شمالی ۳۴٫۸۰۶۶۷°شرقی / 32.18806; 34.80667
شبکه فلسطین۱۳۱/۱۷۷
واحد جغرافیایی-سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
زیربخشزیربخش یافا
تاریخ تخلیه جمعیت۳ فوریه ۱۹۴۸
مساحت
 • کل۲٬۶۸۱ دونوم (۲٫۶۸۱ کیلومتر مربع یا ۱٫۰۳۵ مایل مربع)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۵۲۰
علت تخلیه جمعیتترس از گرفتار شدن در درگیری‌ها

الحرم (אל-חרם، الحرم) که با نام‌های سیدنا علی و سیدنا علی بن علیم نیز شناخته می‌شود، روستایی عرب فلسطینی در زیربخش یافا در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در ۱۶ کیلومتری شمال یافا و در مجاورت ویرانه‌های شهر دیوارکشیده سده‌های میانه‌ای ارسوف قرار داشت و گستره آن بین ۹٬۶۵۳ تا ۱۱٬۶۹۸ دونم برآورد شده که ۵٬۱۵۰ دونم آن در دفاتر ثبت اراضی ضبط شده بود. ساکنان روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین آواره شدند.

روستای الحرم پیرامون مقام (زیارتگاه) علی بن علیم بنا شده بود که ولی مسلمانی بود و در سال ۱۰۸۱ میلادی درگذشت. نسب او به خلیفه دوم مسلمانان عمر بن خطاب می‌رسید. مسجد سیدنا علی که بر مزار این شخصیت ساخته شده، تنها بازمانده آشکار روستا در روزگار کنونی است و میان ساحل سیدنا علی و محله رِشِف شهر هرتزلیا جای دارد.

پیشینه

سده‌های میانه

شهر دیوارکشیده ارسوف در سال ۱۲۶۵ میلادی پس از ۴۰ روز محاصره به دست بیبرس از پادشاهی اورشلیم گرفته شد. ساکنان شهر کشته یا به بردگی فروخته شدند و شهر به‌کلی ویران گردید.[۱] این مکان نزدیک به یک سده به‌کلی متروک ماند؛ بر پایه نوشته جغرافیدان ابوالفدا (نوشته‌شده در حدود ۱۳۳۰ م)، این مکان هیچ ساکنی نداشت.[۲] به نظر می‌رسد در سده شانزدهم میلادی روستای کوچکی در نزدیکی مسجد سیدنا علی بازپدید آمد. مجیر الدین الحنبلی (نوشته‌شده در حدود ۱۴۹۶ م) از این مسجد یاد کرده و نوشته‌است که بر مزار ولی مسلمان علی بن علیم (درگذشته ۱۰۸۱ م) بنا شده و سلطان بیبرس پیش از فتح دوباره ارسوف در ۱۲۶۵ بر سر مزار او نماز خوانده بود.[۳][۴]

دوره عثمانی

الحرم یکی از چهار روستایی بود که در دوران امپراتوری عثمانی در ساحل شمالی رود یرقون پایه‌گذاری شد (در کنار روستاهای الشیخ موانس، اجلیل و ام‌خالد). به گفته پژوهشگر تاریخ روی ماروم، پایه‌گذاری الحرم نشان‌دهنده آن است که گسترش سکونتگاه‌ها در جنوب شارون پیامد بسط درونی هسته سکونتگاهی از سوی ساکنان کوهستان‌های سامره بود و نه نفوذ مصریان.[۵]

در سال ۱۵۹۶ م یک‌سوم درآمدهای مکانی به نام «ارسوف» به وقف علی بن علیم اختصاص داشت.[۶] پیر ژاکوتن در نقشه خود از سال ۱۷۹۹ نام روستا را «علی ابن حرمی» ثبت کرده‌است.[۷]

در سال ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰/۱۸۷۱ م) سرشماری عثمانی این روستا را در ناحیه بنی‌صعب فهرست کرد.[۸]

در سال ۱۸۸۰ در بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین، الحرم روستایی خشتی با اندازه متوسط بر بلندی توصیف شده که در شمالش چشمه‌ها و در غربش مسجدی قرار داشت. نام کامل آن «الحرم علی بن علیم» ثبت شده بود.[۹]

دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت الحرم ۱۷۲ نفر و همگی مسلمان بودند.[۱۰] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۳۱۳ نفر در ۸۳ خانه رسید که همچنان همه مسلمان بودند.[۱۱]

در دهه ۱۹۲۰ شرکت توسعه اراضی فلسطین (PLDC) بخشی از زمین‌های روستا را از خاندان عمری در بیروت به نمایندگی از انجمن صهیونیسم آمریکا خرید تا شهرک هرتزلیا را بنیان نهد.[۱۲][۱۳] در خریدهای بعدی که شرکت یادشده، صندوق ملی یهود، کرن هایسود و خریداران خصوصی یهودی انجام دادند، زمین‌هایی برای بنیان‌گذاری کفر شمریاهو و ریشپون بهره‌برداری شد.[۱۴][۱۵]

در جریان شورش ۱۹۳۶–۱۹۳۹ فلسطین بر ضد قیمومت بریتانیا، دو تن از اهالی الحرم نزد رهبر شورشیان عارف عبدالرازق برده شدند و به دلیل فروش زمین به یهودیان محکوم شدند.[۱۶] بر پایه برخی گواهی‌ها، روابط میان اهالی الحرم و یهودیان هرتزلیا و ریشپون دوستانه بود. نخستین مهاجران هرتزلیا از دستفروشان عرب در خیابان‌های شهرشان یاد کرده‌اند و شماری از روستاییان در کارهای ساختمانی اشتغال داشتند. ساکنان پیشین عرب الحرم گواهی داده‌اند که پیش از جنگ، نمایندگان شهرک‌های یهودی به آنان اطمینان داده بودند که در امان‌اند.[۱۷]

بر پایه آمار ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۸۸۰ نفر بود که ۳۶۰ تن آنان یهودی بودند.[۱۸][۱۹] الحرم دارای یک مدرسه ابتدایی پسرانه بود که در سال ۱۹۲۱ بنیان نهاده شد و در سال ۱۹۴۵ شمار ۶۸ دانش‌آموز داشت. روستا همچنین مسجد و زیارتگاه حسن بن علی (درگذشته ۱۰۸۱ م) را دربرمی‌گرفت که از نوادگان خلیفه دوم مسلمانان عمر بن خطاب بود.[۱۵]

به گفته بنی موریس، ساکنان روستا در ۳ فوریه ۱۹۴۸ از ترس حمله یهودیان و پس از یورش‌های هاگانا یا ایرگون به روستاهای مجاور آواره شدند.[۲۰]

الحرم، یافا، ۱۹۴۷ از بایگانی پالماخ

وضعیت کنونی

تنها نشانه بازمانده از روستای پیشین، زیارتگاه سیدنا علی و گورستان پیرامون آن است. گورستان به عنوان پارکینگ خودرو برای گردشگران به کار می‌رود.[۲۱] در یک انتشار باستان‌شناختی سال ۱۹۹۸ از گورهای مسلمان بسیاری در غرب و جنوب بنا یاد شده‌است.[۲۲]

بر پایه منبع عربی، مسجد سیدنا علی همچنان برپاست و فلسطینیان به‌ویژه در روزهای جمعه برای نماز به آنجا می‌روند تا هویت عربی-فلسطینی این مکان را پاس بدارند.[۲۳]

زیارتگاه میان ساحل سیدنا علی (نوف یام) و محله رِشِف در شهر هرتزلیا جای دارد. بر ویرانه‌های روستا و زمین‌های آن شهرک‌های هرتزلیا، کفر شمریاهو و ریشپون بنا شده‌اند.[۲۴]

منابع

  1. ↑ وقایع‌نویس صور، Gestes des Chiprois، بخش سوم، ص ۱۱۷، ویراسته گاستون رنو، ژنو، ۱۸۸۷.
  2. ↑ Essaid، Aida (۲۰۱۴). Zionism and Land Tenure in Mandate Palestine. Routledge. ص. ۱۷۵. شابک ۹۷۸۱۱۳۴۶۵۳۶۱۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ Taragan, Hana (2004): The Tomb of Sayyidna Ali in Arsuf: the Story of a Holy Place, JRAS, Series 4, 14, 2 (2004), pp. 83–102.
  4. ↑ Essaid، Aida (۲۰۱۴). Zionism and Land Tenure in Mandate Palestine. Routledge. ص. ۱۷۵. شابک ۹۷۸۱۱۳۴۶۵۳۶۱۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. ↑ Roy Marom, "Al-Sheikh Muwannis: Transformations in the Arab Countryside between the Mountainous Interior and the City of Jaffa, 1750–1848," Cathedra 183 (February 2023), pp. 9–34.
  6. ↑ Hütteroth، Wolf-Dieter (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. Erlanger Geographische Arbeiten. ص. ۱۴۰. شابک ۳-۹۲۰۴۰۵-۴۱-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ Karmon, Y. (۱۹۶۰). «An Analysis of Jacotin's Map of Palestine». Israel Exploration Journal. ۱۰ (۳–۴): ۱۷۰.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Grossman، David (۲۰۰۴). Arab Demography and Early Jewish Settlement in Palestine. Magnes Press. ص. ۲۵۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 134.
  10. ↑ Barron, 1923, Table VII, Sub-district of Jaffa, p. 20.
  11. ↑ Mills, 1932, p. 13.
  12. ↑ Avneri، Arieh L. (۱۹۸۲). The Claim of Dispossession. Transaction Publishers. ص. ۷۰, ۱۷۶. شابک ۰-۸۷۸۵۵-۹۶۴-۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ Glass، Joseph B. (۲۰۰۲). From New Zion to Old Zion. Wayne State University Press. ص. ۲۰۷. شابک ۰۸۱۴۳۲۸۴۲۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Essaid، Aida (۲۰۱۴). Zionism and Land Tenure in Mandate Palestine. Routledge. ص. ۱۸۰. شابک ۹۷۸۱۱۳۴۶۵۳۶۱۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. 1 2 Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۴۰–۲۴۱. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. ↑ هلیل کوهن، Army of Shadows: Palestinian Collaboration with Zionism, 1917–1948، University of California Press, 2008, p. 138.
  17. ↑ «شهادتنامه الحرم». Nakba in Hebrew. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ فوریه ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. 27.
  19. ↑ Hadawi, 1970, p. 52.
  20. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۱۲۹. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  21. ↑ Essaid (2013), p. 211, f.n. 61.
  22. ↑ Diego Barkan & Ayelet Dayan, Sidna 'Ali: Final Report, Hadashot Arkheologiyot, Volume 130 (2018).
  23. ↑ «سیدنا علی… مقامی باقی در حاشیه هرتزلیا». العربی الجدید. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  24. ↑ «الحرم (سیدنا علی)». ذاکرات. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.