الکنیسه

الکنیسه
الکنیّسة
ویرانه‌ای در الکنیسه
ویرانه‌ای در الکنیسه
ریشه‌شناسی: کلیسا[۱]
نقشه دهه ۱۸۷۰
نقشه دهه ۱۹۴۰
نقشه معاصر
نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
مجموعه نقشه‌های تاریخی پیرامون الکنیسه (دکمه‌ها را بفشارید)
الکنیسه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین واقع شده
الکنیسه
الکنیسه
مختصات: ۳۱°۵۳′۱۸″ شمالی ۳۴°۵۷′۲۷″ شرقی / ۳۱٫۸۸۸۳۳°شمالی ۳۴٫۹۵۷۵۰°شرقی / 31.88833; 34.95750
شبکه فلسطین۱۴۶/۱۴۴
واحد سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
قضاقضای رمله
تاریخ تخلیه جمعیت۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸[۲]
مساحت
[۳]
 • کل۳٬۸۷۲ دونوم (۳٫۸۷۲ کیلومتر مربع یا ۱٫۴۹۵ مایل مربع)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۴۰[۴][۳]
علت تخلیه جمعیتحمله نظامی نیروهای یه‌شو

الکنیسه (الکنیّسة) روستایی کوچک و فلسطینی عرب‌نشین در قضای رمله بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ و در مرحله نخست عملیات دانی از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی رمله قرار داشت.

نام الکنیسه از واژه عربی به معنای «کلیسای کوچک» گرفته شده و احتمالاً به بازمانده‌های بنایی باستانی در بخش بالایی تپه اشاره دارد. این روستا در دوره عثمانی آبادی بوده و درآمدهای مالیاتی آن در سال ۱۵۵۲ میلادی به وقف خرم سلطان در بیت‌المقدس اختصاص یافته بود. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۴۰ نفر مسلمان و مساحت زمین‌های آن ۳٬۸۷۲ دونوم بود.

ریشه‌شناسی نام

نام این مکان که به شکل‌های گوناگون مانند الکنیسة و al-Kunaysah نوشته شده، از زبان عربی برگرفته و به معنای «کلیسای کوچک» است. این نام احتمالاً به بقایای بنایی کهن در بخش فوقانی تپه بازمی‌گردد.[۵] در منابع عبری نیز این محل با نام «خُربَت نِخِس» (חורבת נכס) شناخته می‌شود.[۶]

پیشینه

دوره عثمانی

الکنیسه در سال ۱۵۵۲ میلادی روستایی آباد بود. خرم سلطان، همسر برگزیده سلیمان یکم، درآمدهای مالیاتی این روستا را به موقوفه عماره خاصکی سلطان در بیت‌المقدس وقف کرد. از نظر اداری، الکنیسه به ناحیه رمله در قضای غزه تعلق داشت.[۷]

در محل این روستا شواهد باستان‌شناختی از دوره‌های رومی، بیزانسی، اسلامی آغازین، مملوکی و عثمانی یافت شده‌است. از جمله یافته‌ها می‌توان به تأسیسات فشار زیتون، پادگانه‌های کشاورزی، دیوارهای مزرعه، چاه‌ها و غارهای دفن اشاره کرد.[۸]

در سال ۱۸۳۸ میلادی، ادوارد رابینسون از این مکان با نام el-Kuneiseh در ناحیه لُد یاد کرد و آن را «ویرانه یا متروک» توصیف نمود.[۹]

در پایان سده نوزدهم، روستا جایگاهی فصلی برای کشت گندم و جو و چراگاه بود و به‌عنوان روستای وابسته به طیره رام‌الله شناخته می‌شد.[۱۰] در آغاز سده بیستم، ساکنانی از طیره رام‌الله در این مکان اقامت گزیدند و آن را به روستای ثابت تبدیل کردند.

در سال ۱۸۸۳ میلادی، پیمایش فلسطین غربی (صندوق اکتشاف فلسطین) از این محل با عبارت «پی‌ساختمان‌ها و ردّ ویرانه‌ها» یاد کرد.[۱۱]

دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، الکنیسه همراه با عنابه شمارش شد و جمعیت هر دو روی‌هم ۱٬۱۳۵ نفر مسلمان در ۲۸۸ خانه بود.[۱۲]

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت الکنیسه ۴۰ نفر مسلمان بود[۴] و ۳٬۸۷۲ دونوم زمین داشت.[۳] از این مقدار، ۶۴ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شدنی، ۲٬۴۳۲ دونوم به کشت غلات[۱۳] و ۲۰ دونوم به منطقه مسکونی اختصاص داشت.[۱۴]

روستا در جنوب شرقی رمله، نزدیک به ۳ کیلومتری شمال جاده قدس–یافا قرار داشت و راه‌های خاکی آن را به روستاهای عربی همجوار مانند برفیلیا، عنابه و القباب پیوند می‌داد. الکنیسه بر زمینی موج‌دار در کرانه شرقی جلگه ساحلی، در ارتفاع ۱۷۵ متری از سطح دریا بنا شده بود.[۱۵]

خرابه‌ای در شرق روستا دربرگیرنده دیوارهای سنگی ناهموار و بقایای ساختمان بود.[۱۶]

تخلیه و پیامدهای آن

الکنیسه در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ پس از حمله نظامی نیروهای اسرائیلی در مرحله نخست عملیات دانی از سکنه تخلیه شد. این عملیات در راستای تصرف لد و رمله صورت گرفت.[۲] گزارشی از تیپ «یفتاح» دربارهٔ الکنیسه و خروبه آورده‌است: «پس از انفجار خانه‌ها و پاکسازی روستا، سربازان ما مواضع مستحکمی مشرف بر روستا اشغال کردند.»[۱۷]

در ۲۰ اوت ۱۹۴۸، زمین الکنیسه به همراه زمین‌های ۳۲ روستای فلسطینی دیگر به صندوق ملی یهود واگذار شد تا شهرک‌های یهودی‌نشین تأسیس شود. زمین این روستا به میشمار آیالون اختصاص یافت.[۱۸] با این حال، بنا بر نوشته ولید خالدی، میشمار آیالون بر زمین‌های روستای القباب بنا شده‌است.[۱۶]

بیشتر ساکنان سابق روستا اکنون در روستای الطیره در غرب رام‌الله زندگی می‌کنند.[۱۹]

وضعیت کنونی

بقایای مسجد روستا
ویرانه‌های خانه‌های روستا

در سال ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «از دور، محل مانند تلی بزرگ از سنگ به نظر می‌رسد که بوته‌های خار آن را پوشانده‌اند. بیش از سی ساختمان نیمه‌ویران از جمله خانه‌ها هنوز سرپا هستند. بقایای درها و پنجره‌های طاق‌دار قابل مشاهده است. درختان انجیر، بادام، زیتون و انار و بوته‌های صبر (کاکتوس) در میان ساختمان‌ها روییده‌اند. زمین‌های پیرامون را ساکنان کیبوتص مجاور کشت می‌کنند و بخشی از آن‌ها زیر کشت پنبه است.»[۲۰]

امروزه بقایای روستا در نزدیکی منطقه صنعتی شهر مودیعین-مکابیم-رعوت قرار دارد و در عبری «خُربَت نِخِس» یا «گیوعَت نِخِس» نامیده می‌شود. در این محل می‌توان کوچه اصلی روستا، مسجد کوچک و آب‌انبارها را بازشناخت. این مکان به‌عنوان محوطه طبیعی و تاریخی برای گردشگران و دوچرخه‌سواران کاربرد دارد.[۲۱]

در سال ۲۰۰۷ کاوش‌های نجات‌بخش پیش از ساخت بزرگراه ۴۳۱ در این محل انجام شد. شهرداری مودیعین این مکان را به‌عنوان محوطه باستانی نیازمند حفاظت اعلام کرده و پیشنهادهایی مانند ایجاد «دهکده هنرمندان» در خانه‌های بازسازی‌شده، بازسازی صنایع کهن، گشایش رستوران و کارگاه پیکرتراشی ارائه شده‌است.[۲۲]

منابع

  1. ↑ Palmer, 1881, p.298
  2. 1 2 Morris, 2004, p. xix village No. 243. Also gives cause of depopulation
  3. 1 2 3 Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 67
  4. 1 2 Department of Statistics, 1945, p. 29
  5. ↑ Marom, Roy; Zadok, Ran (۲۰۲۳). «Early-Ottoman Palestinian Toponymy: A Linguistic Analysis of the (Micro-)Toponyms in Haseki Sultan's Endowment Deed (۱۵۵۲)». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۱۳۹ (۲).{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  6. ↑ «חורבת נכס». חדשות ארכאולוגיות. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ Marom, Roy (۲۰۲۲). «Jindās: A History of Lydda's Rural Hinterland in the ۱۵th to the ۲۰th Centuries CE». Lod, Lydda, Diospolis. ۱: ۸.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ «חורבת נכס — חדשות ארכאולוגיות». רשות העתיקות. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Robinson and Smith, 1841, vol 3, Appendix 2, p. 121
  10. ↑ Marom, Roy (۲۰۲۲). «Lydda Sub-District: Lydda and its countryside during the Ottoman period». Diospolis – City of God: Journal of the History, Archaeology and Heritage of Lod. ۸: ۱۲۴.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۳. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۱۰۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ Mills, 1932, p. 20
  13. ↑ Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine, Department of Statistics. ۱۹۴۵. ص. ۱۱۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine, Department of Statistics. ۱۹۴۵. ص. ۱۶۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. ↑ «الکنیسة (قریة)». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. 1 2 Khalidi, 1992, p. 391
  17. ↑ «al-Kunayyisa: Story». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ Morris، Benny (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۳۷۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  19. ↑ «al-Kunayyisa». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  20. ↑ Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. ص. ۳۹۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  21. ↑ «חורבת נכס». רשות העתיקות. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  22. ↑ «חורבת נכס». חדשות ארכאולוגיות. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

کتاب‌شناسی

  • Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۳. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine. ۱۹۴۵. {{cite book}}: پارامتر |firstنام= بدون |lastنام= در نام وارد شده‌است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Hadawi، Sami (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area Ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Mills، E. (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Government of Palestine.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Morris، Benny (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Robinson، Edward (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea. ج. ۳. Crocker & Brewster.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

الگو:روستاهای عربی فلسطینی خالی از سکنه در جریان جنگ ۱۹۴۸

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.