باقر بنا
باقر بنا | |
|---|---|
| ملیت | ایرانی |
| دیگر نام‌ها | باقر بنّا |
| پیشه | خوشنویس |
| زمینه فعالیت | خوشنویسی اسلامی، کتیبه‌نگاری |
| دوره | صفوی |
باقر بنا یا باقر بنّا خوشنویس و کتیبه‌نگار ایرانی دورهٔ صفویان بود که در زمان شاه عباس یکم در اصفهان فعالیت می‌کرد. او بیش از همه به سبب کتابت شماری از کتیبه‌های داخلی مسجد شیخ لطف‌الله شناخته می‌شود.[۱][۲]
نام باقر بنا در کنار علیرضا عباسی، خوشنویس مشهور دربار شاه عباس، از نام‌هایی است که در کتیبه‌های مسجد شیخ لطف‌الله ثبت شده است.[۱] اطلاعات زندگی‌نامه‌ای اندکی دربارهٔ او باقی مانده و تاریخ تولد، درگذشت و آموزش او مشخص نیست.
کتیبه‌های مسجد شیخ لطف‌الله
مسجد شیخ لطف‌الله در ضلع شرقی میدان نقش جهان در دورهٔ شاه عباس یکم ساخته شد و تزئینات و کتیبه‌های آن از برجسته‌ترین نمونه‌های هنر صفوی به‌شمار می‌روند.
کتیبه‌های مسجد را چند خوشنویس اجرا کرده‌اند که مشهورترین آنان علیرضا عباسی است. در کنار او، نام باقر بنا نیز در کتیبه‌های داخل مسجد دیده می‌شود و پژوهشگران تاریخ معماری صفوی او را یکی از کتیبه‌نگاران بنا معرفی کرده‌اند.[۱][۲]
بخش‌هایی از کتیبه‌های داخلی مسجد که به خط ثلث بر زمینهٔ کاشی لاجوردی اجرا شده‌اند، به باقر بنا تعلق دارند. از جمله، کتیبه‌های بخش‌هایی از اضلاع شرقی و غربی فضای داخلی مسجد با عبارت «کتبها باقر بنا» به نام او پایان می‌یابند.[۳]
در بخش دیگری از کتیبه، نام او در عبارتی عربی به صورت «و بالباقر البنّاء کاتب هذه الحروف…» آمده است.[۳] وجود این امضاها از مهم‌ترین شواهد برای شناسایی او به‌عنوان یکی از خوشنویسان مسجد است.
باقر بنا خوشنویس کمترشناخته‌شدهٔ دورهٔ شاه عباس است و کتیبه‌های داخلی مسجد حاصل کار او و علیرضا عباسی است.[۴]
مضمون کتیبه‌ها
بخشی از کتیبه‌های باقر بنا شامل آیات قرآن و متون مذهبی است. در دو ضلع شرقی و غربی فضای داخلی مسجد نیز اشعاری عربی در ستایش چهارده معصوم نوشته شده که کتابت آن‌ها به او نسبت داده شده است.[۳]
برخی منابع سرایندهٔ این اشعار را شیخ بهایی دانسته‌اند و به حضور واژهٔ «بهائک» در یکی از ابیات به‌عنوان اشاره‌ای به نام او استناد کرده‌اند؛ با این حال، این انتساب قطعی نیست.[۳]
کتیبه‌های قرآنی نوشته‌شده به دست باقر بنا همچنین نام شیخ لطف‌الله میسی را دربردارند و از جمله شواهد تاریخی برای ارتباط نام مسجد با شیخ لطف‌الله به‌شمار می‌روند.[۵]
جایگاه
باقر بنا در مقایسه با علیرضا عباسی، که از مشهورترین خوشنویسان دربار صفوی بود، در منابع تاریخی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با این حال باقی‌ماندن امضای او بر کتیبه‌های یکی از مهم‌ترین بناهای دورهٔ صفوی امکان شناسایی مستقیم فعالیتش را فراهم کرده است.
لطف‌الله هنرفر در گنجینه آثار تاریخی اصفهان با بررسی و بازخوانی کتیبه‌های مسجد شیخ لطف‌الله به آثار باقر بنا پرداخته و محل و متن شماری از کتیبه‌های او را ثبت کرده است.[۳]
جستارهای وابسته
پانویس
- 1 2 3 Babaie, Sussan (2017). "Chasing after the Muhandis: Visual Articulations of the Architect and Architectural Historiography". In Rizvi, Kishwar (ed.). Affect, Emotion, and Subjectivity in Early Modern Muslim Empires (in English). Brill. pp. 33–34. ISBN 9789004352841.
- 1 2 Blake, Stephen P. (1999). Half the World: The Social Architecture of Safavid Isfahan, 1590–1722 (in English). Mazda Publishers. p. 149. ISBN 9781568590875.
- 1 2 3 4 5 هنرفر، لطف‌الله. گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: کتابفروشی ثقفی. صص. ۴۰۷–۴۱۴.
- ↑ «عبادت رنگ و نقش در مسجد شیخ لطف‌الله». Visit Iran. دریافت‌شده در ۲۴ اوت ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Babaie, Sussan (2008). Isfahan and its Palaces: Statecraft, Shi'ism and the Architecture of Conviviality in Early Modern Iran (in English). Edinburgh University Press. p. 109. ISBN 9780748633760.
منابع
- Babaie, Sussan (2017). "Chasing after the Muhandis: Visual Articulations of the Architect and Architectural Historiography". In Rizvi, Kishwar (ed.). Affect, Emotion, and Subjectivity in Early Modern Muslim Empires (in English). Brill. pp. 33–34. ISBN 9789004352841.
- Blake, Stephen P. (1999). Half the World: The Social Architecture of Safavid Isfahan, 1590–1722 (in English). Mazda Publishers. p. 149. ISBN 9781568590875.
- هنرفر، لطف‌الله. گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: کتابفروشی ثقفی. صص. ۴۰۷–۴۱۴.
- خوشنویسان اهل اصفهان
- هنرمندان دوره صفویان