بایگانی اینترنت
 | |
| تأسیس | ۱۰ مه ۱۹۹۶ |
|---|---|
| بنیان‌گذار | بروستر کیل |
| نوع | سازمان ناسودبر |
| مکان |
|
| خدمات |
|
زبان رسمی | انگلیسی |
| بازدهی | ۲۶٫۸ میلیون دلار (۲۰۲۴) |
| کارکنان | ۱۲۲ نفر (۲۰۲۱) |
بایگانی اینترنت یک سازمان ناسودبر آمریکایی است که در سال ۱۹۹۶ به دست بروستر کیل بنیان‌گذاری شد و یک وبگاه کتابخانه دیجیتال را اداره می‌کند. این سازمان دسترسی رایگان به مجموعه‌هایی از رسانه‌های دیجیتالی‌شده، از جمله وبگاهها، نرم‌افزارهای کاربردی، موسیقی، آثار دیداری و شنیداری و مواد چاپی را فراهم می‌کند. بایگانی اینترنت همچنین از اینترنت آزاد و باز حمایت می‌کند. مأموریت آن فراهم‌کردن «دسترسی همگانی به همه دانش» است.
بایگانی اینترنت به عموم مردم اجازه می‌دهد مواد دیجیتال را در خوشه داده‌های خود بارگذاری و دریافت کنند، اما بخش عمده داده‌های آن به‌صورت خودکار توسط خزنده وبهای آن گردآوری می‌شود که برای حفظ هرچه بیشتر وب عمومی فعالیت می‌کنند. وی‌بک ماشین، بایگانی وب این سازمان، بیش از یک تریلیون تصویر ثبت‌شده از صفحات وب را در خود جای داده است. بایگانی اینترنت همچنین بر چندین طرح دیجیتالی‌سازی کتاب نظارت دارد که در مجموع یکی از بزرگ‌ترین تلاش‌های دیجیتالی‌سازی کتاب در جهان به‌شمار می‌رود. این بایگانی به‌طور گسترده مورد استفاده روزنامه‌نگاران و ویراستاران ویکی‌پدیا قرار می‌گیرد.
نمونه ای از زیرمجموعه‌ها
- کتابخانه دفترچه‌های راهنمای آرشیو اینترنت: مجموعه‌ای از دفترچه‌های راهنما، دستورالعمل‌ها، آموزش‌های گام‌به‌گام و برگه‌های اطلاعات فنی برای طیف گسترده‌ای از کالاهاست. این مجموعه شامل راهنماهای محصولات الکترونیکی و مکانیکی، دستورالعمل‌های ترکیب یا مخلوط‌کردن مواد، و مجموعه دستورالعمل‌های نرم‌افزاری و رایانه‌ای می‌شود. داشتن دفترچه راهنمای یک کالا می‌تواند تفاوت میان کاربردی‌ماندن آن کالا (و در نتیجه دور انداخته‌نشدنش) و فراموش‌شدن یا جایگزین‌شدنش با محصولات مشابه را رقم بزند. این راهنماها همچنین دیدی نسبت به اهداف و نیت شرکت‌های سازنده این محصولات، و نیز راه‌های عیب‌یابی و تعمیر آن‌ها به دست می‌دهند.[۱]
- کتاب‌های صوتی: شامل کتاب‌های صوتی و ضبط‌های شعر رایگان می‌باشد. این کتابخانهٔ کتاب‌های صوتی و شعر شامل ضبط‌های دیجیتال و فایل‌های MP3 از آرشیو صوتی شعر ناروپا (Naropa Poetics Audio Archive)، لیبری‌ووکس (LibriVox)، پروژه گوتنبرگ (Project Gutenberg)، ماریا لکتریکس (Maria Lectrix) و کاربران آرشیو اینترنت است.[۲]
- لیبری‌ووکس: در سال ۲۰۰۵ تأسیس شد - جامعه‌ای از داوطلبان از سراسر جهان است که متون با مالکیت عمومی (public domain) را ضبط می‌کنند: شعر، داستان کوتاه، کتاب‌های کامل، و حتی آثار نمایشی، به زبان‌های گوناگون. تمام ضبط‌های لیبری‌ووکس در ایالات متحده در مالکیت عمومی قرار دارند و به‌صورت رایگان از اینترنت قابل دانلود هستند.[۳]
- اسناد اداره ثبت اختراعات و علائم تجاری ایالات متحده (USPTO)، با مشارکت بنیاد تینک کامپیوتر (Think Computer Foundation).[۴]
- مجموعه‌ای از برنامه‌های نرم‌افزاری APK (بستهٔ نصبی اندروید) که توسط کاربران گوناگون بارگذاری شده‌اند.[۵]
- فولکسونومی (Folksonomy): نظامی از طبقه‌بندی که برآمده از شیوه و روش ایجاد و مدیریت مشارکتی برچسب‌ها برای حاشیه‌نویسی و دسته‌بندی محتواست؛ این شیوه با نام‌های برچسب‌گذاری مشارکتی، طبقه‌بندی اجتماعی، نمایه‌سازی اجتماعی و برچسب‌گذاری اجتماعی نیز شناخته می‌شود. این واژه را توماس ون‌در وال (Thomas Vander Wal) ابداع کرد و ترکیبی است از دو واژهٔ «فولک» (folk، به‌معنای مردم) و «تاکسونومی» (taxonomy، به‌معنای رده‌بندی). فولک‌ساوندومی (Folksoundomy): مجموعه‌ای از صداها، موسیقی و گفتار که حاصل تلاش داوطلبانی است که می‌خواهند اطلاعات را تا حد امکان در دسترس همگان قرار دهند. از آنجا که فرادادهٔ (metadata) مربوط به این آیتم‌های صوتی اغلب خارج از حوزهٔ کتابخانه‌ها یا صنعت فهرست‌نویسی تهیه می‌شود، پیدا کردن این مواد می‌تواند دشوارتر باشد. مجموعهٔ فولک‌ساوندومی می‌کوشد لایه‌ای از طبقه‌بندی برای تسهیل جست‌وجو به آن بیفزاید.[۶]
تاریخچه
بروستر کیل بایگانی اینترنت را در مه ۱۹۹۶ بنیان‌گذاری کرد. کیل به همراه بروس گیلیات شروع به بررسی و گردآوری تصاویر ثبت‌شده از اینترنتِ به‌سرعت در حال گسترش کرد. او تقریباً در همان زمان کار در شرکت انتفاعی خزنده وب الکسا اینترنت را نیز آغاز کرد.
نخستین و قدیمی‌ترین صفحه‌ای که تاکنون بایگانی شده، نسخه‌ای از روزنامه یواس‌ای تودی در دسامبر ۱۹۹۶ بود. تا اکتبر همان سال، بایگانی اینترنت کار بایگانی و حفظ حجم زیادی از وب جهان‌گستر را آغاز کرده بود. محتوای بایگانی‌شده در سال ۲۰۰۱ از طریق وی‌بک ماشین برای عموم مردم آسان‌تر در دسترس قرار گرفت.
در اواخر سال ۱۹۹۹، بایگانی مجموعه‌های خود را فراتر از بایگانی وب گسترش داد و این کار را با بایگانی‌های پریلینگر آغاز کرد. بایگانی اینترنت اکنون شامل متون، صوت، تصاویر متحرک و نرم‌افزار است. این سازمان چندین طرح دیگر را نیز میزبانی می‌کند؛ از جمله بایگانی تصاویر ناسا، خدمت خزیدن قراردادی بایگانی برای همه و سامانه فهرست‌نگاری کتاب و اطلاعات کتابِ قابل ویرایش با ویکی، یعنی کتابخانه باز. اندکی پس از آن، بایگانی اینترنت برای ارائه خدمات تخصصی مرتبط با نیازهای دسترسی افراد دارای ناتوانی چاپی نیز فعالیت خود را آغاز کرد. کتاب‌های در دسترس عموم در قالب محافظت‌شده سامانه اطلاعات دیجیتال قابل دسترس در اختیار کاربران قرار گرفتند.
در سال ۲۰۰۴، بایگانی اینترنت اروپا در هلند بنیان‌گذاری شد.
در اوت ۲۰۱۲، بایگانی اینترنت امکان استفاده از بیت‌تورنت را به گزینه‌های دریافت پرونده‌های خود افزود.
در نوامبر ۲۰۱۶، کیل اعلام کرد که بایگانی اینترنت در حال ساخت «بایگانی اینترنت کانادا» است؛ نسخه‌ای از بایگانی که قرار بود در مکانی در کانادا مستقر شود. این اعلامیه به‌دلیل این برداشت که تصمیم برای ساخت نسخه پشتیبان در کشوری خارجی با ریاست‌جمهوری پیشِ روی دونالد ترامپ ارتباط دارد، پوشش خبری گسترده‌ای دریافت کرد. از سال ۲۰۱۷، سازمان تعاونی خدمات کتابخانه‌ای و بایگانی اینترنت با یکدیگر همکاری کرده‌اند تا سوابق کتاب‌های دیجیتالی‌شده بایگانی در فهرست جهانی کتابخانه‌ها در دسترس قرار گیرد.
از سال ۲۰۱۸، برنامه اقامت هنرهای دیداری بایگانی اینترنت به پیوند دادن تاریخ دیجیتال با هنرها و ایجاد آثاری برای نسل‌های آینده کمک کرده است. هنرمندان پیشینِ مقیم این برنامه شامل طراوت طالع‌پسند و جنی اودل بوده‌اند.
بایگانی اینترنت بیشتر مواد خود را از طریق اهدا به دست می‌آورد؛ از جمله صدها هزار صفحه گرامافون ۷۸ دور در دقیقه که در سال ۲۰۱۷ از کتابخانه عمومی بوستون دریافت شد، اهدای ۲۵۰ هزار جلد کتاب از دانشگاه ترنت در سال ۲۰۱۸، و مجموعه کامل کتابخانه کالج مری‌گروو پس از تعطیلی آن در سال ۲۰۲۰.
تمام این مواد سپس دیجیتالی و در فضای ذخیره‌سازی دیجیتال نگهداری می‌شوند و یک نسخه دیجیتال نیز به مالک اصلی بازگردانده می‌شود. نسخه بایگانی اینترنت، در صورتی که در مالکیت عمومی نباشد، بر اساس نظریه امانت‌دهی دیجیتال کنترل‌شده و اصل نخستین فروش، هر بار به یک مراجعه‌کننده در سراسر جهان امانت داده می‌شود.
در ۱ ژوئن ۲۰۲۰، چهار انتشارات بزرگ، یعنی گروه کتاب هاشِت، پنگوئن رندوم هاوس، هارپرکالینز و جان وایلی، علیه بایگانی اینترنت در دادگاه منطقه‌ای ایالات متحده برای ناحیه جنوبی نیویورک اقامه دعوا کردند و مدعی شدند که شیوه امانت‌دهی دیجیتال کنترل‌شده بایگانی اینترنت ناقض حق تکثیر است. در ۲۵ مارس ۲۰۲۳، دادگاه به نفع ناشران رأی داد. حکم مورد توافق در ۱۱ اوت ۲۰۲۳، بایگانی اینترنت را از امانت‌دهی دیجیتال کتاب‌هایی که نسخه الکترونیکی آن‌ها برای فروش عرضه شده است، منع کرد.
همچنین در ۱۱ اوت ۲۰۲۳، غول‌های صنعت موسیقی، گروه موسیقی یونیورسال، سونی میوزیک و کُنکورد، همراه با ناشران وابسته خود، از بایگانی اینترنت در همان دادگاه منطقه‌ای ایالات متحده برای ناحیه جنوبی نیویورک به‌دلیل طرح «پروژه بزرگ ۷۸» شکایت کردند و ۶۲۱ میلیون دلار خسارت بابت نقض ادعایی حق تکثیر مطالبه کردند. این دعوا در سپتامبر ۲۰۲۵ با توافق طرفین پایان یافت.
در سپتامبر ۲۰۲۴، گوگل و بایگانی اینترنت از همکاری خود برای افزودن پیوندهای وی‌بک ماشین به بخش «اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه» در منوی جست‌وجوی گوگل خبر دادند. این همکاری عملاً جایگزین خدمت حافظه پنهان جست‌وجوی گوگل شد که این شرکت در اوایل همان سال آن را کنار گذاشته بود.
در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۵، بایگانی اینترنت از سوی سنای ایالات متحده به‌عنوان یک کتابخانه مخزن فدرال تعیین شد و امکان نگهداری سوابق دولتی قابل دسترسی عمومی را پیدا کرد.
این سازمان در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵ مقر جدید شعبه اروپایی خود را افتتاح کرد.
در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۵، بایگانی اینترنت در سان‌فرانسیسکو مراسمی برای گرامی‌داشت ثبت نخستین تریلیون صفحه وب در وی‌بک ماشین برگزار کرد؛ رقمی که از آن به‌عنوان نقطه عطفی در مقیاس تمدنی یاد شد.
در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام شد که جمع‌آوری کمک‌های مالی بایگانی اینترنت طی هفت سال گذشته، تحت مدیریت جوی چسبرو در بخش امور خیریه سازمان، ۳۵۰ درصد افزایش یافته است. تلاش‌هایی برای تنوع‌بخشیدن به منابع مالی از طریق ایجاد ۹ کانال مختلف تأمین مالی، از جمله حمایت نهادی و تأمین مالی جمعی، انجام شد. افزون بر پویش‌های عمومی جمع‌آوری کمک مالی، پویش‌های اختصاصی نیز برای تأمین هزینه طرح‌های مشخص بایگانی بر اساس ترجیحات اهداکنندگان ایجاد شد. یکی از این طرح‌ها پویش «وبی که ساخته‌ایم» در ارتباط با جشن‌های سال ۲۰۲۵ برای حفظ و دسترس‌پذیری نخستین تریلیون صفحه وب در وی‌بک ماشین بود.
در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، بایگانی اینترنت برنامه «دسترسی به اطلاعات دولت‌های محلی و ایالتی» را برای حفظ دیجیتال داده‌های سازمان‌های دولتی ایالتی و محلی در ایالات متحده اعلام کرد. این برنامه با پشتیبانی مالی مؤسسه خدمات موزه و کتابخانه‌ها اجرا می‌شود. طی دو سال، به ۱۰۰ مؤسسه دولتی و شریک، آموزش و دسترسی به خدمات بایگانی برای همه و خزانه ارائه خواهد شد.
حملات سایبری ۲۰۲۴
در هفته ۲۷ مه ۲۰۲۴، بایگانی اینترنت با مجموعه‌ای از حملات منع خدمت توزیع‌شده مواجه شد که باعث شد خدمات آن طی چند روز، به‌طور متناوب و گاه برای چند ساعت، از دسترس خارج شوند.
این حمله در ۲۸ مه از سوی یک گروه مهاجم با نام «اس‌ان بلک‌متا» پذیرفته شد و احتمال ارتباط آن با «سودان ناشناس» مطرح شد. این رویداد با حمله سایبری سال ۲۰۲۳ به کتابخانه بریتانیا مقایسه شد؛ حمله‌ای که بایگانی وب بریتانیا را نیز تحت تأثیر قرار داده بود.
از ۹ اکتبر ۲۰۲۴، تیم بایگانی اینترنت، از جمله بایگانی‌دار آن جیسون اسکات و پژوهشگر امنیتی اسکات هلم، حملات منع خدمت توزیع‌شده، تغییر غیرمجاز ظاهر وبگاه و رخنه داده را تأیید کردند. گروه هکری ادعایی «اس‌ان بلک‌متا» بار دیگر مسئولیت حمله را پذیرفت.
یک پنجره بازشونده در وبگاه تغییرشکل‌یافته مدعی شد که یک «رخنه فاجعه‌بار» امنیتی رخ داده است و اعلام کرد که اطلاعات ۳۱ میلیون کاربر در اختیار سامانه «آیا من هک شده‌ام؟» قرار گرفته است.
گزارش شد که حدود ۳۱ میلیون حساب کاربری تحت تأثیر قرار گرفته‌اند و اطلاعات آن‌ها در پرونده‌ای با نام «کاربران بایگانی اینترنت» و تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۴ وجود داشته است. مهاجمان نشانی‌های رایانامه کاربران و گذرواژه‌های درهم‌سازی‌شده را به سرقت بردند.
در ۱۱ اکتبر، کیل گفت داده‌ها ایمن هستند و خدمات طی «چند روز، نه چند هفته» به وضعیت عادی بازخواهد گشت. در ۱۳ اکتبر، وی‌بک ماشین در قالب فقط‌خواندنی دوباره فعال شد، در حالی که بایگانی صفحات وب به‌طور موقت غیرفعال بود. در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۴، وبگاه همچنان عمدتاً از دسترس خارج بود، زیرا حفظ امنیت داده‌ها بر در دسترس بودن خدمات اولویت داشت.
در ۲۰ اکتبر، مهاجمان توکن‌های دسترسی برنامه‌نویسی را که هنوز تعویض نشده بودند به سرقت بردند و از طریق سامانه پشتیبانی رایانامه‌ای زندسک وارد بایگانی اینترنت شدند. آنان مسئولیت دیگر رخنه‌ها را نیز پذیرفتند، اما اعلام کردند که «اس‌ان بلک‌متا» تنها مسئول حملات منع خدمت توزیع‌شده بوده است.
در ۲۱ اکتبر، بایگانی اینترنت دوباره به‌صورت فقط‌خواندنی در دسترس قرار گرفت. در ۲۲ اکتبر، همه خدمات بایگانی اینترنت بار دیگر موقتاً از دسترس خارج شدند. تا ۲۵ اکتبر، خدمات به‌طور کامل بازیابی شدند.
عملیات
بایگانی اینترنت یک سازمان ناسودبر با وضعیت حقوقی ۵۰۱(سی)(۳) است که در ایالات متحده فعالیت می‌کند. این سازمان در سال ۲۰۱۹ بودجه سالانه‌ای برابر با ۳۷ میلیون دلار داشت که از درآمد خدمات خزیدن وب، همکاری‌های گوناگون، کمک‌های مالی، اعانه‌ها و بنیاد کال–آستین تأمین می‌شد.
بایگانی اینترنت همچنین به‌طور دوره‌ای پویش‌های جمع‌آوری کمک مالی برگزار می‌کند. برای نمونه، پویش دسامبر ۲۰۱۹ با هدف جذب ۶ میلیون دلار کمک مالی اجرا شد.
این سازمان از اوبونتو به‌عنوان سیستم‌عامل سرورهای وبگاه خود استفاده می‌کند.
مقر اصلی بایگانی اینترنت در سان فرانسیسکو، کالیفرنیا قرار دارد. از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۹، دفتر مرکزی آن در پرسیدیو سان‌فرانسیسکو، پایگاه نظامی سابق ایالات متحده، قرار داشت. از سال ۲۰۰۹، دفتر مرکزی در خیابان فانستون ۳۰۰ در سان‌فرانسیسکو، که پیش‌تر کلیسای علوم مسیحی بود، مستقر شده است.
در دوره‌ای، بیشتر کارکنان این سازمان در مراکز اسکن کتاب فعالیت می‌کردند؛ اما تا سال ۲۰۱۹، عملیات اسکن توسط ۱۰۰ اپراتور حقوق‌بگیر در سراسر جهان انجام می‌شد.
بایگانی اینترنت همچنین دارای مراکز داده در سه شهر کالیفرنیا است: سان‌فرانسیسکو، ردوود سیتی و ریچموند. برای کاهش خطر از دست رفتن داده‌ها، این سازمان نسخه‌هایی از بخش‌هایی از مجموعه خود را در مکان‌های دورتر نگهداری می‌کند؛ از جمله در کتابخانه اسکندریه در مصر و همچنین در تأسیساتی در آمستردام.
بایگانی اینترنت عضو کنسرسیوم بین‌المللی حفاظت اینترنت است و در سال ۲۰۰۷ به‌طور رسمی از سوی ایالت کالیفرنیا به‌عنوان کتابخانه شناخته شد.
زیرساخت ذخیره‌سازی
در سال ۲۰۱۶، افزونگی داده‌ها از طریق سامانه‌های ذخیره‌سازی جفت‌شده مشابه رِید فراهم می‌شد و دو نسخه از داده‌ها معمولاً در مراکز داده متفاوت نگهداری می‌شدند. در آن زمان، تهیه نسخه پشتیبان به‌صورت منظم انجام نمی‌گرفت. حدود ۲۰ هزار دیسک سخت وجود داشت که نزدیک به ۳۰ پتابایت داده یکتا را ذخیره می‌کردند.
در سال ۲۰۲۱، همچنان از ذخیره‌سازی جفت‌شده برای افزونگی داده‌ها استفاده می‌شد و قدیمی‌ترین دستگاه‌های فیزیکی فعال متعلق به سال ۲۰۱۲ بودند. در مراکز داده واقع در خلیج سان‌فرانسیسکو حدود ۷۵۰ سرور فیزیکی، بیش از هزار ماشین مجازی و بیش از ۲۰ هزار دیسک سخت چرخان وجود داشت. اندازه کل بایگانی هر سال بیش از ۲۵ درصد افزایش می‌یافت. در آن زمان، آزمایش سامانه‌های واقعی رید آغاز شده بود و انتظار می‌رفت طی دو تا سه سال آینده تغییراتی در معماری زیرساخت ایجاد شود. همچنین آزمایش‌هایی انجام می‌شد تا نسخه‌های تکراری داده‌ها به‌جای قرار گرفتن در مراکز نزدیک به هم، در کشورهای مختلف نگهداری شوند.
در سال ۲۰۲۵ گزارش شد که نسخه‌هایی از بایگانی در نقاط مختلف جهان به‌منظور مقابله با بلایای احتمالی نگهداری می‌شود. برای نمونه، نسخه‌ای در ونکوور تا سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۴۵ پتابایت داده را در خود جای داده بود.
تا سال ۲۰۲۵، بایگانی اینترنت شش مرکز داده را اداره می‌کرد که بیشتر آن‌ها در کالیفرنیا قرار داشتند و مراکز کوچک‌تری نیز در دیگر ایالت‌های آمریکا، کانادا و اروپا فعالیت می‌کردند. این مراکز دارای سامانه‌های کنترل دسترسی، تجهیزات حفاظت در برابر آتش و نظارت امنیتی هستند. تمامی مراکز داده بایگانی اینترنت از استاندارد ایزو/آی‌ئی‌سی ۲۷۰۰۱ پیروی می‌کنند و برخی از آن‌ها دارای گواهی‌نامه‌های تکمیلی نیز هستند.
در جریان جشن ثبت نخستین یک تریلیون صفحه وب در اکتبر ۲۰۲۵، جامعه کاربران بر ضرورت ایجاد زیرساخت توزیع‌شده و راهکارهای همتا به همتا تأکید کرد. بسیاری از جزئیات فنی ز
منابع
- درباره بایگانی اینترنت — معرفی رسمی سازمان، مأموریت و فعالیت‌های آن.
- نیویورک تایمز، «رؤیا دسترسی همگانی به دانش بود؛ نتیجه یک شکست بود» — گزارشی دربارهٔ فعالیت امانت‌دهی دیجیتال بایگانی اینترنت و دعوای ناشران.
- رویترز، «ناشران موسیقی از بایگانی اینترنت بر سر مجموعه دیجیتالی صفحات گرامافون شکایت کردند» — گزارشی دربارهٔ دعوای حقوقی مرتبط با پروژه بزرگ ۷۸.
- وایرد، «رخنه در بایگانی اینترنت ۳۱ میلیون کاربر را در معرض خطر قرار داد» — گزارشی دربارهٔ رخنه امنیتی سال ۲۰۲۴.
- آرس تکنیکا، «بایگانی اینترنت از زیان‌های بزرگ حق تکثیر جان سالم به در برد؛ گام بعدی چیست؟» — گزارشی دربارهٔ منازعات حقوقی بایگانی اینترنت و وضعیت آن پس از این پرونده‌ها.