اوتورونکو
| اوتورونکو | |
|---|---|
 اوتورونکو از سمت شمال‌غربی | |
  موقعیت اوتورونکو در بولیوی | |
| مرتفع‌ترین نقطه | |
| ارتفاع | ۶٬۰۰۸ متر (۱۹٬۷۱۱ فوت) |
| قله مادر | آکاماراخی |
| فهرست‌بندی | فهرست کوه‌های بولیوی |
| مختصات | ۲۲°۱۶′۱۲″ جنوبی ۶۷°۱۰′۴۸″ غربی / ۲۲٫۲۷۰۰۰°جنوبی ۶۷٫۱۸۰۰۰°غربی[۱] |
| نام‌گذاری | |
| ترجمه فارسی | جگوار |
| زبانِ نام | زبان کچوا |
| جغرافیا | |
| موقعیت | شهرداری سن پابلو د لیپز، استان سور لیپز، بخش پوتوسی، بولیوی |
| رشته‌کوه مادر | کوردیلرا د لیپز |
| زمین‌شناسی | |
| سن صخره | پلیستوسن |
| نوع کوه | چینه‌آتشفشان |
| کمربند آتشفشانی | کمربند آتشفشانی آند |
| آخرین فوران | ۲۵۰٬۰۰۰ سال پیش |
| صعود | |
| نخستین صعود | ۱۹۵۵ توسط فریدریش آدولف ارنست آلفلد |
اوتورونکو یک آتشفشان خفته در استان سور لیپز در بولیوی است. ارتفاع آن ۶٬۰۰۸ متر (۱۹٬۷۱۱ فوت) است، دارای دو قله است و از مجموعه‌ای از گنبد گدازه و جریان گدازه تشکیل شده که حجم کلی آن حدود ۵۰–۸۵ km۳ برآورد می‌شود. این آتشفشان آثار یخچال‌زایی گذشته را نشان می‌دهد، هرچند امروزه یخچالی بر روی آن وجود ندارد. فعالیت آتشفشانی در دوره پلیستوسن رخ داده و آخرین فوران آن حدود ۲۵۰٬۰۰۰ سال پیش بوده است؛ از آن زمان تاکنون فورانی نداشته، اما فومارولهای فعال در ناحیه قله، میان دو قله دیده می‌شوند.
این آتشفشان درون کمپلکس آتشفشانی آلتوپلانُ–پونا قرار دارد، منطقه‌ای بزرگ از آتشفشان‌ها و کالدراها که در چند میلیون سال گذشته حدود ۱۰۰۰۰ km۳ ایگنمبریت[الف] را در فوران‌های بسیار بزرگ ایجاد کرده‌اند. در زیر آن، بدنه ماگمایی آلتوپلانُ–پونا قرار دارد که یک سیل[ب] بزرگ از سنگ‌های نیمه‌ذوب‌شده است.
از سال ۱۹۹۲، مشاهدات ماهواره‌ای نشان‌دهنده بالا آمدن گسترده زمین در ناحیه اوتورونکو بوده‌اند که به‌عنوان نشانه‌ای از ورود ماگما در مقیاس بزرگ زیر آتشفشان تفسیر شده است. این وضعیت ممکن است پیش‌درآمدی برای فعالیت آتشفشانی بزرگ‌مقیاس، از جمله فعالیت «ابرآتشفشانی» و تشکیل کالدرا باشد.
جغرافیا و ژئومورفولوژی
اوتورونکو در شهرداری سن پابلو د لیپز در منطقه سور لیپز در جنوب بولیوی قرار دارد،[۴] در جنوب شرقی شهر کوتنا و کمی شمال‌شرقی ذخیره‌گاه ملی حیات وحش آند ادواردو آواروا در کوردیلرا د لیپز.[۱] این منطقه تقریباً خالی از سکنه است و آتشفشان تا اوایل قرن ۲۱ چندان شناخته‌شده نبود تا اینکه تغییر شکل گسترده زمین کشف شد؛ از آن زمان توجه علمی و فعالیت‌های تحقیقاتی افزایش یافته است، از جمله یک مأموریت بررسی در سال ۲۰۰۳ و مطالعات ژئوفیزیکی متعدد.[۵] این آتشفشان برای بازسازی تاریخ یخچال‌زایی منطقه نیز مورد استفاده قرار گرفته است.[۶] واژه uturuncu در زبان کچوا به معنای «جگوار» است.[۷] این آتشفشان از فاصله دور قابل مشاهده است.[۸] امروزه احتمال فعالیت‌های معدنی در منطقه وجود دارد،[۹] و اوتورونکو همچنین یک مقصد گردشگری است.[۱۰]
این کوه نخستین‌بار در سال ۱۹۵۵ توسط فریدریش آدولف ارنست آلفلد (آلمان) صعود شد، هرچند مانند سایر آتشفشان‌های منطقه پونا، ممکن است پیش‌تر توسط معدن‌کاران یا بومیان صعود شده باشد.[۱۱] یک معدن گوگرد به نام «اوتورونکو» در نزدیکی قله قرار دارد[۱۲] و زمانی یکی از مرتفع‌ترین معادن جهان محسوب می‌شد.[۸] این معدن ذخایری حدود ۵۰ میلیون تن سنگ معدن داشت که عمدتاً شامل گوگرد و مقداری رئالگار بود که در میان رسوبات آتشفشانی پخش شده و مقدار زیادی آرسنیک دارد.[۱۳] یک جاده مارپیچ برای معدن تا ارتفاعات کوه ساخته شده و مسیرهایی نیز در دامنه‌های شمالی، شرقی و جنوب‌غربی آتشفشان وجود دارد.[۱۴]
ساختار
اوتورونکو با ارتفاع ۶٬۰۰۸ متر (۱۹٬۷۱۱ فوت) بلندترین کوه در جنوب‌غرب بولیوی است.[۱۵] این کوه بر چشم‌انداز منطقه تسلط دارد و حدود ۱٬۵۱۰–۱٬۶۷۰ متر (۴٬۹۵۰–۵٬۴۸۰ فوت) از زمین‌های اطراف بلندتر است.[۱۶] این آتشفشان دو قله دارد، یکی با ارتفاع ۵٬۹۳۰ متر (۱۹٬۴۶۰ فوت) و دیگری ۶٬۰۰۸ متر (۱۹٬۷۱۱ فوت).[۱۷] این دو قله حدود ۱ کیلومتر (۰٫۶۲ مایل) از هم فاصله دارند و توسط یک زین (زمین‌شناسی) به ارتفاع ۵٬۷۰۰ متر (۱۸٬۷۰۰ فوت) از هم جدا شده‌اند.[۱۷] اوتورونکو یک چینه‌آتشفشان است و بقایای یک دهانه آتشفشانی دارد و از گنبدها و جریان‌های گدازه‌ای در بخش مرکزی خود تشکیل شده است.[۱]
حدود ۱۰۵ جریان گدازه از بخش مرکزی آتشفشان گسترش یافته‌اند[۱۸] و تا طول ۱۵ کیلومتر (۹٫۳ مایل) امتداد دارند.[۱۹] این جریان‌ها دارای لبه‌های برجسته، پشته‌ها و جبهه‌های سنگی و توده‌ای هستند.[۱۸] شمالی‌ترین جریان گدازه «لومو اسکاپا» نام دارد و با طول ۹ کیلومتر (۵٫۶ مایل) بزرگ‌ترین جریان گدازه اوتورونکو است.[۲۰]
پنج گنبد گدازه در جنوب، غرب و شمال‌غرب قله قرار دارند و در امتدادی شمال‌غرب–جنوب‌شرق قرار گرفته‌اند که احتمالاً سیستم آتشفشانی قدیمی‌تری را نشان می‌دهد؛[۲۱] برخی از این گنبدها حجمی حدود ۱ km۳ دارند.[۲۲]
ساختمان کلی آتشفشان حدود ۴۰۰ کیلومتر مربع (۱۵۰ مایل مربع) وسعت دارد و حجم آن بین ۵۰–۸۵ km۳ برآورد می‌شود.[۱۹] این مجموعه عمدتاً از جریان‌ها و گنبدهای گدازه تشکیل شده است؛ اگرچه در ابتدا وجود رسوبات جریان‌های آذرآواری گزارش شده بود،[۱۸] پژوهش‌های بعدی شواهدی از فوران‌های انفجاری پیدا نکرده‌اند.[۲۳] علاوه بر رسوبات آتشفشانی، آثار یخچال‌زایی نیز دیده می‌شود که دامنه‌ها را هموار کرده‌اند،[۱۹] و همچنین رسوبات پلیستوسن و هولوسن از نوع آبرفت و رسوب دامنه‌ای وجود دارد.
یادداشت‌ها
پانویس
- 1 2 3 Sparks et al. 2008, p. 728.
- ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامSpringer2020cوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). - ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامSill2020وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). - ↑ Municipio San Pablo de Lípez 2021, p. 4.
- ↑ Hudson et al. 2022, p. 1.
- ↑ Alcalá-Reygosa 2017, p. 661.
- ↑ Read1952
- 1 2 Ahlfeld 1956, p. 131.
- ↑ Liu et al. 2025, p. 3.
- ↑ Municipio San Pablo de Lípez 2021, p. 55.
- ↑ Echevarría1963
- ↑ U.S. Geological Survey & Servicio Geologico de Bolivia 1983, p. 122.
- ↑ U.S. Geological Survey & Servicio Geologico de Bolivia 1983, p. 256.
- ↑ TMB1999
- ↑ GVP.
- ↑ Walter & Motagh 2014, p. 464.
- 1 2 Wilken 2017, p. 69.
- 1 2 3 Sparks et al. 2008, p. 731.
- 1 2 3 Sparks et al. 2008, p. 737.
- ↑ Muir et al. 2015, p. 61.
- ↑ Muir et al. 2015, pp. 60–61.
- ↑ Muir et al. 2015, p. 71.
- ↑ Muir et al. 2015, p. 60.
- آتشفشان‌های بالقوه فعال
- کوه‌های شش هزار متری آند
- آتشفشان‌های چینهای بولیوی
- آتشفشان‌های بخش پوتوسی