امارت محمره

امارت محمره

امارة المحمرة
عربستان
۱۸۱۲–۱۹۲۵
نقشه عربستان در سال ۱۹۲۴، که قبایل اصلی و جاده‌ها را نشان می‌دهد.
نقشه عربستان در سال ۱۹۲۴، که قبایل اصلی و جاده‌ها را نشان می‌دهد.
وضعیتامارت خودمختار
پایتختمحمره
زبان(های) رایجعربی
دین(ها)
اسلام
تاریخ 
• بنیان‌گذاری
۱۸۱۲
• کشف نفت
۱۹۰۸
۱۹۲۵
پیشین		پسین
بنی‌کعب
مشعشعیان
ایران پهلوی
امروز بخشی ازایران

امارت محمره، که با عنوان شیخ‌نشین محمره (و گاه امارت عربستان یا شیخ‌نشین عربستان)[۱] نیز شناخته می‌شود، یک امارت خودمختار در استان کنونی خوزستان ایران بود که در اواخر سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم وجود داشت و تا سال ۱۹۲۵ میلادی ادامه یافت؛ تا اینکه رضاشاه، فرمانروای وقت ایران، بار دیگر کنترل کامل بر منطقه را برقرار کرد.[۲] به‌طور رسمی این امارت بخشی از ایران قاجاری محسوب می‌شد، اما منطقهٔ وسیع‌تر خوزستان پیش‌تر تحت حکومت بنی‌کعب (۱۷۴۰–۱۸۴۰)[۳] از خودمختاری گسترده‌ای برخوردار بود و در همین دوره به‌طور کامل عربی شد؛ از همین رو نام «عربستان» رواج یافت.[۴]

در دههٔ ۱۸۴۰ میلادی، شیخ حاکم خاندان بنی‌کعب تحت تابعیت جابر آل‌کعبی (۱۷۸۰–۱۸۸۱) درآمد. جابر آل‌کعبی در آن زمان به‌عنوان «شیخ محمره» (خرمشهر) شناخته می‌شد و از همین جایگاه سیاسی و محلی قدرت داشت.[۵] محمره شهری بندری در جنوب خوزستان بود که در دههٔ پیشین اهمیت یافته بود.[۶] پس از جنگ ایران و انگلستان، شیخ جابر استقلال کامل خود را از بنی‌کعب به‌دست‌آورد،[۷] هرچند به‌عنوان عضوی از همان طایفه همچنان عنوان «شیخ کعب» را حفظ کرد.[۸] جانشینان او، مزعل بن جابر (حکومت ۱۸۸۱–۱۸۹۷) و خزعل بن جابر (حکومت ۱۸۹۷–۱۹۲۴)،[۹] قدرت شیخ‌های محمره را به‌حدی گسترش دادند که به مهم‌ترین نیروی سیاسی در جنوب خوزستان بدل شدند و حتی از حمایت استعماری بریتانیا نیز برخوردار گردیدند.[۱۰]

شیخ خزعل که از محمره به‌عنوان پایتخت خود حکومت می‌کرد،[۱۱] به اندیشهٔ ملی‌گرایی عربی روی آورد و به‌ویژه پس از کشف نفت در منطقه توسط بریتانیا در سال ۱۹۰۸، در پی استقلال کامل از ایران برآمد.[۱۲] او در سال‌های ۱۹۱۶ و ۱۹۲۴ شورش‌هایی را سازمان داد که شورش دوم (معروف به شورش شیخ خزعل) سرانجام به سرکوب نهایی امارت توسط ایران در فاصلهٔ نوامبر ۱۹۲۴ تا ژانویهٔ ۱۹۲۵ انجامید.[۱۳] این منطقه در سال ۱۹۳۶ رسماً به استان مدرن خوزستان تبدیل شد.[۱۴] پس از سقوط حکومت شیخ خزعل در عربستان، بسیاری از عرب‌های ایرانی به کشورهای همسایه از جمله عراق جنوبی، کویت، بحرین و شهرستان احساء در عربستان سعودی مهاجرت کردند و بدین‌ترتیب جمعیت قابل توجهی از شیعیان را به این کشورها وارد نمودند.[۱۵]

حکومت نیمه‌خودمختار شیوخ عرب بر خوزستان در این دوره از دیدگاه ملی‌گرایان عرب به‌عنوان تلاشی نافرجام برای استقلال اعراب تلقی می‌شود،[۱۶] در حالی‌که تاریخ‌نگاران ایرانی آن را بخشی از تلاش‌های طولانی‌مدت بریتانیا برای کنترل منطقه می‌دانند.[۱۷]

پانویس

  1. ↑ Using various spellings and transliterations, the following names are used. Emirate of Muhammara: (Franzén 2021، ص. 256). Sheikhdom of Muhammara: (Ehlers و Nejatian 2022). Emirate of Arabistan: (Altaie 1993، ص. 541); (Takriti 2018، ص. 100); (Ward 2014، ص. 76). Sheikhdom of Arabistan: (Herb 2015، ص. 75); (Minahan 2016، ص. 481). Principality of Arabistan: (Strunk 1977).
  2. ↑ (Franzén 2021، ص. 256)
  3. ↑ (Floor 2006). The Ka'b ruled over most of Khuzestan (Floor 2006, p. 302).
  4. ↑ (Elling 2013، ص. 37), referring to (Soucek 1984).
  5. ↑ (Floor 2006، ص. 278).
  6. ↑ It was already treated as a direct trade partner by the Government of India: see (Floor 2006، ص. 300).
  7. ↑ (Floor 2006، ص. 295).
  8. ↑ (Floor 2006، ص. 296).
  9. ↑ (Soucek 1984، ص. 206).
  10. ↑ (Floor 2006، ص. 307); cf. (Altaie 1993، ص. 541); (Elling 2013، صص. 37–38, 105).
  11. ↑ (Altaie 1993، ص. 541); (Herb 2015، ص. 75), referring to (Lorimer 1908، صص. 129, 356).
  12. ↑ (Soucek 1984، صص. 206–207); (Elling 2013، ص. 37).
  13. ↑ (Soucek 1984، ص. 207); (Elling 2013، صص. 37–38).
  14. ↑ (Takriti 2018، ص. 100).
  15. ↑ (Al-Naqeeb 2012، ص. 73).
  16. ↑ (Franzén 2021، ص. 256); (Elling 2013، ص. 105).
  17. ↑ (Elling 2013، ص. 105).

منابع

  • Al-Naqeeb, Khaldoun Nassan (2012) [1990]. Society and State in the Gulf and Arab Peninsula: A Different Perspective. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-62396-4.
  • Ansari, Mostafa (1974). The History of Khuzistan, 1878–1925 (Unpublished PhD dissertation). Chicago: University of Chicago.
  • Ehlers, Eckart; Nejatian, Mohammad Hossein (2022). "Khorramshahr". Encyclopaedia Iranica Online. doi:10.1163/2330-4804_EIRO_COM_365070.
  • Elling, Rasmus Christian (2013). Minorities in Iran: Nationalism and Ethnicity after Khomeini. New York: Palgrave Macmillan. doi:10.1057/9781137047809. ISBN 978-1-137-04780-9.
  • Floor, Willem (2006). "The Rise and Fall of the Banū Kaʿb. A Borderer State in Southern Khuzestan". Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies. 44 (1): 277–315. doi:10.1080/05786967.2006.11834690. S2CID 192691234.
  • Franzén, Johan (2021). Pride and Power: A Modern History of Iraq. London: Hurst & Company. ISBN 978-1-78738-395-1.
  • Herb, Michael (2015). The Wages of Oil: Parliaments and Economic Development in Kuwait and the UAE. Ithaca: Cornell University Press. doi:10.7591/9780801454691. ISBN 978-0-8014-5469-1.
  • Lorimer, John G. (1908). Gazetteer of the Persian Gulf, Oman, and Central Arabia, Vol. 2A: Geo-graphical and Statistical. Calcutta: Superintendent of Government Printing.
  • Minahan, James B. (2016). Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World (2nd ed.). Santa Barbara: Greenwood. ISBN 978-1-61069-953-2.
  • Shahnavaz, Shahbaz (2013). "Ḵazʿal Khan". Encyclopædia Iranica. Vol. XVI, Fasc. 2. pp. 188–197.
  • Soucek, Svat (1984). "Arabistan or Khuzistan". Iranian Studies. 17 (2–3): 195–213. doi:10.1080/00210868408701628. JSTOR 4310441.
  • Strunk, William Theodore (1977). The Reign of Shaykh Khaz'al Ibn Jābir and the Suppression of the Principality of 'Arabistān: A Study in British Imperialism in Southwestern Iran, 1897–1925 (Unpublished PhD dissertation). Indianapolis: Indiana University.
  • Takriti, Abdel Razzaq (2018). "Political Praxis in the Gulf: Ahmad al-Khatib and the Movement of Arab Nationalists, 1948–1969". In Hanssen, Jens; Weiss, Max (eds.). Arabic Thought against the Authoritarian Age: Towards an Intellectual History of the Present. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 86–112. doi:10.1017/9781108147781.007. ISBN 978-1-107-19338-3.
  • Ward, Steven R. (2014). Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Georgetown University Press. ISBN 978-1-58901-258-5. OCLC 869095274.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.