تاریخ دودمان هان

سلسله هان در سال ۲ میلادی (قهوه‌ای)، با پادگان‌های نظامی (نقطه زرد)، کشورهای وابسته (نقطه سبز) و کشورهای تابعه خراج‌گذار (نقطه نارنجی) تا حوضه تاریم در بخش غربی آسیای مرکزی .

دودمان هان (۲۰۱ پیش از میلاد – ۲۲۰ میلادی) دومین دودمان امپراتوری چین بود. این دودمان پس از دودمان چین به وجود آمد که با فتوحات خود، ایالت‌های متخاصم چین را متحد کرده بود. توسط لیو بانگ (امپراتور گائوزو) تأسیس شد.^{[نکته ۱]} این دودمان به دو دوره تقسیم می‌شود: هان غربی (۲۰۲ پیش از میلاد – ۹ میلادی) و هان شرقی (۲۵–۲۲۰ میلادی) که میان آن‌ها دودمان شین (۹–۲۳ میلادی) به فرمانروایی وانگ مانگ، وقفه‌ای کوتاه ایجاد کرد. این نامگذاری‌ها به ترتیب از مکان شهرهای پایتخت ، چانگ‌آن و لوئویانگ، گرفته شده‌اند. پایتخت سوم و واپسین دودمان، شوچانگ بود که در سال ۱۹۶ میلادی، در دوره‌ای از آشوب سیاسی و جنگ داخلی، دربار به آنجا منتقل شد.

دودمان هان در دوره‌ای حکومت می‌کرد که با یکپارچگی فرهنگی چین، تجربه‌ورزی سیاسی، شکوفایی و بلوغ نسبی اقتصادی، و پیشرفت‌های بزرگ فناورانه همراه بود. گسترش سرزمینی و اکتشافاتی بی‌سابقه در پی کشمکش با اقوام غیرچینی، به‌ویژه شیونگ‌نوهای کوچ‌نشین استپ اوراسیا، آغاز شد. امپراتوران هان در آغاز ناگزیر بودند چانیوهای رقیبِ شیونگ‌نو را هم‌رتبهٔ خود به رسمیت بشناسند؛ اما در عمل، در چارچوب ترتیبات دیپلماتیکِ مبتنی بر خراج و ازدواج سلطنتی، موسوم به هه‌چین، هان طرفِ فرودست این رابطه بود.

این توافق زمانی نقض شد که امپراتور وو هان (سلطنت: ۱۴۱–۸۷ پیش از میلاد) مجموعه‌ای از لشکرکشی‌های نظامی را آغاز کرد که سرانجام به گسست در کنفدراسیون شیونگ‌نو انجامید و مرزهای چین را از نو تعیین کرد. این توافق زمانی نقض شد که امپراتور وو هان (سلطنت: ۱۴۱–۸۷ پیش از میلاد) مجموعه‌ای از لشکرکشی‌های نظامی را آغاز کرد که سرانجام به گسست در کنفدراسیون شیونگ‌نو انجامید و مرزهای چین را از نو تعیین کرد. دربار هان با فرمانروایانی در دورترین نقاط غرب، از جمله اشکانیان، روابط تجاری و خراج‌گزاری برقرار کرد و پادشاهان هان فرستادگانی را به دربار آنان در تیسفونِ میان‌رودان اعزام می‌کردند. آیین بودایی نخستین‌بار در دوران هان وارد چین شد و مبلغانِ اعزامی از اشکانیان و امپراتوری کوشان در شمال هند و آسیای مرکزی به گسترش آن پرداختند.

از همان آغاز، دربار امپراتوری هان با توطئه‌های خیانت و شورش از سوی پادشاهی‌های تابع خود تهدید می‌شد؛ پادشاهی‌هایی که سرانجام تنها اعضای خاندان سلطنتی لیو بر آن‌ها حکومت می‌کردند. در آغاز، نیمهٔ شرقی امپراتوری به‌طور غیرمستقیم از طریق پادشاهی‌های بزرگ و نیمه‌خودمختار اداره می‌شد؛ این پادشاهی‌ها به امپراتوران هان وفاداری می‌کردند و بخشی از درآمدهای مالیاتی خود را به آنان می‌پرداختند، در حالی که امپراتوران هان نیمهٔ غربی امپراتوری را مستقیماً از چانگ‌آن اداره می‌کردند. دربار امپراتوری به‌تدریج اقداماتی برای کاهش قلمرو و قدرت این پادشاهی‌ها به اجرا گذاشت، تا آنکه اصلاحات اواسط سدهٔ دوم پیش از میلاد، حکومت نیمه‌خودمختار آن‌ها را برچید و دستگاه اداری دربار پادشاهان را به مأموران دولت مرکزی سپرد.

بااین‌حال، آنچه پیامد بسیار مهم‌تری برای دودمان هان داشت، افزایش قدرت خاندان‌های مادریِ امپراتریس و خواجگان دربار بود. در سال ۹۲ میلادی، خواجگان برای نخستین‌بار در امر جانشینی امپراتوران نفوذی تعیین‌کننده یافتند و این امر به رشته‌ای از بحران‌های سیاسی انجامید که سرانجام در سال ۱۸۹ میلادی، با سقوط خواجگان و قتل‌عام آنان در کاخ‌های لوئیانگ، به اوج خود رسید. این رویداد سرآغاز دوران جنگ داخلی شد و کشور را به دست جنگ‌سالاران منطقه‌ای سپرد که برای دستیابی به قدرت با یکدیگر رقابت می‌کردند. در سال ۲۲۰ میلادی، پسرِ صدراعظم امپراتوری و پادشاه، کناره‌گیری واپسین امپراتور هان از سلطنت را پذیرفت. پس از دودمان هان، چین به سه حکومتِ سائو وی، شو هان و وو شرقی تقسیم شد؛ دودمان جین (۲۶۶–۴۲۰ میلادی) بار دیگر این سه حکومت را در یک امپراتوری واحد متحد کرد.

یادداشت‌ها

↑ From the Shang to the Sui dynasties, Chinese rulers were referred to in later records by their posthumous names, while emperors of the Tang to Yuan dynasties were referred to by their temple names, and emperors of the Ming and Qing dynasties were referred to by single era names for their rule.^[۱]

پانویس

↑ Endymion Wilkinson. Chinese History (1998), pp. 106–107.

منابع

[2] From the Shang to the Sui dynasties, Chinese rulers were referred to in later records by their posthumous names, while emperors of the Tang to Yuan dynasties were referred to by their temple names, and emperors of the Ming and Qing dynasties were referred to by single era names for their rule.^[۱]

[1] Endymion Wilkinson. Chinese History (1998), pp. 106–107.

[نکته ۱]

[۱]