الطیره (روستای ویران‌شده فلسطینی)
الطیره
طیرة دندن | |
|---|---|
 بقایای مسجد الطیره | |
| ریشه‌شناسی: «دژ» | |
.jpg) نقشه دهه ۱۸۷۰ .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰.jpg) نقشه معاصر .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصرمجموعه نقشه‌های تاریخی منطقه پیرامون الطیره (دکمه‌ها را بزنید) | |
  الطیره جایگاه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین | |
| مختصات: ۳۲°۰۱′۰۲″ شمالی ۳۴°۵۶′۳۵″ شرقی / ۳۲٫۰۱۷۲۲°شمالی ۳۴٫۹۴۳۰۶°شرقی | |
| شبکه فلسطین | ۱۴۴/۱۵۸ |
| واحد سیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| بخش | بخش رمله |
| تاریخ تخلیه | ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ |
| مساحت | |
| • کل | ۶٬۹۵۶ دونوم (۶٫۹۵۶ کیلومتر مربع یا ۲٫۶۸۶ مایل مربع) |
| جمعیت (۱۹۴۵) | |
| • کل | ۱۲۹۰ |
| علت تخلیه | حمله نظامی نیروهای یه‌شو |
| شهرک‌های کنونی | تیرات یهودا، گیوات کوآخ، بارکت |
الطیره (الطیرة) که طیره دندن نیز نامیده می‌شد، روستایی فلسطینی در بخش رمله بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۱۲ کیلومتری شمال‌شرق رمله و در لبه شرقی دشت ساحلی و آغاز دامنه‌های غربی کوه‌های قدس قرار داشت. نیروهای تیپ الکساندرونی و تیپ زرهی (هشتم) در چارچوب عملیات دنی روستا را تصرف و بیشتر آن را ویران کردند.
الطیره دارای پیشینه باستان‌شناختی کهن از عصر مفرغ آغازین تا دوره‌های رومی و صلیبی بود. در دوره عثمانی روستایی کوچک با جمعیت مسلمان بود و در دوره قیمومت بریتانیا رشد چشمگیری یافت؛ جمعیت آن از ۷۰۵ تن در سال ۱۹۲۲ به ۱۲۹۰ تن در سال ۱۹۴۵ رسید. پس از تخلیه، شهرک‌های اسرائیلی تیرات یهودا، گیوات کوآخ و بارکت بر زمین‌های آن بنا شدند.
پیشینه نام و جایگاه
نام «الطیره» به معنای «دژ» است.[۱] این روستا با نام «طیره دندن» نیز شناخته می‌شد؛ برخی پژوهشگران بر آن‌اند که نام آن شاید برگرفته از واژه سریانی «طیاره» به معنای «آغل‌ها» باشد و هویت «دندن» که روستا به او نسبت داده شده نامعلوم است.[۲] روستا در ارتفاع ۷۵ متری از سطح دریا و در منطقه‌ای فاقد چشمه قرار داشت و تنها یک چاه داشت.[۳] ساکنان برای آب آشامیدنی بر آب باران ذخیره‌شده در آبگیرها تکیه داشتند و از آبگیر سنگی کهنی به نام «الوقع» در ۲ کیلومتری شرق روستا برای آبرسانی به دام‌ها بهره می‌بردند.[۴]
باستان‌شناسی
بازمانده‌های باستان‌شناختی از دوره‌های گوناگون در محوطه الطیره یافت شده‌اند. قدیمی‌ترین یافته‌ها به عصر مفرغ آغازین بازمی‌گردد.[۵] همچنین آثاری از عصر آهن دوم،[۵] دوره هلنیستی[۵][۶] و دوره رومی شناسایی شده‌است.[۵]
یک چرخُشت (انگورفشار) متعلق به اواخر دوره رومی یا آغاز دوره بیزانس کاوش شده[۷] و یک سیسترن از پیش از دوره بیزانس نیز یافت شده‌است.[۸]
بقایایی از دوره صلیبی[۹] و دوره مملوکی نیز کشف شده‌است.[۵][۹]
دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ میلادی، الطیره همراه با سراسر سرزمین فلسطین به قلمرو امپراتوری عثمانی پیوست. بر پایه دفاتر مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا در ناحیه رمله از لوای غزه جای داشت و ۲۶ خانوار و ۳ مرد مجرد با جمعیت تخمینی ۱۶۰ تن، همگی مسلمان، در آن زندگی می‌کردند. آنان مالیات ثابتی به میزان ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی مانند گندم، جو، تاکستان، درختان میوه، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند که مجموع آن ۶۸۰۰ آقچه بود.[۱۰][۱۱]
ویکتور گرن در سال ۱۸۶۳ میلادی از الطیره دیدن کرد و آن را روستایی با نزدیک به پانصد ساکن در حدود ۲ کیلومتری جنوب قوله توصیف کرد.[۱۲] گرن همچنین در آنجا «غارها و گوری تراشیده در صخره؛ و نیز درِ خانه‌ای کهن که هنوز پابرجاست با دو چارچوب از سنگ‌های تراشیده بزرگ و نعل‌درگاهی باشکوه» یافت.[۱۳]
فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ میلادی ۵۴ خانه و جمعیت ۳۸۵ تن (تنها مردان) را ثبت کرده‌است.[۱۴][۱۵]
در سال ۱۸۸۲ میلادی، بررسی فلسطین غربی وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین الطیره را چنین وصف کرد: «روستایی گلی به اندازه متوسط با پرچین‌های کاکتوس در لبه دشت که تپه‌ها پشت آن بالا می‌روند؛ در سمت غرب، کنار جاده اصلی، چاه خوبی با بقایای بنایی قرار دارد».[۱۶]
در سال ۱۸۹۶ میلادی جمعیت روستا نزدیک به ۲۱۰ تن برآورد شد.[۱۷]
دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت الطیره ۷۰۵ تن بود که همگی مسلمان بودند.[۱۸] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۸۹۲ تن (همگی مسلمان) در ۲۲۵ خانه افزایش یافت.[۱۹]
مدرسه‌ای ابتدایی در سال ۱۹۲۲ تأسیس شد که تا سال تحصیلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ حدود ۱۱۰ پسر و ۲۲ دختر دانش‌آموز داشت.[۱۱] دانش‌آموزانی که می‌خواستند تحصیلات خود را ادامه دهند به روستای المزیرعه یا شهر لد می‌رفتند.[۲۰]
بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا به ۱۲۹۰ تن (همگی مسلمان) رسید[۲۱] و مساحت کل زمین‌ها ۶۹۵۶ دونوم بود.[۲۲] از این مقدار، ۷۸ دونوم به باغ‌ها و زمین آبی، ۵۵۵۱ دونوم به غلات[۲۳] و ۴۵ دونوم به بافت مسکونی اختصاص داشت.[۲۴]
اقتصاد روستا بر کشاورزی دیم استوار بود و مهم‌ترین فراورده‌ها غلات و سبزیجات بودند. زیتون و انجیر نیز در سطح محدودی کشت می‌شد. بازاری روزانه بر سر جاده اصلی طولکرم–لد برپا بود و بازار دامی نیز با مشارکت روستاهای همسایه برگزار می‌شد.[۲۵]
مسجد العمری از نشانه‌های برجسته روستا بود.[۱۱] روستا دو مسجد و دو مقام قدیمی داشت که یکی از آنها به نام «ست بلقیس» شناخته می‌شد.[۲۶]
الطیره ۱۹۴۲ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
الطیره ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
روستاهای تخلیه‌شده در بخش رمله
جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها
روستا در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ در پی حمله نظامی ارتش اسرائیل از سکنه تخلیه شد.[۲۷] در همان روز، ستاد عملیات دنی به تیپ ۱۱ یفتاح دستور داد بیشتر بخش‌های روستاهای عنابه و الطیره را منفجر کند و تنها خانه‌هایی کافی برای یک پادگان کوچک باقی بگذارد.[۲۸][۲۹]
در سال ۱۹۴۹ مهاجران یهودی از اروپای شرقی و یمن موشاو تیرات یهودا را در حدود یک کیلومتری جنوب‌غرب محل روستا بر زمین‌های الطیره و دیر طریف بنیان نهادند.[۳۰] شهرک‌های تیرات یهودا، گیوات کوآخ و بارکت همگی بر زمین‌های الطیره ساخته شده‌اند.[۳۱]
در سال ۱۹۹۲ محل روستا چنین توصیف شد: «محوطه که کنار جاده آسفالت قرار دارد، بخشی متروک است و درختان متنوعی چون زیتون، خرما، انجیر و صمغ در آن روییده‌است. آوار برخی خانه‌های ویران‌شده دیده می‌شود. شماری خانه سنگی اما بر جا مانده‌اند؛ بعضی متروک‌اند، بعضی در سکونت اسرائیلی‌ها هستند و بعضی دیگر به آغل دام تبدیل شده‌اند.»[۳۱]
منابع
- ↑ Palmer, 1881, p. 246
- ↑ «الطیرة». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «الطیرة». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «الطیرة». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 Masarwa, 2012, Khirbat et-Tira
- ↑ Zelinger, 2005, Khirbet et-Tira (Bareket)
- ↑ Hillel, 2009, Khirbat et-Tira
- ↑ Romano, 2004, Khirbat et-Tira
- 1 2 Itach and Zuckerman-Cooper, 2016, Khirbet et-Tira (Bareket)
- ↑ Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 153
- 1 2 3 Khalidi, 1992, p. 417
- ↑ Guérin, 1875, p. 391
- ↑ Guérin, 1875, p. 391; as given by Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 378
- ↑ Socin, 1879, p. 162
- ↑ Hartmann, 1883, p. 138
- ↑ Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 298
- ↑ Schick, 1896, p. 126
- ↑ Barron, 1923, Table VII, Sub-district of Ramleh, p. 22
- ↑ Mills, 1932, p. 23
- ↑ «الطیرة». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Department of Statistics, 1945, p. 30
- ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 68
- ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 117
- ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 167
- ↑ «پروفایل الطیره» (PDF). دانشگاه بیرزیت. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۱ اوت ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «الطیرة». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Morris, 2004, p. xviii village #216
- ↑ Morris, 2004, p. 355, note #86
- ↑ Morris, 2004, p. 400, note #86
- ↑ «الطیرة». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Khalidi, 1992, p. 418
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Al-Tira, Ramle». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «الطیرة (الرملة)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Category:Al-Tira, Ramle». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای commons، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین