الزوق الفوقانی

الزوق الفوقانی
زوق الحاج
روستا
ریشه‌شناسی: خ. زوک الحاج، شهر یا روستای زائر. زَک واژه‌ای سریانی محلی است
نقشه دهه ۱۸۷۰
نقشه دهه ۱۹۴۰
نقشه معاصر
نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
نقشه‌های تاریخی منطقه پیرامون الزوق الفوقانی (دکمه‌ها را بزنید)
الزوق الفوقانی در قیمومت بریتانیا بر فلسطین واقع شده
الزوق الفوقانی
الزوق الفوقانی
مختصات: ۳۳°۱۴′۳۷″ شمالی ۳۵°۳۵′۳۰″ شرقی / ۳۳٫۲۴۳۶۱°شمالی ۳۵٫۵۹۱۶۷°شرقی / 33.24361; 35.59167
شبکه فلسطین۲۰۵/۲۹۴
واحد جغرافیایی-سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
بخشبخش صفد
تاریخ تخلیه۲۱ مه ۱۹۴۸
مساحت
 • کل۱٬۸۳۲ دونوم (۱٫۸۳۲ کیلومتر مربع یا ۴۵۳ جریب فرنگی)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۱۶۰
علت تخلیهجنگ روانی (تبلیغات زمزمه‌ای)
علت ثانویهحمله نظامی نیروهای یه‌شو
سکونتگاه کنونییووال

الزوق الفوقانی (الزوق الفوقانی) روستایی عرب فلسطینی در بخش صفد در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در ۳۲ کیلومتری شمال شرقی شهر صفد و نزدیک مرز فلسطین و لبنان قرار داشت. الزوق الفوقانی در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۲۱ مه ۱۹۴۸ به دست گردان نخست پالماخ در عملیات یفتاح تخلیه شد.

این روستا در ارتفاع نزدیک به ۲۵۰ متری از سطح دریا و در دامنه بلندی‌های شمالی مشرف بر گودال حوله جای داشت. الزوق الفوقانی در محل تلاقی چند راه فرعی در جنوب آبل القمح واقع بود. بررسی‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد که این محل با بازمانده‌های رومی شهر باستانی «گولگول» یکی دانسته می‌شود.

پیشینه

گولگول رومی

در دوره روم باستان، این محل گولگول (Golgol) نامیده می‌شد؛ نامی برگرفته از ریشه سامی GLGL که در جای‌نام‌های گوناگون کتاب مقدس و پس از آن مانند «گیلگال» بازتاب یافته‌است.[۱] جای‌نام گولگول در کتیبه‌ای بر سنگ مرزی اواخر دوره روم که در آبل القمح کشف شده گواهی شده و در نام عربی «جنیجل» (جنیجل) نزدیک الزوق الفوقانی حفظ شده‌است.[۲] پیش‌تر گولگول به‌اشتباه با تل العجول نزدیک آبل القمح یکسان پنداشته شده بود؛ نامی که از نظر زبان‌شناختی با جای‌نام رومی بی‌ارتباط است.[۳]

یافته‌های باستان‌شناختی در الزوق الفوقانی بر سکونت فعال در دوره‌های رومی و بیزانسی گواهی می‌دهد. کاوش‌های باستان‌شناختی غاری آرامگاهی از سده‌های دوم تا چهارم میلادی را آشکار کرده‌اند که دربرگیرنده چندین طاقچه تدفین، چراغ‌های روغنی دوره رومی، ظروف شیشه‌ای و زیورآلات شخصی بوده و نشان‌دهنده بهره‌گیری درازمدت است.[۴] یک گور سنگی سربی اواخر دوره روم با نقش چهره انسان و نگاره‌های گیاهی نیز در سال ۱۹۵۴ از نزدیکی این محل به دست آمد.[۵] دیگر یافته‌ها شامل عناصر سنگی تراشیده و بقایای یک معصره روغن زیتون است که با جامعه‌ای یکجانشین و کشاورز سازگاری دارد.[۶]

دوره مملوکی

کاوش‌های باستان‌شناختی نشان داده‌اند که الزوق الفوقانی در اواخر دوره مملوکی نیز مسکون بوده‌است.[۷]

دوره عثمانی

کاوش‌های باستان‌شناختی آشکار کرده‌اند که تالار بزرگی با چند حیاط در این مکان ساخته شده بود که احتمالاً یک کاروان‌سرا (خان) بوده‌است. آثار آسیب‌دیدگی نشان می‌دهد که بنا در زمین‌لرزه‌ای ویران شده‌است.[۷] سفالینه‌هایی از رشیا الفخار نیز یافت شده‌اند.[۷]

در سال ۱۸۷۵ میلادی، ویکتور گِرَن روستای ویران‌شده بزرگی به نام «خربت خان الزوق الفوقانی» را توصیف کرد. در غرب آن وادی دردره قرار داشت که پلی کوچک از روی آن می‌گذشت و آسیاب آبی در کنارش بود. خانه‌های ویران‌شده فراوانی در همه‌جا دیده می‌شد که با سنگ‌های آهکی یا بازالتی در اندازه‌های گوناگون ساخته شده بودند. آب‌انبارها و معصره‌ها بر قدمت روستا گواهی می‌دادند. بر بلندترین نقطه روستا خانه‌ای هنوز برپا بود که تاریخ ساخت بسیار تازه‌تری داشت.[۸]

در سال ۱۸۸۱ میلادی، پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین دربارهٔ «خ. زوک الحاج» یادداشت کرد: «پایه‌های دیوارهایی با بنایی بازالتی ساخته شده‌اند.»[۹]

دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت الزوق الفوقانی ۱۶۰ نفر بود.[۱۰] مساحت کل زمین‌های روستا ۱٬۸۳۲ دونم بود.[۱۱][۱۲] از این میان ۵۰۳ دونم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده و ۱٬۲۸۶ دونم به کشت غلات اختصاص داشت.[۱۳] ۴۳ دونم نیز غیرقابل‌کشت طبقه‌بندی شده بود.[۱۴]

بر پایه منبع عربی، درختان زیتون بر دامنه‌های کوهستانی شمال و غرب روستا کاشته شده بود و درختان میوه نیز در برخی زمین‌های غربی روستا وجود داشت.[۱۵]

رویدادهای ۱۹۴۸ و پس از آن

الزوق الفوقانی نخستین بار در ۲۱ مه ۱۹۴۸ پس از یک جنگ روانی (تبلیغات زمزمه‌ای) از سکنه تخلیه شد.[۱۶][۱۷] در اواخر مه، بسیاری از ساکنان بازگشتند تا محصولات کشاورزی را برداشت کنند. سپس هاگانا به‌طور نظام‌مند به آتش کشیدن روستاهای منطقه را آغاز کرد.[۱۸]

در سال ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «سنگ‌های خانه‌های ویران‌شده بر سراسر محل پراکنده‌اند و پوشش گیاهی از چمن، خار و چند بوته کاکتوس آن را فرا گرفته‌است. سکونتگاه نزدیک یووال بخشی از زمین‌های پیرامون را کشت می‌کند و بقیه را به‌عنوان جنگل و چراگاه به کار می‌برد.»[۱۹]

منابع

  1. ↑ Marom, Roy (۲۰۲۵). «A Toponymic Reassessment of the Abil al-Qamḥ Diocletianic Boundary Stone: Identifying Golgol at al-Zūq al-Fauqānī». Jerusalem Journal of Archaeology. ۸: ۵۱–۵۹.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ Marom, Roy (۲۰۲۵). «A Toponymic Reassessment of the Abil al-Qamḥ Diocletianic Boundary Stone: Identifying Golgol at al-Zūq al-Fauqānī». Jerusalem Journal of Archaeology. ۸: ۵۱–۵۹.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ Ecker، Avner (۲۰۲۵). «'Diocletian oppressed the inhabitants of Paneas' (ySheb. ۹:۲): A New Tetrarchic boundary stone from Abel Beth Maacah». Palestine Exploration Quarterly. ۰: ۱–۱۳.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. ↑ Livneh, M. (۱۹۶۴). «A Burial Cave near Kfar Yuval». Hadashot Arkheologiyot (۱۱): ۹.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. ↑ «Zuq el-Fauqani». Hadashot Arkheologiyot. ۲۰۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. ↑ Shaked، I. (۲۰۱۶). Map of Meṭula (۷). Archaeological Survey of Israel. Israel Antiquities Authority.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. 1 2 3 «Zuq el-Fauqani». Hadashot Arkheologiyot – Excavations and Surveys in Israel. ۲۰۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Guérin، V. (۱۸۸۰). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. L'Imprimerie Nationale. ص. ۳۵۱, ۵۳۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۱. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۱۲۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. ص. ۵۰۹. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics (۱۹۴۵). Village Statistics, April, ۱۹۴۵. ص. ۱۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Centre. ص. ۷۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Centre. ص. ۱۲۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Centre. ص. ۱۷۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. ↑ «الزوق الفوقانی (قریة)». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. xvi. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۲۵۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۲۵۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  19. ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. ص. ۵۰۹. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

کتاب‌شناسی

  • Conder، C.R. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۱. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Government of Palestine, Department of Statistics (۱۹۴۵). Village Statistics, April, ۱۹۴۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Guérin، V. (۱۸۸۰). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. ج. ۳. L'Imprimerie Nationale.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Centre.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.