بحران داخلی ۱۴۰۴ ایران

بحران داخلی ۱۴۰۴ ایران

بحران داخلی ۱۴۰۴ ایران به بحران داخلی ایران در سال ۱۴۰۴ پس از جنگ ایران و اسرائیل اشاره دارد. این دوره با ناآرامی‌های داخلی، بی‌ثباتی سیاسی و رکود اقتصادی در داخل کشور مشخص می‌شود که دولت ایران با سرکوب‌های دولتی، دستگیری‌های گسترده و نظامی‌سازی در تلاش برای حفظ کنترل، به آن پاسخ داد.[۱][۲]

در نتیجه جنگ ایران و اسرائیل، تنش داخلی در جمهوری اسلامی به چیزی تبدیل شد که شورای ملی مقاومت ایران آن را «بحران مشروعیت» می‌نامد.[۳] گزارش‌های مختلف، نقاط ضعف رژیم در امنیت و توانایی مدیریتی را برجسته کرده و نشان می‌دهد که این رژیم به جای ترویج وحدت یا آغاز اصلاحات، برای فرار از پاسخگویی، ترجیح داده است درگیر اختلافات داخلی شود.[۳][۴] کارگ از عفو بین‌الملل اذعان می‌دارد که در پاسخ به انزوای فزاینده بین‌المللی، رژیم از طریق تشدید سرکوب و احتمالاً افزایش اعدام‌ها، کنترل داخلی را تشدید می‌کند. علاوه بر این، پیامدهای جنگ، اقتصاد ایران را که از قبل هم با مشکل مواجه بود، به وضعیتی بی‌ثبات‌تر و آسیب‌پذیرتر سوق داده است.[۵]

در اواخر سال ۱۴۰۴، اعتراضات گسترده‌ای در سراسر ایران رخ داد که ناشی از خشم عمومی از بحران اقتصادی رو به وخامت بود. این تظاهرات که در ابتدا توسط بازاریان و مغازه‌داران تهران رهبری می‌شد، به سرعت فراتر از خواسته‌های اقتصادی گسترش یافت و شعارهای ضد دولتی مانند «مرگ بر دیکتاتور» را نیز دربر گرفت.[۶][۷]

پیش‌زمینه

در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، جنگ ایران و اسرائیل زمانی آغاز شد که نیروهای اسرائیلی حملاتی را علیه سایت‌های نظامی، هسته‌ای و دولتی ایران، همراه با ترور رهبران سپاه پاسداران، آغاز کردند. ایران با حملات گسترده موشکی و پهپادی علیه اهداف اسرائیلی و متحدانش، از جمله حمله به پایگاه آمریکایی در قطر، تلافی کرد. این جنگ با آتش‌بس با میانجیگری آمریکا و قطر در ۲۴ ژوئن پایان یافت.[۸]

بی‌ثباتی اقتصادی

در پی جنگ ایران و اسرائیل، اقتصاد داخلی ایران وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی و شکنندگی فزاینده شده است. این درگیری شوک ناگهانی به سیستمی وارد کرد که پیش از این به دلیل سال‌ها تحریم، سوءمدیریت و فروپاشی زیرساخت‌ها ضعیف شده بود. آوارگی نزدیک به هفت میلیون نفر از مراکز شهری در طول جنگ، تجارت، حمل و نقل و اقتصادهای محلی را مختل کرد. اگرچه بسیاری از ساکنان بازگشته‌اند، اما ریتم اقتصادی به طور کامل بهبود نیافته است و تداوم کسب‌وکار در بخش‌های کلیدی همچنان با مشکل مواجه است.[۹][۱۰]

پس از جنگ، ایران با چالش دوگانه‌ی بهبود فیزیکی و نهادی روبرو است. کمبود برق که پیش از درگیری نیز بحرانی بود، به طور قابل توجهی بدتر شده است. مناطق صنعتی اکنون خاموشی‌های برنامه‌ریزی نشده و طولانی‌مدت تا پنج ساعت در روز را تجربه می‌کنند که به شدت به تولید و زنجیره‌های تأمین آسیب می‌رساند. با توجه به مشکلات لجستیکی و کاهش دسترسی به سوخت، خدمات اساسی تحت فشار هستند و مشاغل کوچک با عدم قطعیت جدیدی روبرو هستند. اگر حملات اسرائیل به ظرفیت پالایش آسیب برساند یا کانال‌های توزیع نهاده‌های صنعتی را مختل کند، مسیر بهبود حتی دشوارتر خواهد بود.[۱۱]

چشم‌انداز اقتصادی پس از جنگ با واکنش سیاسی ایران به این حملات پیچیده‌تر هم شده است. اقدام دولت برای تعلیق همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نشان‌دهنده‌ی موضعی تقابلی است که خطر تحریم‌های جدید اروپایی تحت سازوکارهای اجرایی توافق هسته‌ای را به همراه دارد. این امر بسیاری را در داخل ایران که از انزوای بیشتر و خفقان اقتصادی می‌ترسند، نگران کرده است. تحریم‌ها می‌توانند دسترسی به ارز خارجی را محدود کنند، واردات کالاهای اساسی را محدود کنند و قدرت خرید عمومی را بیشتر کاهش دهند، پیامدهایی که به طور نامتناسبی بر ایرانیان عادی که از قبل تحت فشار تورم و بیکاری هستند، تأثیر خواهد گذاشت.[۱۲][۱۳]

بحران داخلی ۱۴۰۴ ایران

در ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ گزارش شد که بر اساس سندی محرمانه از معاونت راهبردی ریاست‌جمهوری، نظام تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی با اختلالی جدی روبه‌رو شده و مقام‌های عالی‌رتبه در «زندان ادراکی خودساخته» گرفتار شده‌اند؛ سندی که تنها چند هفته پس از جنگ ۱۲ روزه، صراحتاً از بحرانی بودن وضعیت کشور، قرار داشتن ۲۶ میلیون نفر زیر خط فقر، فرسایش شدید مشروعیت حاکمیت و خطر شکل‌گیری اعتراضات گسترده مردمی خبر می‌دهد. این گزارش محرمانه با عنوان «بسته راهبردی مدیریت بحران جهت تداوم خدمات به مردم و حفظ تاب‌آوری اجتماعی» در ۲۷ مرداد به وزرا ابلاغ شده و برخلاف روایت‌های رسمی، از فقر فراگیر، ارائه داده‌های اغراق‌شده به مقامات، تصمیم‌گیری مبتنی بر توهم، تأخیر و چندگانگی در فرماندهی، ناتوانی در اقناع افکار عمومی، غلبه نگاه امنیتی و حتی نیاز فوری به مذاکره مستقیم با آمریکا برای بقا پرده برمی‌دارد و در جمع‌بندی تأکید می‌کند کشور وارد «بحران‌های توأمان و مزمن» شده که صرفاً با ابزارهای امنیتی قابل مدیریت نیست.[۱۴]

مخالفت‌های داخلی

در جریان جنگ ایران و اسرائیل

پس از اعتصابات اولیه در ۱۳ ژوئن، رضا پهلوی، رهبر مخالفان ایران، به ایرانیان گفت که زمان «سرنگونی جمهوری اسلامی از طریق اعتراضات خیابانی و اعتصابات سراسری» فرا رسیده است. او در مورد حکومت ایران ادعا کرد که «ممکن است سقوط کند. همانطور که به هموطنانم گفته‌ام: ایران مال شماست و باید آن را پس بگیرید. من با شما هستم. قوی بمانید و ما پیروز خواهیم شد... من به ارتش، پلیس و نیروهای امنیتی گفته‌ام: از رژیم جدا شوید. به سوگند هر سرباز شریفی احترام بگذارید. به مردم بپیوندید.»[۱۵]

بنا بر گزارش‌ها، در ۱۷ ژوئن، هکرها در حین پخش زنده، به شبکه تلویزیونی دولتی ایران حمله کردند و پیام‌ها و فیلم‌هایی از اعتراضات ضد رژیم را پخش کردند. این فیلم عمدتاً از اعتراضات گسترده «زنان، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ بود و شامل این پیام بود: «برخیز! این لحظه شماست. به خیابان‌ها بروید. آینده خود را به دست بگیرید.»[۱۶][۱۷][۱۸]

در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵، مریم رجوی، رئیس‌جمهور منتخب شورای ملی مقاومت ایران، در یک گردهمایی در برلین سخنرانی کرد: «نه به مماشات و نجات رژیم ملاها، و نه به جنگ. یک گزینه سوم وجود دارد: تغییر رژیم توسط مردم ایران و مقاومت ایران. تغییر دموکراتیک اراده مردم ایران و حکم تاریخ است.»[۱۹] اصل راهنمای او «نه به شاه و نه به ملاها» است.[۲۰]

در ۲۳ ژوئن، دو روز پس از حملات آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران، رضا پهلوی خود را «خادم مردم» نامید و یک کنفرانس مطبوعاتی دو زبانه برگزار کرد که در آن جزئیات طرحی برای گذار دموکراتیک ارائه شد. او اعلام کرد که در حال تشکیل اجلاسی از رهبران اجتماعی، سیاسی و تجاری با دیدگاه‌های ایدئولوژیک متنوع است که می‌توانند بر سر سه اصل توافق کنند: ۱) تضمین تمامیت ارضی ایران، ۲) فرصت‌های برابر برای همه، ۳) جدایی دین از دولت. او از علی خامنه‌ای خواست با وعده محاکمه‌ای عادلانه از قدرت کناره‌گیری کند و همچنین از اعضای دستگاه امنیتی ایران خواست تا رژیم را رها کرده و به مردم بپیوندند.[۲۱][۲۲]

پس از آتش‌بس

پس از پایان درگیری، تقاضاهای داخلی برای تغییرات اقتصادی و سیاسی رو به افزایش بود. این تلاش اصلاح‌طلبانه در بحبوحه بحران داخلی رو به وخامت در ایران صورت می‌گیرد که با سرخوردگی عمومی، سال‌ها تحریم، سوءمدیریت و انزوا که اقتصاد را تحت فشار قرار داده و فساد گسترده و عدم پاسخگویی، اعتماد به نظام حاکم را از بین برده است، مشخص می‌شود. اصلاح‌طلبان این برهه را حیاتی می‌دانند: یا جمهوری اسلامی از نظر سیاسی و اقتصادی گشایش می‌یابد، یا با خطر بی‌ثباتی و فروپاشی بیشتر مواجه می‌شود. جنگ اخیر با اسرائیل، آسیب‌پذیری امنیتی و انزوای دیپلماتیک ایران را آشکار کرد.[۲۳]

در تاریخ ۲ ژوئیه، حسن روحانی، رئیس‌جمهور سابق، علناً این بحران، از جمله آتش‌بس ۲۴ ژوئن، را فرصتی بی‌نظیر برای «بازسازی پایه‌های حکومت» توصیف کرد. روحانی تأکید کرد که امنیت ملی نه تنها به بازدارندگی نظامی، بلکه به «اقتصاد مقاومتی، دیپلماسی خردمندانه و اعتماد متقابل بین دولت و جامعه» نیز نیاز دارد.[۲۴]

میرحسین موسوی، اصلاح‌طلب ایرانی و رهبر جنبش سبز ایران در سال ۲۰۰۹

در ۱۱ ژوئیه، میرحسین موسوی، رهبر اصلاح‌طلب و رهبر جنبش سبز ایران در سال ۲۰۰۹، درخواست خود برای برگزاری همه‌پرسی برای تشکیل مجلس مؤسسان را تکرار کرد و آن را تنها راه «نجات» ایران دانست. او تأکید کرد که جنگ از اشتباهات سیاسی بزرگ ناشی شده است و هشدار داد که وحدت عمومی نباید با تأیید رژیم موجود اشتباه گرفته شود.[۲۵]

حدود ۲۰۰ اقتصاددان و مقام سابق علناً خواستار «تغییر در الگوی حکومت داری» شده‌اند و بر دیپلماسی با ایالات متحده و اروپا ، تجدید ساختار مالی و اقدامات قوی‌تر ضد فساد تأکید کرده‌اند.[۲۶][۲۷] با این حال، ساختار قدرت محافظه‌کار، به‌ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، هیچ نشانه‌ای از کوتاه آمدن نشان نمی‌دهد و چهره‌های کلیدی اصلاح‌طلب همچنان با سرکوب، از جمله احکام زندان طولانی مدت برای مخالفان سیاسی، مواجه هستند. فعالان و معترضان ادعا می‌کنند که در اثر جنگ ساکت، ترسیده و سردرگم مانده‌اند و خشم خود را نسبت به ایران و اسرائیل ابراز می‌کنند. یک نظر قابل توجه که توسط یورونیوز گزارش شده است، نقل می‌کند: «پس از پایان حملات، ما صدای خود را بلند خواهیم کرد، زیرا این رژیم مسئول جنگ است.»[۲۸][۲۹]

نقش رهبری اسرائیل

در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، روزی که جنگ ایران و اسرائیل آغاز شد، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، مستقیماً با مردم ایران صحبت کرد: «زمان آن فرا رسیده است که شما با ایستادگی برای آزادی خود از یک رژیم شیطانی و سرکوبگر، گرد پرچم و میراث تاریخی خود متحد شوید» و اینکه «این فرصتی برای شماست تا برخیزید و بگذارید صدایتان شنیده شود». او ادامه داد که «جنگ اسرائیل با شما نیست»، بلکه «جنگ ما با دشمن مشترکمان است، یک رژیم قاتل که هم شما را سرکوب می‌کند و هم شما را فقیر می‌کند»، که اشاره او به دولت ایران است. او سپس شعار اپوزیسیون ایران «زن، زندگی، آزادی» را به انگلیسی و فارسی تکرار کرد و خطاب به «مردم شجاع ایران» اعلام کرد که «نور شما تاریکی را شکست خواهد داد. من با شما هستم، مردم اسرائیل با شما هستند.»[۳۰] نتانیاهو بعداً در مصاحبه‌ای با پوریا زراعتی، مجری ایران اینترنشنال، اظهار داشت که «نوری روشن شده است - آن را به آزادی برسانید» و «این زمان ... زمان آزادی شما نزدیک است - اکنون در حال وقوع است».[۳۱]

سخنگوی فارسی زبان نیروهای دفاعی اسرائیل گزارش داد که پیام‌های زیادی از اعضای نهادهای امنیتی ایران دریافت کرده است که به دنبال جلوگیری از ابتلای ایران به سرنوشتی مشابه لبنان و غزه یا تغییر وضعیت شخصی خود هستند. سخنگوی ارتش اسرائیل آنها را به موساد ارجاع داد و با افزودن لینکی به وب‌سایت موساد، به کسانی که مایل به تماس هستند، دستور داد که فقط از یک فیلترشکن خارجی استفاده کنند.[۳۲] در همان روز، ارتش اسرائیل اعلام کرد که چندین هدف نظامی در ایران را مورد حمله قرار داده است. این مراکز شامل قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، لشکر سید الشهدا، قرارگاه واحد امنیت اطلاعات نیروهای امنیت داخلی ایران، قرارگاه بسیج، سایت‌های تولید و ذخیره‌سازی موشک و رادارها می‌شوند.[۳۳] به گفته یک مقام اسرائیلی، صدها نفر از جنگجویان سپاه پاسداران در این حملات کشته شدند.[۳۴] حملات دیگری نیز به ورودی زندان اوین و ساعت شمارش معکوس میدان فلسطین که شمارش معکوس رژیم برای نابودی اسرائیل و آزادی فلسطین از یهودیان را نشان می‌داد، صورت گرفت.[۳۵][۳۶][۳۷]

اعتراضات دی ۱۴۰۴

در اواخر سال ۲۰۲۵، اعتراضات گسترده در سراسر ایران آغاز شد که ناشی از خشم عمومی از بحران اقتصادی رو به وخامت بود. این تظاهرات که در ابتدا توسط بازاریان و مغازه‌داران تهران رهبری می‌شد، به سرعت به دانشگاه‌ها و شهرهای بزرگی مانند اصفهان، شیراز و مشهد گسترش یافت و به بزرگترین ناآرامی از زمان اعتراضات مهسا امینی در سال ۲۰۲۲ تبدیل شد. با گذشت زمان، این جنبش فراتر از خواسته‌های اقتصادی گسترش یافت و شامل درخواست آزادی و در برخی موارد، سرنگونی رژیم شد. معترضان شعارهای ضد دولتی مانند «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند.[۳۸][۳۹] در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه و در پی انتشار نخستین فراخوان رضا پهلوی، اعتراضات با حضور میلیونی معترضان در بیش از ۴۰۰ شهر ایران همراه شد و تبدیل به بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین اعتراضات ضد حکومتی پس از انقلاب ۱۳۵۷ شد.[۴۰][۴۱][۴۲][۴۳]

حکومت به اعتراضات با سرکوبی شدید پاسخ داد که شامل قطع اینترنت، بازداشت‌های گسترده و تیراندازی مستقیم بود و به کشته و زخمی شدن معترضان انجامید.[۴۴][۴۵][۴۶] در ۱۹ دی ۱۴۰۴ (۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶)، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، دستور سرکوب اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» را صادر کرد. به‌دنبال این دستور، نیروهای امنیتی با استفاده گسترده از سلاح گرم علیه معترضان وارد عمل شدند؛ امری که بنا بر گزارش رسانه‌های بین‌المللی به افزایش چشمگیر شمار کشته‌شدگان انجامید.[۴۷] تا تاریخ ۵ بهمن ۱۴۰۴، برآوردها از شمار جان‌باختگان بسیار متفاوت بوده و ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را دربر گرفته است.[۴۸][۴۹][۵۰][۵۱]

پاسخ دولت

پس از آتش‌بس جنگ ایران و اسرائیل، جمهوری اسلامی ایران سرکوب گسترده داخلی را آغاز کرد. این اقدامات، شامل دستگیری‌های گسترده، تبعیدهای اجباری، اعدام‌های شتاب‌زده، نظارت گسترده‌تر و محدودیت‌های تشدید شده بر غیرنظامیان، توسط رسانه‌های خبری مانند فرانس۲۴، وال استریت ژورنال و موارد دیگر، به‌عنوان نشانه‌ای از افزایش پارانویای رژیم[۵۲] و تهدید فرضی ناآرامی یا نفوذ داخلی توصیف شده‌اند.[۳][۲][۴]

با وجود مدت کوتاه جنگ، تأثیر روانی و سیاسی آن بر ایران قابل توجه بود، رسانه‌ها با استفاده از کلماتی مانند «پارانویا» و «ناآرامی»، بحران را برجسته کردند.[۵۳][۴][۵۴] توانایی محدود دولت ایران در جلوگیری یا تلافی حملات دقیق، علیرغم ادعاهایش مبنی بر بازدارندگی منطقه‌ای، اعتماد عمومی به دکترین امنیتی‌اش را از بین برد. جنگ فشارهای اجتماعی-اقتصادی موجود را تشدید کرد و خشم عمومی گسترده را برانگیخت و پایه و اساس بحران داخلی را بنا نهاد.[۵۵][۵۶]

همزمان با کاهش نفوذ ایران در خارج از کشور، تضعیف گروه‌های نیابتی منطقه‌ای آن مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها، رژیم در حال تشدید کنترل داخلی است. کارگ از سازمان عفو بین‌الملل خاطرنشان می‌کند که تهران، در مواجهه با انزوا، از طریق افزایش سرکوب و احتمالاً اعدام‌های بیشتر تحت قوانین مبهم همکاری خارجی، در حال تقویت سلطه خود در داخل کشور است. دسترسی به اطلاعات به‌دلیل قطعی اینترنت محدود است، اما نگرانی‌های فزاینده‌ای برای زندانیان سیاسی وجود دارد.[۵] میرزایی، دانشمند علوم سیاسی، اضافه می‌کند که امید به مداخله غرب از بین رفته و مقاومت داخلی را حتی سخت‌تر کرده است. هر دو کارشناس تأکید می‌کنند که اگرچه فشارهای خارجی مانند تحریم‌های اقتصادی و مذاکرات دیپلماتیک می‌تواند بر حقوق بشر تأثیر بگذارد، اما تغییر واقعی باید از درون ایران صورت گیرد.

گزارشی از شورای ملی مقاومت ایران نشان می‌دهد که چگونه رهبری رژیم به جای نشان دادن وحدت یا شروع اصلاحات ساختاری لازم، به اختلافات داخلی و انکار متوسل شده است، که از نشانه‌های بارز یک سیستم در بحران است. اختلافات عمومی بین مقامات، از جمله ادعاهای بی‌اعتباری مانند دخالت پناهندگان در جاسوسی، تنها بی‌اعتمادی و آشفتگی داخلی را تشدید کرده است.[۳]

محمود امیری مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران مستقر در نروژ، روز چهارشنبه گفت که جمهوری اسلامی احتمالاً پس از آتش‌بس با اسرائیل، سرکوب را تشدید خواهد کرد تا «شکست‌های نظامی را بپوشاند، از اعتراضات جلوگیری کند و بقای خود را تضمین کند.»[۵۷] در همین حال، مقامات ایرانی از رویکرد دولت دفاع کردند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، به الجزیره انگلیسی گفت: «مردم ما نشان دادند که در دفاع از امنیت و حاکمیت ملی خود مصمم هستند.»[۵۵]

سرکوب‌ها و دستگیری‌ها

در روزهای پس از آتش‌بس، مقامات ایرانی تمرکز خود را به تشدید امنیت داخلی معطوف کردند. دستگیری‌های گسترده، اعدام‌ها و استقرار نیروهای نظامی گزارش شده است. بنا بر گزارش‌ها، تا اواخر ژوئن، بیش از ۷۰۰ نفر در استان‌های مختلف، با تمرکز ویژه بر تهران، مناطق با اکثریت کردنشین و سایر مناطق مرزی، دستگیر شده‌اند. دستگیرشدگان به جاسوسی، همکاری با سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه یا سایر جرائم امنیت ملی متهم شدند.[۵۸][۵۹] در میان بازداشت‌شدگان، فعالان سیاسی، اعضای جوامع اقلیت، افراد دو تابعیتی و افرادی بدون سابقه مخالفت سیاسی دیده می‌شدند. در چندین مورد، به متهمان از داشتن وکیل مدافع محروم شدند، در دادگاه‌های غیرعلنی محاکمه شدند و احکامشان تسریع شد، از جمله مجازات اعدام.[۶۰][۵]

این اقدامات توسط مقامات ایرانی به عنوان اقدامات امنیتی پیشگیرانه در پاسخ به نفوذ احتمالی سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل در طول درگیری مطرح شده است. سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر این عملیات را به عنوان نقض روند دادرسی عادلانه و نشانه‌ای از رفتار سرکوبگرانه دولت در شرایط بحرانی مورد انتقاد قرار داده‌اند.[۳] نوشین، یک زن خانه‌دار ۴۴ ساله اهل تهران، گفت که دولت الگوی معمول سرکوب خود را در پاسخ به فشارها آغاز کرده است. «اساساً، پس از هر بحرانی، رژیم ایران عادت دارد مردم خود را مجازات کند و این بار، احتمالاً بسیاری از مخالفان را به دردسر خواهد انداخت.»[۵۵]

مجلس ایران هم‌زمان لایحه‌ای را پیشنهاد داده است که مجازات اعدام را برای همه افراد محکوم به جاسوسی الزامی می‌کند و عملاً صلاحدید قضایی را حذف کرده و اقدامات تنبیهی شدیدی را در قانون گنجانده است.[۶۱] کارشناسان حقوقی و ناظران حقوق بشر ابراز نگرانی کرده‌اند که چنین قانونی آزادی‌های مدنی و استقلال قضایی را بیش از پیش محدود می‌کند و رژیم را قادر می‌سازد تا مخالفان سیاسی را تحت پوشش اجرای امنیت ملی سرکوب کند.[۵۷]

اخراج اتباع افغان

به موازات دستگیری‌ها، دولت ایران میزان اخراج اتباع افغان ساکن در این کشور را به طور قابل توجهی افزایش داد. پیش از جنگ، میانگین اخراج‌ها تقریباً ۵۰۰۰ نفر در روز بود. این رقم تا اوایل ژوئیه ۲۰۲۵ به ۳۰،۰۰۰ اخراج روزانه رسید.[۶۰][۶۲]

طبق گزارش‌های سازمان ملل و سازمان‌های بشردوستانه، بیش از ۱.۱ میلیون افغان بین ماه مارس و اوایل ژوئیه به اجبار به کشورشان بازگردانده شده‌اند. بسیاری از افراد اخراج‌شده مدت طولانی در ایران اقامت داشتند و بدون هیچ گونه اقدام قانونی یا هشدار کافی اخراج شدند. توجیه رسمی برای این اخراج‌ها، نگرانی‌های امنیت ملی، جاسوسی و ادعاهایی مبنی بر اینکه مهاجران افغان می‌توانند به‌عنوان عامل نفوذ خارجی مورد استفاده قرار گیرند، ذکر شد.[۶۳]

اخراج‌های دسته‌جمعی باعث ایجاد بحران انسانی در امتداد مرزهای شرقی ایران، به ویژه در اطراف هرات در افغانستان شده است، جایی که هزاران نفر از بازگشت‌کنندگان با کمبود شدید سرپناه، آب و کمک‌های پزشکی مواجه شده‌اند.[۶۴][۶۵]

افزایش حضور نیروهای امنیتی

افزایش اقدامات امنیتی شامل افزایش ایست‌های بازرسی در مناطق شهری و روستایی، به ویژه در استان‌هایی با سطوح بالای مخالفت‌های قومی و سیاسی، بوده است. از این ایست‌های بازرسی برای توقف و بازرسی وسایل نقلیه، بازرسی تلفن‌های همراه و بازجویی از غیرنظامیان بدون حکم قضایی استفاده شده است. همزمان، واحدهای شبه‌نظامی سپاه و بسیج عملیات خود را، به‌ویژه در مناطق کردنشین، بلوچ‌نشین و عرب‌نشین، گسترش داده‌اند. بنا به گزارش‌ها، این نیروها بدون حکم قضایی به یورش، تفتیش منازل و بازداشت‌های دسته‌جمعی دست زده‌اند. تحلیلگران، افزایش حضور شبه‌نظامیان را اقدامی پیشگیرانه با هدف جلوگیری از ناآرامی‌ها و تقویت کنترل رژیم در مناطقی می‌دانند که از نظر سیاسی بی‌ثبات تلقی می‌شوند.

تیراندازی‌های مرگبار اخیر در شهر خمین نشان دهنده‌ی افزایش برخوردهای خشونت‌آمیز در ایست‌های بازرسی سپاه پاسداران ایران و واحدهای شبه‌نظامی بسیج وابسته به آن است. در ۲ ژوئیه، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که نیروهای امنیتی دو مرد جوان، مهدی عبایی و علیرضا کرباسی، را در نزدیکی شهر همدان در غرب ایران به ضرب گلوله کشته‌اند. قربانیان که بنا به گزارش‌ها در یک سفر کوهنوردی بودند، تحت شرایطی که هنوز توضیحی برای آن ارائه نشده، کشته شدند. در ۱۹ ژوئیه، اعضای نیروی شبه‌نظامی بسیج به خانواده‌ای که در حال عبور از یک ایست بازرسی بودند، از جمله نوزادی به نام رها، شلیک کردند و آنها را کشتند. کاربران رسانه‌های اجتماعی قتل رها را با قتل کیان پیرفلک مقایسه کردند و مقامات را به هدف قرار دادن غیرنظامیان غیرمسلح با بهانه قرار دادن اقدامات امنیتی پس از جنگ با اسرائیل متهم کردند. ولیعهد تبعیدی، رضا پهلوی، در برنامه X ابراز داشت که این اقدامات رهبران خود ایران، ماهیت ناامیدانه رژیم را نشان می‌دهد که «با کشتن کودکان، انتقام تحقیر خود را می‌گیرد.»[۶۶]

در حالی که مقامات معمولاً وعده تحقیقات در مورد چنین برخوردهای مرگباری را می‌دهند، هیچ گونه افشای عمومی در مورد اقدامات انضباطی یا اقدامات قانونی علیه عاملان صورت نگرفته است. برعکس، بازماندگان و خانواده‌های داغدار اغلب تحت فشار دولت قرار دارند و با ارعاب با هدف خاموش کردن درخواست‌های عدالت مواجه هستند.[۵۶]

تنش درونی و پارانویا

به نظر می‌رسد حلقه داخلی رژیم وارد مرحله‌ای از پارانویای حاد شده است. در پی حملات اولیه اسرائیل، رهبری این کشور فضای سوءظن را در بالاترین سطوح تشدید کرده است. رهبری، که اکنون گرفتار ترس از براندازی خارجی و خیانت داخلی است، احتمالاً بیش از پیش از عرصه عمومی عقب‌نشینی خواهد کرد. به گفته یکی از ناظران، حضور رهبر معظم انقلاب ممکن است به طور فزاینده‌ای نادر و محدود به رویدادهای کاملاً برنامه‌ریزی‌شده و جدا از هرگونه تعامل خودجوش شود.[۴]

اما عواقب آن ممکن است به سطوح بالا ختم نشود. همچنان که ترس در درون سیستم گسترش می‌یابد، خطر هدایت آن به سمت داخل، به سمت خود مردم، وجود دارد. ایرانیان ابراز کردند که انتظار دارند رژیم «تمام خشم خود را» بر سر غیرنظامیان خالی کند.[۵۵] در چنین سناریویی، مردم دیگر صرفاً به عنوان سوژه‌های منفعل دیده نمی‌شوند، بلکه به عنوان دشمنان بالقوه در نظر گرفته می‌شوند. رژیم، در اوج ناامنی خود، می‌تواند جامعه را به عنوان یک تهدید داخلی ببیند، تهدیدی که باید زیر نظر گرفته شود، مهار شود و در صورت لزوم سرکوب گردد.[۳][۵۴]

سانسور

در ۱۷ و ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵، قطعی گسترده اینترنت رخ داد که ترافیک اینترنت را حدود ۹۷ درصد کاهش داد. در اوایل ماه ژوئیه، دولت ایران دوباره قطعی سراسری اینترنت را اجرا کرد، از جمله خاموشی که از ۶ ژوئیه آغاز شد و اتصال به اینترنت را تقریباً به ۲۰٪ از سطح عادی کاهش داد.[۶۷] پیام‌های دولتی این را به عنوان یک دفاع سایبری در برابر حملات اسرائیل مطرح کردند، در حالی که ناظران بر خسارت اقتصادی (که تخمین زده می‌شود ۱.۵ میلیون دلار در ساعت ضرر باشد) و افزایش وابستگی به «شبکه اطلاعات ملی» تأکید کردند.[۶۸][۶۹]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ "Iran intensifies internal security crackdown with executions and mass arrests". The Guardian (به انگلیسی). 2025-06-25. ISSN 0261-3077. Retrieved 2025-07-20.
  2. 1 2 "Mixed Migration consequences of the war between Israel and Iran". Mixed Migration Centre (به انگلیسی). 2025-06-25. Retrieved 2025-07-21.
  3. 1 2 3 4 5 6 Mahoutchi, Farid (16 July 2025). "Rising Infighting and Intelligence Breakdown Deepen the Iranian Regime's Crisis" (به انگلیسی). National Council of Resistance of Iran. Retrieved 2025-07-20.
  4. 1 2 3 4 "Battered by war, Tehran responds with repression and paranoia". France 24 (به انگلیسی). 2025-06-26. Retrieved 2025-07-20.
  5. 1 2 3 "Iran regime intensifies crackdown amid Israel ceasefire – DW – 06/27/2025". Deutsche Welle (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  6. ↑ Salem, Mostafa (30 December 2025). "Iran's ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt". CNN (به انگلیسی). Retrieved 31 December 2025.
  7. ↑ Barin, Mohsen (31 December 2025). "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime". DW News. Retrieved 31 December 2025.
  8. ↑ "Israel-Iran war – DW". Deutsche Welle (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  9. ↑ "Inside Iran: The political and economic road ahead". www.brandeis.edu (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-20.
  10. ↑ "Energy and Economic Implications of the Iran-Israel Conflict | The Washington Institute". www.washingtoninstitute.org (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-20.
  11. ↑ "Client Challenge". Financial Times. Retrieved 2025-07-20.
  12. ↑ Matamis, Joaquin (2025-07-16). "Iran Escalates Nuclear Standoff by Suspending Cooperation with IAEA • Stimson Center". Stimson Center (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-20.
  13. ↑ "Analysis: A battered Iran faces an uncertain future after its grinding war with Israel". AP News (به انگلیسی). 2025-06-25. Retrieved 2025-07-20.
  14. ↑ «سند محرمانه ریاست جمهوری: مسئولان عالی‌رتبه گرفتار «زندان ادراکی خودساخته» شده‌اند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۲.
  15. ↑ "Son of late shah urges Iranians to break with Islamic republic". France 24 (به انگلیسی). 2025-06-13. Retrieved 2025-06-18.
  16. ↑ Goldberg, Yitz. "Hackers take control of Iranian state media, broadcast anti-regime messages". general.newsSeven (به انگلیسی). Retrieved 2025-06-18.
  17. ↑ "Iranian TV hacked; protest footage aired; Israel blamed for cyber offensive". i24 News. 19 June 2025.
  18. ↑ "Iran's state TV hacked, protest videos aired". Iran International. 19 June 2025.
  19. ↑ "Message to the Iranians' Rallies in Berlin and Stockholm on the Anniversary of June 20, 1981, the Beginning of the Iranian Resistance". Maryam Rajavi (به انگلیسی). 2025-06-21. Retrieved 2025-06-24.
  20. ↑ "The Alternative to the Iranian Regime". Maryam Rajavi (به انگلیسی). Retrieved 2025-06-24.
  21. ↑ Irish, John (23 June 2025). "'Regime change' is only solution in Iran, Shah's son says". Reuters.
  22. ↑ "The complete text of my opening remarks at today's press conference". Reza Pahlavi. 23 June 2025. Archived from the original on 3 October 2025.
  23. ↑ Vatanka, Alex (2025-09-23). "What the War Changed Inside Iran". Foreign Policy (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  24. ↑ "Iran Update, July 2, 2025". Institute for the Study of War. 3 July 2025. Archived from the original on 3 October 2025.
  25. ↑ "Iran Update, July 11, 2025". Institute for the Study of War (به انگلیسی). 12 July 2025. Retrieved 2025-07-21.
  26. ↑ "The Time for a Paradigm Shift Is Now". Foreign Relations. 15 August 2025. Archived from the original on 19 August 2025.
  27. ↑ Turani, Behrouz (19 August 2025). "Tehran infighting escalates over moderates' push for change of course". Iran International. Archived from the original on 19 August 2025.
  28. ↑ "Why Iranians aren't rising up - at least not yet". Euronews (به انگلیسی). 21 June 2025. Archived from the original on 21 June 2025. Retrieved 21 July 2025.
  29. ↑ "Iran's rival factions trade accusations after Israel war". Financial times. 16 June 2025. Archived from the original on 16 July 2025.
  30. ↑ "Netanyahu addresses people of Iran, calls regime 'common enemy'". Jewish News Syndicate. 13 June 2025. Archived from the original on 10 July 2025.
  31. ↑ "Israel strikes Iran, Day 4: what we know so far". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2025-06-17. Retrieved 2025-06-17.
  32. ↑ "IDF sends urgent message to Iranians in despair: contact Mossad". Israel National News. Archived from the original on 18 June 2025. Retrieved 18 June 2025.
  33. ↑ Fabian, Emanuel (23 June 2025). "In Tehran, IDF strikes IRGC sites, gate of Evin Prison, 'Destruction of Israel' clock". The Times of Israel (به انگلیسی). Retrieved 2025-06-23.
  34. ↑ "Israel hits Basij HQ in Tehran, kills hundreds of IRGC fighters in Iran". The Jerusalem Post (به انگلیسی). 2025-06-23. Retrieved 2025-06-23.
  35. ↑ "Israel says strikes in Tehran hit Basij HQ, Evin Prison, 'Destruction of Israel' clock". Times of Israel (به انگلیسی). Retrieved 23 June 2025.
  36. ↑ "Israel-Iran live: Blast 'destroys prison gates' as Israeli strikes target 'heart of Tehran'; Iran's supreme leader sends letter to Putin". Sky News (به انگلیسی). Retrieved 23 June 2025.
  37. ↑ "Israel hits Iranian government targets, including Evin Prison in Tehran". BreakingNews.ie (به انگلیسی). 23 June 2025. Retrieved 23 June 2025.
  38. ↑ Salem, Mostafa (30 December 2025). "Iran's ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt". CNN (به انگلیسی). Retrieved 31 December 2025.
  39. ↑ Barin, Mohsen (31 December 2025). "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime". DW News. Retrieved 31 December 2025.
  40. ↑ «روایتی از بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در چند نسل اخیر؛ مقاومتی که با قتل‌عام پاسخ داده شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۱.
  41. ↑ "Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low". AP News (به انگلیسی). 29 December 2025. Retrieved 30 December 2025.
  42. ↑ Barin, Mohsen (31 December 2025). "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime". DW News. Retrieved 31 December 2025.
  43. ↑ «اعتراضات سراسری در ایران؛ حضور پرشمار معترضان در شهرها همزمان با قطع و محدودیت شدید اینترنت». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.
  44. ↑ Parent، Deepa؛ Christou، William (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). «Hundreds of gunshot eye injuries found in one Iranian hospital amid brutal crackdown on protests» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
  45. ↑ "Iranian Doctor Says Security Forces 'Shooting Inside' Hospitals" (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-18.
  46. ↑ Correspondent, Christina Lamb, Chief Foreign (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". www.thetimes.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
  47. ↑ «How Iran Crushed a Citizen Uprising With Lethal Force». www.nytimes.com.
  48. ↑ Correspondent, Christina Lamb, Chief Foreign (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". www.thetimes.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
  49. ↑ «روایتی از بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در چند نسل اخیر؛ مقاومتی که با قتل‌عام پاسخ داده شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۱.
  50. ↑ «اعتراضات سراسری در ایران؛ حضور پرشمار معترضان در شهرها همزمان با قطع و محدودیت شدید اینترنت». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.
  51. ↑ کریستینا لمب (۲۸ دی ۱۴۰۴). «نسل‌کُشی زیر تاریکی دیجیتال؛ ساندی تایمز به نقل از منابعی درون ایران از کشته شدن ۱۶ هزار و ۵۰۰ معترض خبر داد». ترجمه: کیهان لندن. منبع: ساندی تایمز. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
  52. ↑ Stancati, Sudarsan Raghavan, Sune Engel Rasmussen and Margherita (28 June 2025). "Life in Iran After the Strikes: Executions, Arrests and Paranoia". The Wall Street Journal (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-23.
  53. ↑ Varga, John (2025-06-19). "Panic in Iran as regime paranoia over 'revolution' reaches fever pitch". Express.co.uk (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  54. 1 2 "After the war, Iran's regime slips into paranoia and cracks down on dissent". L'Orient Today (به انگلیسی). 2025-06-30. Retrieved 2025-07-20.
  55. 1 2 3 4 "A 12-day war followed by a sudden ceasefire. Some Iranians now wonder what comes next". AP News (به انگلیسی). 2025-06-25. Retrieved 2025-07-20.
  56. 1 2 Mahoutchi, Farid (2025-07-19). "Iranian Regime Faces Internal Security Breach Amid Power Consolidation Drive". National Council of Resistance of Iran (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-20.
  57. 1 2 "Iran hangs three more accused of spying as fears grow for Swede". France 24 (به انگلیسی). 2025-06-25. Retrieved 2025-07-21.
  58. ↑ Hafezi, Parisa; Rasheed, Ahmed (2025-06-26). "Iran turns to internal crackdown in wake of 12-day war". Reuters (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-20.
  59. ↑ "Iran intensifies internal security crackdown with executions and mass arrests". The Guardian. 25 June 2025. Retrieved 6 August 2025.
  60. 1 2 "Iranian hunt for Israel's spies leaves Afghans, ethnic 'militants' in crosshairs". Amwaj.media (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  61. ↑ Motamedi, Maziar. "Iran moves to punish 'spying' as it proclaims victory over Israel, US". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  62. ↑ KabulNow (2025-06-26). "Over 30,000 Afghan Migrants Expelled from Iran in One Day as Deportations Intensify". KabulNow (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-21.
  63. ↑ Lateef, Samaan (2025-07-07). "Iran deports 300,000 Afghans over Israel spying fears". The Telegraph (به انگلیسی). ISSN 0307-1235. Retrieved 2025-07-21.
  64. ↑ "Humanitarian response overstretched as more than 1 million Afghans return from Iran - Afghanistan | ReliefWeb". reliefweb.int (به انگلیسی). 2025-07-10. Retrieved 2025-07-21.
  65. ↑ Peltier, Elian; Fassihi, Farnaz; Akbary, Yaqoob; Huylebroek, Jim (2025-07-16). "As Iran Deports a Million Afghans, 'Where Do We Even Go?'". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2025-07-21.
  66. ↑ "Outcry in Iran after guards fatally shoot four civilians, including a child". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2025-07-19. Retrieved 2025-07-20.
  67. ↑ Jedinia, Mehdi (2025-07-07). "Iran internet blackouts hobble economy, erode public trust". www.iranintl.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-07-20.
  68. ↑ Burgess, Matt. "Iran's Internet Blackout Adds New Dangers for Civilians Amid Israeli Bombings". Wired (به انگلیسی). ISSN 1059-1028. Retrieved 2025-07-20.
  69. ↑ "Iran's internet blackout leaves public in dark and creates an uneven picture of the war with Israel". AP News (به انگلیسی). 2025-06-20. Retrieved 2025-07-20.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.