ترکان خاتون (همسر سنجر سلجوقی)

ترکان خاتون با نام اصلی صفوة الدين مريم که افتخار همسری اصلی سلطان سنجر سلطان بزرگ سلجوقی را داشت از درخشان ترین چهره های تاریخی ایران است[۱]ترکان خاتون از زنان صاحب اقتدار دوران سلجوقیان بود.[۲]

زندگی

صفوة الدين مريم - همسر سلطان سنجر سلجوقی بانویی قدرتمند بود که در پشت پرده به کارگردانی امور کشور مشغول و دستوراتش در قلمرو سلجوقیان اطاعت میکردند. اهل سخاوت بود و نیکاندیشی و نیکوکاری او را شاعرانی چون انوری ستودهاند [۳]مریم بانو که از سوی چند شاعر بزرگ سده ی ۶ هـ . ق فرانام عصمت الدین و صفوت الدین كريمة النساء و رضيه الدین را گرفت. او ترکان خاتون خوانده میشد[۴]

بانویی مردمی انسان دوست و قدرتمند بود که نه تنها سلطان سنجر بلکه بیشتر مردم او را دوست می داشتند و برای گشایش مشکلاتشان به او پناه می بردند. انوری در چندین قصیده داد و دهش وجود و سخای او را ستوده و بقای عمر و عزتش را از خداوند خواسته است. مهستی که یکی از بزرگترین شاعران زن سده های گذشته است مدت ها در دربار سلطان سنجر به سر برد و از عنایات مریم بانو_ ترکان خاتون که به شعرا توجه زیادی نشان میداد بهره مند شد.[۵]

او که دختر ارسلان خان افراسیابی بود در زمان خود از سوی تاریخ نگاران عنوان ملکه ی روی زمین را گرفت چرا که به زیور کمال و زیبا یک جا آراسته بود [۶]

ترکان خاتون چهره‌های بانفوذ بود که به خاطر قدرتش در میدان نبرد و نقشش در لشکرکشی‌های نظامی شناخته می‌شد[۷]در ۵۳۶ ق که سنجر در دشت قطوان از قراختاییان شکست یافت همسرش ترکان خاتون به اسارت گورخان درآمد و گورخان او را حریف مجلس بزم خویش ساخت ، اما پس از یک سال با گرفتن پانصد هزار دینار رهایش کرد.[۸]

و در دل شوهر خود جایی بسیار بزرگ داشت تا بدان جا که هنگام افول قدرت سلطان سنجر به زمانی که زن و شوهر در ششم جمادی الاول سال ۵۴۸ در حمله غزان در نزدیکی مرو به اسارت دشمن در آمدند، پادشاه از وحشت این که مبادا زوجه ی دلبندش در دست غزها اسیر بماند با آن که بارها وسیله ی فرارش مهیا شد تن به فرار نداد و سه سال و نیم را در بدترین اوضاع گذراند تا سرانجام شاهد مرگ ترکان خاتون گردید و آن گاه تن به فرار داد ترکان خاتون در زمان قدرت سنجر و پیش از او عهده دار امور مملکتی بود و نه تنها در امر تدبیر و سیاست بلکه در نگه داری قلب شوهر نیز یگانه ی دوران خود بود و سنجر در تمامی امور مملکتی تنها رأی او را محترم می شمرد و به او متکی بود و او را تنها ملکه ی روی زمین مینامید[۹]

مرگ ترکان خاتون بتدريج سلطان سنجر را از پای در آورد مخصوصاً هنگامیکه بشهر مرو پایتخت خود که شاه جهان نام گذاشته بود وارد شد و آن شهر معمور بی نظیر را تل خرابی یافت بی نهایت غمگین شد تا آنکه در سال بعد یعنی در ٢٤ ربیع الاول در مرو در سن هشتاد و دو سالگی پس از مدتی حکومت و سلطنت قریب شصت و یکسال در گذشت و در همانجا دفن شد[۱۰]

منابع

  1. ↑ زنان فرهنگساز ایران و جهان جلد 1 :پوران فرخزاد صفحه۶۳۵.
  2. ↑ شهاب الدین زیدری نسوی (۱۳۶۵)، سیرت جلال الدین منکبرنی تصحیح مجتبی مینوی تهران انتشارات علمی و فرهنگی، ص ۶۰.
  3. ↑ یادداشتهای قزوینی:ایرج افشار، جلد 2، صفحه ای 62.
  4. ↑ کارنامه زنان ایران از دیروز تا امروز :پوران فرخزاد صفحه ای۷۴۳.
  5. ↑ کارنامه زنان ایران از دیروز تا امروز :پوران فرخزاد صفحه ای۷۴۳.
  6. ↑ زنان فرهنگساز ایران و جهان جلد 1 :پوران فرخزاد صفحه۶۳۵.
  7. ↑ Empire builders: Tracing the urban footprints of Seljuk women from Khorasan to Anatolia.
  8. ↑ کتاب دانشنامه زبان و ادب فارسی 14 جلدی: اسماعیل سعادت صفحه ای ۲۹۶. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 40 (کمک)
  9. ↑ زنان فرهنگساز ایران و جهان جلد 1 :پوران فرخزاد صفحه۶۳۵.
  10. ↑ از سلاجیقه تا صفويه - نصرت الله مشکاتی صفحه ای۲۸.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.