تزئینات (هنر)
در معماری و هنرهای تزئینی، تزئین یا آرایش به مجموعه‌ای از عناصر تزئینی گفته می‌شود که برای زیباسازی بخش‌هایی از یک ساختمان یا شیء به کار می‌رود. عناصر بزرگ مجسمه‌ای یا معادل آن‌ها در هنرهای تزئینی شامل این تعریف نمی‌شوند؛ بیشتر تزئینات شامل شکل‌های انسانی نیستند و در صورتی که وجود داشته باشند، نسبت به مقیاس کلی کوچک هستند.
تزئینات معماری می‌تواند از سنگ، چوب یا فلزات گران‌بها تراشیده شود، با گچ یا خاک رس شکل داده شود، یا روی سطح به صورت تزئینات اعمالی نقاشی یا چاپ گردد. در سایر هنرهای کاربردی، ماده اصلی شیء یا مواد دیگری مانند رنگ یا مینای شیشه‌ای ممکن است استفاده شود.
تنوع گسترده‌ای از سبک‌ها و موتیف‌های تزئینی برای معماری و هنرهای کاربردی توسعه یافته است، از جمله سرامیک، مبلمان، و فلزکاری. در منسوجات، کاغذ دیواری و سایر اشیایی که تزئین هدف اصلی وجود آن‌ها است، معمولاً از اصطلاح طرح یا الگو استفاده می‌شود. طیف وسیعی از موتیف‌های تزئینی از اشکال و الگوهای هندسی، گیاهان، و شکل‌های انسانی و حیوانی الهام می‌گیرند.
در سراسر اروآسیا و مدیترانه، یک سنت غنی و پیوسته از تزئینات گیاهی بیش از سه هزار سال وجود دارد؛ تزئینات سنتی در سایر نقاط جهان معمولاً بیشتر بر موتیف‌های هندسی و حیوانی تکیه دارند. الهام برای الگوها معمولاً از طبیعت اطراف مردم هر منطقه گرفته می‌شود. بسیاری از قبایل کوچ‌نشین در آسیای مرکزی پیش از ورود اسلام، موتیف‌های حیوانی متعددی داشتند.
در مقاله‌ای در سال ۱۹۴۱، تاریخ‌شناس معماری سر جان سامرسون آن را «مدولاسیون سطحی» نامید. قدیمی‌ترین تزئینات و آرایش‌ها معمولاً از فرهنگ‌های پیشاتاریخی به جا مانده‌اند، مانند نقش‌های ساده روی ظروف سفالی، جایی که تزئینات در مواد دیگر (از جمله خالکوبی‌ها) از بین رفته‌اند. استفاده از چرخ سفالگری باعث شد برخی انواع تزئینات بسیار آسان باشند؛ بافندگی نیز فناوری دیگری است که به راحتی شکل‌ها و الگوها را به وجود می‌آورد و تا حدودی شکل آن‌ها را تعیین می‌کند.
تزئینات در تمدن‌ها از ابتدای تاریخ ثبت‌شده دیده می‌شود، از معماری مصر باستان تا کمبود آشکار تزئین در معماری مدرنیست قرن بیستم. همچنین تزئینات می‌تواند فلسفه‌ای از دیدگاه مردم نسبت به جهان اطرافشان را نشان دهد؛ برای مثال، در میان قزاقهای کوچ‌نشین در آسیای مرکزی، خطوط دایره‌ای تزئینات بیانگر درک توالی زمان در دشت‌های وسیع و گستردگی و آزادی فضا بوده است.
تزئینات نشان می‌دهد که شیء تزئین‌شده عملکردی دارد که معادل بدون تزئین آن نیز می‌تواند انجام دهد. زمانی که شیء فقط به عنوان یک اثر هنری مانند مجسمه یا نقاشی وجود دارد و کاربرد عملی ندارد، اصطلاح تزئین کمتر به کار می‌رود، مگر برای عناصر جانبی. در قرن‌های اخیر تمایزی میان هنرهای زیبا و هنرهای کاربردی یا تزئینی (به جز معماری) ایجاد شده است، و تزئین عمدتاً ویژگی دسته دوم محسوب می‌شود.
منابع
- Rawson, 24-25; see also "“Style”—or whatever", J. Duncan Berry, A review of Problems of Style by Alois Riegl, The New Criterion, April 1993
- Lewis, Philippa; G. Darley (1986). Dictionary of Ornament. New York: Pantheon. ISBN 0-394-50931-5.
- Rawson, Jessica, Chinese Ornament: The lotus and the dragon, 1984, British Museum Publications, شابک ۰−۷۱۴۱−۱۴۳۱−۶
- Tabbaa, Yasser, The transformation of Islamic art during the Sunni revival, I.B.Tauris, 2002, شابک ۱−۸۵۰۴۳−۳۹۲−۵, شابک ۹۷۸−۱−۸۵۰۴۳−۳۹۲−۷, google books
- James Trilling The Language of Ornament
- عناصر معماری
- نظریه معماری
- طراحی داخلی
- تزیین
- نقشمایهها