بیار عدس
بیار عدس
بِیار عدس Bir Adas | |
|---|---|
روستا | |
 خانهٔ «شانتی»، نزدیک به ۱۹۴۸ | |
| ریشه‌شناسی: «چاه عدس‌ها» | |
.jpg) نقشه دهه ۱۸۷۰ .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰.jpg) نقشه معاصر .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصرمجموعهای از نقشه‌های تاریخی ناحیهٔ پیرامون بیار عدس | |
  بیار عدس جایگاه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین | |
| مختصات: ۳۲°۰۹′۲۷″ شمالی ۳۴°۵۵′۱۵″ شرقی / ۳۲٫۱۵۷۵۰°شمالی ۳۴٫۹۲۰۸۳°شرقی | |
| شبکه فلسطین | ۱۴۲/۱۷۳ |
| واحد جغرافیایی‌ـسیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| زیربخش | زیربخش یافا |
| تاریخ تخلیه | ۱۲ آوریل ۱۹۴۸ |
| مساحت | |
| • کل | ۵۴۹۲ دونوم (۵٫۴۹۲ کیلومتر مربع یا ۲٫۱۲۰ مایل مربع) |
| جمعیت (۱۹۴۵) | |
| • کل | ۳۰۰ |
| علت تخلیه | حملهٔ نظامی نیروهای یه‌شو |
| شهرک‌های کنونی | ادانیم، الیشاما |
بیار عدس (بیار عدس) روستایی عرب فلسطینی بود که در ۱۹ کیلومتری شمال شرقی تل‌آویو قرار داشت. نام روستا به معنای «چاه عدس‌ها» است و احتمالاً به آب‌انبارهای سنگی زیرزمینی اشاره دارد که برای نگهداری عدس به کار می‌رفتند. این روستا در زیربخش یافا از قلمرو قیمومت بریتانیا بر فلسطین جای داشت.
بیار عدس در سال ۱۹۴۵ جمعیتی در حدود ۳۰۰ نفر و مساحتی برابر ۵٬۴۹۲ دونوم داشت. روستا در ۱۲ آوریل ۱۹۴۸ در پی حملهٔ نظامی شبه‌نظامیان لحی از سکنه تهی شد و سپس با خاک یکسان گردید. پس از جنگ، زمین‌های آن در خاک اسرائیل ادغام شد و دو موشاو بر روی اراضی آن بنا شد.
جغرافیا
روستای بیار عدس بر دامنه‌ای رو به جنوب غربی در جلگهٔ ساحلی واقع بود و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا نزدیک به ۲۵ متر بود.[۱] راه بزرگ و خط آهن از نزدیکی روستا می‌گذشتند و چندین راه فرعی آن را به نقاط پیرامون متصل می‌ساختند.[۲] از سوی شرق روستا یکی از شاخه‌های رود عوجا جریان داشت.[۳]
مساحت کل زمین‌های روستا ۵٬۴۹۲ دونوم بود که از این میان ۱۰۹ دونوم در مالکیت یهودیان و ۱۵۱ دونوم زمین دولتی بود و باقی به عرب‌ها تعلق داشت.[۴] بر پایهٔ آمار روستایی ۱۹۴۵، ۱٬۶۰۴ دونوم برای کشت مرکبات و موز، ۳٬۴۱۳ دونوم برای غلات، ۱۸۱ دونوم آبیاری‌شده یا باغ میوه و ۱۴ دونوم بافت ساخته‌شده بود.[۵][۶][۷] در شمال و شمال باختری روستا آثار باستانی دوران روم و بیزانس شناسایی شده بود.[۸]
پیشینه
دورهٔ عثمانی
در سال ۱۸۵۶ روستا با نام «بیر عدس» در نقشهٔ فلسطینِ کیپرت نمایان شد.[۹] در ۱۸۷۰ ویکتور گِرَن آن را بر بلندی کوچکی توصیف کرد.[۱۰] فهرست روستاهای عثمانی در همان سال‌ها جمعیت بیار عدس را ۱۹۸ نفر (تنها مردان) در ۶۰ خانه ثبت کرد و یادآور شد که نام روستا به معنای «آب‌انبار عدس‌ها» است.[۱۱][۱۲]
در ۱۸۸۲ گزارش پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیار عدس را روستایی از خشت خام با چاهی در سمت شرق توصیف کرد.[۱۳]
دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت «بیار عدس» ۸۷ نفر و همگی مسلمان بودند.[۱۴] در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۶۱ نفر در ۲۸ خانه افزایش یافت و همچنان همه مسلمان بودند.[۱۵] در آمار ۱۹۴۵ جمعیت به ۳۰۰ نفر رسید.[۱۶]
حملهٔ ایرگون در ۱۹۳۹
در ساعات نخست بامداد ۲۹ مه ۱۹۳۹، ۲۵ عضو ایرگون به فرماندهی موشه مولدوفسکی به بهانهٔ پناه دادن «شبه‌نظامیان» به روستا حمله بردند. به اعضای واحد دستور داده شده بود از آسیب رساندن به زنان، کودکان و سالمندان بپرهیزند.[۱۷][۱۸] مهاجمان به‌زور وارد دو خانه شدند و یک مرد و چهار زن را کشتند؛ دو مرد و یک دختر نیز زخمی شدند.[۱۷] زیو ژابوتینسکی در نامه‌ای به فرماندهی ایرگون خواستار مجازات مسئولان کشتار زنان شد، اما هیچ‌کس مجازات نشد.[۱۸]
جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در سال ۱۹۴۸ جمعیت روستا نزدیک به ۳۴۸ نفر برآورد می‌شد.[۱۹]
در ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۴۸ ریش‌سفیدان بیار عدس به ساکنان شهرک یهودی مجاور مگدیل هشدار دادند که در برابر حملات احتمالی بر حذر باشند.[۲۰] در ۲۷ فوریه همان سال کشاورزی از مگدیل در کمینی به دست شبه‌نظامیان عرب کشته شد. نیرویی از گردان ۳۲ تیپ الکساندرونی به صحنه رسید و پس از مشاهدهٔ عقب‌نشینی مهاجمان به سوی بیار عدس به روی روستا آتش گشود.[۲۱] در ۲ مارس ۱۹۴۸ سربازان عراقی به فرماندهی فوزی القاوقجی به بیار عدس آمدند و به مگدیل حمله بردند. نزدیک به یک هفته درگیری روزانه ادامه یافت. گروهان «ب» از گردان ۳۲ تیپ الکساندرونی کوشید مواضع عربی را هدف قرار دهد اما نیروهای عربی بیشتری در بیار عدس متمرکز شدند. نبرد طولانی سرانجام با عقب‌نشینی نیروهای عرب پایان یافت[۲۲] و آتش‌بسی در ۹ مارس ۱۹۴۸ به میانجیگری شخصیت سرشناس عرب توفیق ابوکشک برقرار شد.[۲۳][۲۴]
در ۵ آوریل ۱۹۴۸ شبه‌نظامیان لحی ۳۰ خانه از مجموع ۸۲ خانهٔ روستا را ویران کردند.[۲۵][۲۶] در ۱۲ آوریل ۱۹۴۸ حملهٔ سراسری لحی — شاخه‌ای از ایرگون — روستا را به‌کلی تخلیه کرد.[۲۷][۲۸][۲۹] بنا بر گزارش نیویورک تایمز، بسیاری از ساکنان پیش از حمله گریخته بودند.[۳۰] پیش از ۱۶ ژوئن ۱۹۴۸ یوسف وایتس از صندوق ملی یهود روستا را با خاک یکسان کرد.[۳۱][۳۲]
پس از جنگ، منطقه به اسرائیل ملحق شد. موشاوِ ادانیم در سال ۱۹۵۰ در جنوب باختری محل روستا بر زمین‌های آن بنا شد و در ۱۹۵۱ موشاو الیشاما نیز بر اراضی بیار عدس ساخته شد.[۳۳]
وضعیت کنونی محل
ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرده‌است:
در محل، کاکتوس‌ها، درختان انجیر، نخل و خرده‌ریزهای خانه‌ها دیده می‌شوند. برخی خانه‌ها و بخش‌هایی از آن‌ها که در میان باغ‌های مرکبات ساخته شده بودند هنوز متروک و در میان گیاهان هرز برپایند. همه از بتن ساخته شده‌اند و سبک‌های معماری گوناگونی از ساده تا آراسته دارند. بام‌ها صاف، شیب‌دار یا شیروانی‌اند و درها و پنجره‌ها چهارگوش‌اند. زمین‌های پیرامون زیر کشت‌اند و بخشی از آن‌ها را باغ‌های میوهٔ اسرائیلی پوشانده‌است.
شمار آوارگان فلسطینی برآمده از بیار عدس در سال ۱۹۹۸ نزدیک به ۲٬۱۳۷ نفر برآورد شده‌است.[۳۵]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «Biyar 'Adas». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Biyar 'Adas». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «بیار عدس (قریة)». الموسوعة الفلسطینیة. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Biyar 'Adas». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۲۳۹ - ↑ «Village Statistics, April 1945, Table II». Hadawi, ۱۹۷۰. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Village Statistics, April 1945, Table III». Hadawi, ۱۹۷۰. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Biyar 'Adas». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Kiepert, Map of Southern Palestine, 1856». Wikimedia Commons. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. L'Imprimerie Nationale.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۳۶۹ - ↑ Socin, A. (۱۸۷۹). «Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۲: ۱۴۸.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hartmann, M. (۱۸۸۳). «Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem in dem türkischen Staatskalender für Syrien auf das Jahr ۱۲۸۸ der Flucht (۱۸۷۱)». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۶: ۱۳۶.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs. Committee of the Palestine Exploration Fund.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) جلد ۲، ص ۲۵۱ - ↑ Barron، J.B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۲۰ - ↑ Mills، E. (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Government of Palestine.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۱۳ - ↑ Department of Statistics (۱۹۴۵). Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۲۷ - 1 2 «۵ Arabs dead in Outrage». Palestine Post. ۳۰ مه ۱۹۳۹.
{{cite web}}: پارامتر|تاریخ بازیابی=نیاز به وارد کردن|پیوند=دارد (کمک); پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «'Punish those responsible'». Haaretz. ۱۳ ژانویه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Welcome To Biyar 'Adas». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Civil alliances – Palestine, 1947–1948». Settler Colonial Studies. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Koestler، Arthur (۱۹۴۹). Promise and Fulfilment – Palestine ۱۹۱۷–۱۹۴۹. Macmillan.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) فصل ۱۴ - ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۱۲۷ - ↑ Karsh، Efraim. Israel: the First Hundred Years: Volume II. ص ۱۹، یادداشت ۳۴
- ↑ «News Brief, March 9, 1948» (PDF). Jewish Telegraphic Agency. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Biyar 'Adas». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Welcome To Biyar 'Adas». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص xviii، روستای شمارهٔ ۱۹۴ - ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۱۲۷، ۱۵۸ - ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۲۴۶، ۲۹۸ - ↑ «Biyar 'Adas». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۳۱۴ - ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۳۵۰، ۳۹۸ - ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۲۳۹ - ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) ص ۲۳۹ - ↑ «Welcome To Biyar 'Adas». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Biyar 'Adas». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Biyar 'Adas». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «بیار عدس». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل