بستنی اکبر مشتی
بستنی اکبر مَشتی نام یک بستنیفروشی مشهور در خیابان ری تهران است که توسط یک بستنیساز ملایری با نام یا شهرت «اکبر مَشتی» بنیانگذاری شده است.
این بستنیفروشی در سال ۱۳۱۸ هجری قمری (بر پایهٔ برخی روایتها) تأسیس شده و بعدها شهرت آن حتی به پاریس و لسآنجلس نیز رسیده است.[۱]
مغازهٔ اکبر مَشتی در خیابان ری، علاوه بر بستنی سنتی، فالودهٔ هلِ و گلاب نیز عرضه میکرد.
اکبر مشتی
اکبر مشتی (۱۲۵۰–۱۳۴۲) نخستین ایرانی بود که به تجارت بستنی روی آورد. نام واقعی او اکبر جعفری ملایری بود.
اکبر ملایری در سال ۱۸۶۸ میلادی در روستایی در ملایر به دنیا آمد. اکبر پیش از بستنی فروشی مشاغل متعددی را آزمود. مدتی شکر و چای از تهران به شهرهای شمالی میبرد و از آنجا هیزم به تهران میآورد تا بتواند روزگارش را بگذراند.
در سن ۲۰ سالگی با «ممد ریش» آشنا شد. ممد ریش با درباریان مظفرالدین شاه آشنایی داشت و از این طریق او هم توانست با بستنی آشنا شود. زمانی که رضا شاه به قدرت رسید، اکبر ملایری و ممد ریش زمان را برای گشایش نخستین بستنی فروشی ایران مناسب دیدند و نخستین بستنی فروشی خود را با کمک مالی برادر خود (شعبان ملایری) در خیابان ری نبش خیابان ادیب الممالک افتتاح کردند. دو سال بعد ممد ریش از این کار دست کشید اما اکبر کماکان مصمم به ادامه این راه بود.[۲]
محمد ملایری پسرخوانده و برادرزاده همسر اکبر مشتی است که پس از بازنشستگی از وزارت نفت مجدداً کار اکبر مشتی (که پس از انقلاب تعطیل شده بود) را ادامه داد و مغازهای در تجریش برای این کار به راه انداخت. محمد ملایری تنها وارث اکبر مشدی میگوید: «بستنی ایرانی که اکبر مشتی درست کرد با نوع خارجی آن کاملاً متفاوت بود. ایرانیان سرشیر، گلاب و زعفران را بیشتر میپسندیدند. اکبر مشتی از برخی گیاهان به جای افزودنیهای غذایی استفاده کرد.» او اضافه میکند، اکبر مشتی زحمت زیادی کشید. او مجبور بود زمستانها را در کوههای اطراف تهران به دنبال تهیه یخ باشد. در آن زمان هنوز یخچال در کشور وجود نداشت و مردم از یخچال طبیعی استفاده میکردند؛ آنها گودالهای عمیق گاه تا ۶۰ متر حفر و در آنها برای تابستان یخ انبار میکردند. درباریان، سفرا و مردم عادی مشتریان اکبر مشتی بودند. محمد میگوید: «یکبار فخرالدوله (مادر علی امینی) اکبر مشتی را با خودش به فرانسه برد تا آن جا برایشان بستنی سرو کند.» [۳]
اکبر مشتی بیش از نود سال عمر کرد و در نود و هفت سالگی از مشکل کلیه درگذشت.[۴] روزنامههای عراقی و پاکستانی هم خبر درگذشت او را چاپ کردند. یک دیپلمات پاکستانی مقالهای در بزرگداشت او نوشت. هر کیلوگرم بستنی درجه یک اکبر مشدی در زمان حیاتش سه ریال بود اما او شاهد صنعتی شدن بستنی سازی نبود.[۵][۶]
منابع
- ↑ «طرز تهیه بستنی اکبر مشتی؛ اولین بستنی سنتی زعفرانی ایران». همشهری آنلاین. ۲۰۲۰-۰۶-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۷.
- ↑ «همه چیز درباره اکبر مشتی / نام آشنا برای ایرانی ها». رکنا. ۲۰۲۵-۱۱-۲۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۷.
- ↑ «من وارث بستنی«اکبرمشتی» هستم». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۷-۰۲-۲۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۷.
- ↑ Behnegarsoft.com (۲۰۲۰-۰۷-۲۴). «ماجرای بستنی اكبر مشتی كه هیچ شعبهای ندارد - بهار نیوز». پایگاه خبری بهار نیوز. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۷.
- ↑ کتاب کارنامه ملایر
- ↑ «این بستنی معروف شمال تهران از آمریکا مشتری دارد». Fararu | فرارو. ۲۰۲۵-۱۱-۲۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۷.