بیت جرجا
بیت جرجا
بیت جرجه Beit Jerja | |
|---|---|
 کشاورزان نزدیک بیت جرجا در حال خرمن‌کوبی گندم در سال ۱۹۴۰ | |
| ریشه‌شناسی: خانه شاهراه | |
  بیت جرجا جایگاه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین | |
| مختصات: ۳۱°۳۶′۱۱″ شمالی ۳۴°۳۴′۵۱″ شرقی / ۳۱٫۶۰۳۰۶°شمالی ۳۴٫۵۸۰۸۳°شرقی | |
| شبکه فلسطین | ۱۱۰/۱۱۲ |
| واحد جغرافیایی-سیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| بخش | غزه |
| تاریخ تخلیه | نامشخص |
| مساحت | |
| • کل | ۸٬۰۱۵ دونوم (۸٫۰۱۵ کیلومتر مربع یا ۳٫۰۹۵ مایل مربع) |
| جمعیت (۱۹۴۵) | |
| • کل | ۹۴۰ |
| شهرک‌های کنونی | هیچ‌کدام |
بیت جرجا (بیت جرجه) روستایی عرب‌نشین فلسطینی بود که در ۱۵٫۵ کیلومتری شمال شرق غزه قرار داشت. این روستا در سال ۱۹۳۱ دارای ۱۱۵ خانه بود و در جریان عملیات یوآو در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد. بیت جرجا در نوامبر ۱۹۴۸ خالی از سکنه یافت شد و پس از اشغال به‌طور کامل ویران گردید و تنها یک آرامگاه از آن بر جای ماند.
نام روستا به معنای «خانه شاهراه» است. جغرافی‌دان عرب یاقوت حموی در دهه ۱۲۲۰ میلادی از این روستا با نام «جرجا» یاد کرده و آن را زادگاه ابوالفضل جرجاوی، از مراجع برجسته حدیث در فلسطین، دانسته‌است. روستا دربرگیرنده محوطه باستان‌شناسی خربت عموده بود که کاوش‌های سال ۲۰۰۵ در آن سکه‌ها و قطعات سفالین دوره بیزانسی و آغاز دوره اسلامی را آشکار ساخت.
پیشینه
بیت جرجا دربرگیرنده محوطه باستان‌شناسی خربت عموده (خربة عمودة) بود. کاوش‌های سال ۲۰۰۵ در این محوطه سکه‌ها و قطعات سفالین متعلق به دوره بیزانسی و آغاز دوره اسلامی را به دست داد.[۱]
خربت عموده در دوران جنگ‌های صلیبی با نام «آمود» (Amouhde) شناخته می‌شد و قطعات سفالین، آب‌انبارها و یک حوض نیز در آنجا یافت شده‌اند.[۲]
جغرافی‌دان عرب یاقوت حموی در دهه ۱۲۲۰ میلادی روستا را «جرجا» نامید و آن را زادگاه ابوالفضل جرجاوی معرفی کرد که در آن زمان مرجع اصلی حدیث در فلسطین به‌شمار می‌رفت.[۲]
دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ میلادی بیت جرجا همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ نام روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی (با نام «بیت هرجا» یا فرجا) در ناحیه غزه از توابع سنجق غزه ثبت شد. جمعیت آن ۷۱ خانوار و ۱۴ مرد مجرد و در مجموع نزدیک به ۴۶۸ نفر و همگی مسلمان بودند. ساکنان نرخ ثابت مالیاتی ۳۳٫۳ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو و درختان میوه و نیز بر بزها و کندوهای عسل می‌پرداختند که مجموع آن ۱۸٬۵۰۰ آقچه بود. تمام درآمد به وقف اختصاص داشت.[۳]
در سده هفدهم میلادی و سده هجدهم میلادی منطقه بیت جرجا فرایند چشمگیری از کاهش جمعیت را تجربه کرد که ناشی از فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی بود. ساکنان روستاهای متروک به‌آبادی‌های باقی‌مانده نقل مکان کردند، اما زمین‌ها همچنان از سوی روستاهای همسایه کشت می‌شد.[۴] روستا ویران شده بود؛ لوحه‌ای مرمرین بر سر در حیاط مسجد روستا نشان می‌داد که عبدالله پاشای عکا از طریق نماینده‌اش محمد شاهین روستا را در سال ۱۸۲۵–۱۸۲۶ بازسازی کرده‌است.[۵]
در سال ۱۸۳۸ بیت جرجا به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه غزه شناسایی شد.[۶]
در مه ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را ۳۷۰ نفر یافت. او به وجود ولی (زیارتگاه) با ستون‌های گرانیتی باستانی اشاره کرد.[۷] آلبرت زوتسین بر پایه فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت بیت جرجا را ۱۰۶ نفر (فقط مردان) با ۳۴ خانه گزارش کرد.[۸] مارتین هارتمان نیز شمار خانه‌ها را ۳۲ ذکر کرده‌است.[۹]
در سال ۱۸۸۳ گزارش بررسی فلسطین غربی که از سوی صندوق اکتشاف فلسطین تهیه شده بود بیت جرجا را روستایی کوچک با باغ‌ها توصیف کرد که آب آن از آب‌انبارها و آبگیری تأمین می‌شد.[۱۰]
دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، بیت جرجا ۳۹۷ نفر جمعیت داشت و همگی مسلمان بودند.[۱۱] در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۶۱۹ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۱۱۵ خانه زندگی می‌کردند.[۱۲]
ساکنان زیارتگاهی در لبه شرقی روستا و مشرف بر وادی‌العبد نگهداری می‌کردند که بنا به باور آنان آرامگاه «نبی جرجا» بود. در سال ۱۹۳۲ مدرسه‌ای ابتدایی در مرکز روستا بنیان گذاشته شد که در اواسط دهه ۱۹۴۰ شصت‌وهفت دانش‌آموز داشت. مرکز روستا چند مغازه کوچک نیز داشت و چندین چاه به ژرفای ۳۰ تا ۸۰ متر آب آشامیدنی و آبیاری را تأمین می‌کرد.[۲]
بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵ جمعیت بیت جرجا ۹۴۰ مسلمان بود[۱۳] و مساحت زمین‌های آن ۸٬۰۱۵ دونوم بود.[۱۴] از این میان ۴۳۴ دونوم به مرکبات و موز، ۶۱۸ دونوم به درختکاری و زمین آبی، ۶٬۹۱۱ دونوم به غلات اختصاص داشت[۱۵] و ۲۵ دونوم بافت مسکونی بود.[۱۶]
جنگ ۱۹۴۸
روستا احتمالاً در اوایل نوامبر ۱۹۴۸ همراه با مجدل همسایه در آخرین مرحله عملیات یوآو تصرف شد. ساکنان گریختند یا اخراج شدند و روستا ویران گردید.[۲]
به گزارش مورخ فلسطینی ولید خالدی از وضعیت روستا در سال ۱۹۹۲:[۲]
محوطه با حصار سیم خاردار محاصره شده و تنها کوچه‌ها و خرده‌سنگ‌های پراکنده پیداست. یک خانه در لبه شمالی روستا پابرجاست و چند درخت چنار و بوته‌های کاکتوس باقی مانده‌اند. بخشی از زمین‌های روستا کشت می‌شود و بخش‌هایی دیگر پوشیده از جنگل است.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Nahshoni, Pirhiya (۲۰۰۸). «Khirbat 'Amuda». Hadashot Arkheologiyot – Excavations and Surveys in Israel (۱۲۰).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. ص. ۸۸. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hütteroth، W. -D. (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. Erlanger Geographische Arbeiten. ص. ۱۴۵. شابک ۳-۹۲۰۴۰۵-۴۱-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Marom, Roy; Taxel, Itamar (۲۰۲۳). «Ḥamāma: The historical geography of settlement continuity and change in Majdal 'Asqalān's hinterland, ۱۲۷۰–۱۷۵۰ CE». Journal of Historical Geography. ۸۲: ۴۹–۶۵.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده) - ↑ Sharon، M. (۱۹۹۹). Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, B-C. ج. ۲. BRILL. ص. ۱۴۳–۱۴۴. شابک ۹۰-۰۴-۱۱۰۸۳-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Robinson، E. (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea. ج. ۳. Crocker & Brewster. ص. ۱۱۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Guérin، V. (۱۸۶۹). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. ج. ۱. ص. ۱۷۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Socin, A. (۱۸۷۹). «Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۲: ۱۴۵.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hartmann, M. (۱۸۸۳). «Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۶: ۱۳۰.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine. ج. ۳. ص. ۲۵۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barron، J.B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine. ص. ۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Mills، E. (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Government of Palestine. ص. ۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine, Department of Statistics. ۱۹۴۵. ص. ۳۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۴۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۸۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۱۳۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bayt Jirja». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «بیت جرجا». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bayt Jirja». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اندونزیایی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «بیت جرجه». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اردو ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- بیت جرجا بایگانی‌شده در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine در وبگاه Palestine Remembered
- بیت جرجا در وبگاه ذاکرات
- شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
- روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عربها و اسرائیل