تشییع دولتی
تشییع دولتی (انگلیسی: State funeral) مراسم عمومی خاکسپاری است که با رعایت قواعد سخت‌گیرانهٔ تشریفات برگزار می‌شود و هدف آن ادای احترام به افراد دارای اهمیت ملی است. تشییع‌های دولتی معمولاً با شکوه و آیین‌های فراوان، همراه با جنبه‌های مذهبی و عناصر متمایز سنت‌های نظامی برگزار می‌شوند. به‌طور کلی، تشییع دولتی زمانی انجام می‌شود که خانوادهٔ فرد درگذشته اجازه دهد تا عموم مردم در عزای عمومی مشارکت کنند. تشییع دولتی معمولاً توجه گستردهٔ رسانه‌های ملی و جهانی را برمی‌انگیزد.
تاریخچه
تشییع دولتی در دوران باستان نیز وجود داشته است. برای نمونه، در آتن باستان، سربازان کشته‌شده به‌طور منظم در یک مراسم عمومی به خاک سپرده می‌شدند.[۱] در امپراتوری روم، تشییع دولتی (funera publica) می‌توانست به دستور سنا برای شهر رم برگزار شود، در حالی که شوراهای شهری نیز قادر بودند تشییع دولتی محلی برگزار کنند.[۲]
بر پایهٔ کشورها
بنگلادش
در مجموع ۱۲ نفر در بنگلادش تشییع دولتی داشته‌اند. نخستین فردی که در این کشور تشییع دولتی برای او برگزار شد، قاضی نذرالاسلام، شاعر ملی بنگلادش، در سال ۱۹۷۶ بود. تشییع اخیر نیز خالده ضیا، بانوی اول پیشین و نخستین نخست‌وزیر زن بنگلادش، در سال ۲۰۲۵ بود.[۳]
کانادا
تشییع‌های دولتی در کانادا مراسم عمومی‌ای هستند که برای گرامی‌داشت فرمانداران کل پیشین، نخست‌وزیران، سایر اعضای کابینه که در زمان خدمت درگذشته‌اند، و بنا بر صلاحدید کابینه، دیگر شخصیت‌های برجستهٔ کانادایی برگزار می‌شوند. این مراسم که شامل عناصر تشریفاتی، نظامی و مذهبی است، توسط «فرماندار کل در شورا» اجرا می‌شود تا شیوه‌ای شایسته برای سوگواری مردم کانادا نسبت به یک شخصیت ملی فراهم شود. دولت‌های استانی و قلمرویی نیز می‌توانند برای شهروندان حوزهٔ خود تشییع دولتی برگزار کنند، هرچند بیشتر تشییع‌های دولتی در سطح فدرال انجام می‌شود.
از آنجا که کانادا پادشاه خود را با دیگر قلمروهای مشترک‌المنافع سهیم است، تشییع پادشاهان کانادا و همسران آنان معمولاً در قدیمی‌ترین و پرجمعیت‌ترین قلمرو سلطنتی، یعنی بریتانیا، برگزار می‌شود. در کانادا، مراسم یادبود توسط دولت فدرال و گاه دولت‌های استانی برگزار می‌شود.
فنلاند
در فنلاند، تشییع دولتی تنها برای رؤسای‌جمهور برگزار می‌شود. در موارد استثنایی، دولت فنلاند ممکن است برای نخست‌وزیران بسیار باسابقه، رؤسای پارلمان، یا افراد دارای اهمیت ملی ویژه، تشییع دولتی را اعطا یا تأمین مالی کند. این شیوه از سال ۱۹۸۹ در فنلاند برقرار است.[۴]
هند
در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۲، بال تاکری در شهر بمبئی تشییع دولتی داشت. در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۴، راتان تاتا، بازرگان برجسته، در بمبئی تشییع دولتی داشت.[۵] مانموهان سینگ، نخست‌وزیر پیشین، نیز در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۴ تشییع دولتی داشت.[۶]
ایتالیا
در ایتالیا، تشییع دولتی طبق قانون برای رؤسای کنونی و پیشین نهادهای قانون اساسی—از جمله ریاست‌جمهوری، پارلمان، دولت و دادگاه قانون اساسی—و همچنین برای وزیرانی که در زمان خدمت درگذشته‌اند، برگزار می‌شود. تشییع دولتی همچنین می‌تواند با فرمان شورای وزیران برای افرادی که خدمات استثنایی به کشور ارائه کرده‌اند، شهروندانی که افتخار ملی آفریده‌اند، یا کسانی که در حین انجام وظیفه یا بر اثر تروریسم یا جرایم سازمان‌یافته جان باخته‌اند، اعطا شود.[۷]
پروتکل رسمی شامل موارد زیر است:[۷]
- تابوت با حضور شش نفر با یونیفرم رسمی از کارابینیری یا نیروهای مسلحی که فرد درگذشته به آن تعلق داشته است احاطه می‌شود.
- نگهبانان افتخاری هنگام ورود و خروج تابوت در محل برگزاری مراسم حضور دارند.
- یک نمایندهٔ دولت در مراسم شرکت می‌کند.
- یک خطابهٔ رسمی یادبود ایراد می‌شود.
- سایر افتخارات بنا بر تصمیم نخست‌وزیر قابل اجراست.
پس از اعلام سوگواری عمومی—ملی یا محلی—طبق فرمان نخست‌وزیر، پرچم‌ها بر فراز ساختمان‌های عمومی نیمه‌افراشته می‌شوند و در داخل ساختمان‌ها دو روبان سیاه نصب می‌شود، مگر در مواردی که پروتکل نظامی برای پرچم‌های نظامی استثنا قائل شود.[۷] اگر فرد درگذشته دارای منصب عمومی باشد، پیکر او می‌تواند در ساختمان همان نهاد قرار گیرد. در موارد دیگر، وصیت خانواده، سنت‌های نهاد یا رسوم محلی رعایت می‌شود.[۷] در موارد خارج از پروتکل، مانند رویدادهای طبیعی که جامعه را عمیقاً تحت تأثیر قرار می‌دهند، می‌توان مراسمی باشکوه برگزار کرد و حاملان تابوت از اعضای سازمان حفاظت مدنی باشند.[۷]
ایران
در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸، روح‌الله خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی و نخستین رهبر آن، درگذشت و صبح روز بعد خبر مرگ او اعلام شد. مقام‌ها ۴۰ روز عزای عمومی اعلام کردند. در ۱۵ خرداد جنازه خمینی به مصلای تهران منتقل شد. جسد او که در کفنی سفید پیچیده شده بود، برای یک روز درون محفظه‌ای سرد و شیشه‌ای روی سکویی بلند قرار گرفت. مراسم تشییع او در تهران برگزار شد و یکی از بزرگ‌ترین و آشفته‌ترین تشییع جنازه‌های تاریخ معاصر به‌شمار می‌رود. بر اساس برآوردهای ایران، بیش از ۱۰ میلیون نفر در این مراسم شرکت کردند که باعث شد رکوردهای جهانی گینس آن را از نظر نسبت شرکت‌کنندگان به جمعیت کشور، بزرگ‌ترین تشییع جنازه ثبت‌شده معرفی کند. مقام‌ها مراسم دفن را بعداً در شرایطی با تدابیر امنیتی شدیدتر از سر گرفتند.[۸]
تشییع اکبر هاشمی رفسنجانی در ۱۳۹۵، قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ و ابراهیم رئیسی در ۱۴۰۳ هم به شکل گسترده برگزار شد. برای تشییع و خاکسپاری علی خامنه‌ای در ۱۴۰۵، ستاد ملی آیین تشییع و وداع تأسیس شد.[۹] این مراسم از ۱۲ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ در چندین شهر ایران و عراق به طول انجامید.
تایلند
تشییع‌های سلطنتی تایلند مراسم‌هایی بسیار مفصل هستند که به‌عنوان آیین‌های سلطنتی مشابه تشییع دولتی برگزار می‌شوند. این مراسم برای اعضای درگذشتهٔ خاندان سلطنتی انجام می‌شود و شامل مجموعه‌ای از آیین‌هاست که معمولاً چند ماه تا بیش از یک سال ادامه دارند. این آیین‌ها که آمیزه‌ای از باورهای بودایی، آنیمیستی و نمادهای هندو هستند، شامل مراسم اولیه پس از مرگ، دورهٔ طولانی قرار دادن پیکر در یک مکان برای وداع همراه با آیین‌های بودایی، و مراسم نهایی سوزاندن پیکر است. برای اعضای بلندمرتبهٔ خاندان سلطنتی، مراسم سوزاندن پیکر رویدادی باشکوه و عمومی است که با رژه‌های بزرگ و سازه‌های تشییع موقت بسیار آراسته همراه می‌شود. این سنت‌ها دست‌کم به قرن هفدهم و دوران پادشاهی آیوتایا بازمی‌گردند. امروزه مراسم سوزاندن پیکر در میدان سلطنتی سانام لوانگ در مرکز تاریخی بانکوک برگزار می‌شود.
بریتانیا
در بریتانیا، تشییع دولتی معمولاً برای پادشاهان برگزار می‌شود. آخرین مورد، تشییع دولتی ملکه الیزابت دوم در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۲ بود.[۱۰]
تشییع دولتی همچنین می‌تواند برای یک شخصیت بسیار برجسته، با تأیید پادشاه و پارلمان (برای هزینهٔ عمومی)، برگزار شود.[۱۱] آخرین تشییع دولتی غیرسلطنتی در بریتانیا مربوط به وینستون چرچیل در ۳۰ ژانویه ۱۹۶۵ بود.[۱۲]
سایر مراسم خاکسپاری، از جمله مراسم اعضای ارشد خاندان سلطنتی و شخصیت‌های بلندپایهٔ عمومی، ممکن است بسیاری از ویژگی‌های تشییع دولتی را داشته باشند اما در این دسته قرار نگیرند؛ برای این موارد، اصطلاح «تشییع تشریفاتی» به‌کار می‌رود. این مراسم‌ها معمولاً الگوی تشریفات تشییع دولتی را دنبال می‌کنند، هرچند در مقیاسی کوچک‌تر.
یک استثنا، مراسم خاکسپاری دوک ویندزور (پادشاه پیشین ادوارد هشتم) در سال ۱۹۷۲ بود. او که در تبعید بود، مراسمی خصوصی را به‌جای تشییع دولتی انتخاب کرد، اما یک ویژگی سنتی تشییع پادشاهان را حفظ کرد: قرائت سنتی القاب سلطنتی او توسط مقام «گارتِر کینگ آو آرمز».[۱۳][۱۴]
از زمان تشییع ملکه ویکتوریا در ۱۹۰۱، از ارابهٔ توپ برای حمل تابوت استفاده می‌شود؛ این ارابه معمولاً با رژهٔ گروه‌های نظامی، دسته‌های تشریفاتی و سوگواران همراه است. ممکن است مراسم قرار دادن پیکر در یک مکان برای وداع و آیین‌های مرتبط نیز برگزار شود.[۱۵]
ایالات متحده
در ایالات متحده، تشییع دولتی آیین رسمی خاکسپاری است که توسط دولت فدرال در پایتخت کشور، واشینگتن دی‌سی، برای رؤسای‌جمهور در حال خدمت یا پیشین، رئیس‌جمهور منتخب، مقامات بلندپایهٔ دولتی و سایر شهروندانی که خدمات برجسته‌ای به کشور ارائه کرده‌اند، برگزار می‌شود.[۱۶][۱۷] این مراسم که توسط منطقه نظامی واشینگتن اجرا می‌شود، به‌شدت تحت تأثیر تشریفات، سنت و تاریخ قرار دارد. با این حال، برنامه‌ریزی کلی و تصمیم‌گیری دربارهٔ برگزاری تشییع دولتی عمدتاً توسط خانوادهٔ فرد درگذشته و پس از دعوت دولت انجام می‌شود.[۱۸]
منابع
- ↑ Wienand, Johannes (2023). Der politische Tod. Gefallenenbestattung und "Epitaphios Logos" im demokratischen Athen [The political death. The burial of the fallen and the ‘Epitaphios Logos’ in democratic Athens]. Historia Einzelschriften, vol. 272. Stuttgart: Franz Steiner, شابک ۹۷۸−۳−۵۱۵−۱۳۳۸۹−۰, doi:10.25162/9783515133906.
- ↑ Wesch-Klein, Gabriele (1993). Funus publicum. Eine Studie zur öffentlichen Beisetzung und Gewährung von Ehrengräbern in Rom und den Westprovinzen [Funus publicum. A study on public burial and the granting of graves of honour in Rome and the western provinces]. Heidelberger Althistorische Beiträge und Epigraphische Studien, vol. 14. Stuttgart: Franz Steiner, شابک ۳−۵۱۵−۰۶۳۶۳−۳.
- ↑ "Khaleda Zia: Huge crowds mourn Bangladesh's first female PM at state funeral". www.bbc.com (in British English). 2025-12-31. Retrieved 2026-03-04.
- ↑ "State funerals". Finnish Government. Retrieved 26 August 2025.
- ↑ Fraser, Simon (10 October 2024). "India holds state funeral for tycoon Ratan Tata". BBC News. Retrieved 10 October 2024.
- ↑ "Manmohan Singh: Former India PM mourned in state funeral". BBC News (in British English). 2024-12-28. Retrieved 2025-03-12.
- 1 2 3 4 5 "Protocol for State Funerals and National Mourning". Official website of the Italian Government - Department of State Ceremonies.
- ↑ همدر، محمد (۳ ژوئیه ۲۰۲۶). «تشییع آیت‌الله خمینی؛ رکورد گینس و مراسمی که بارها از کنترل خارج شد». بی‌بی‌سی عربی. دریافت‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «پورجمشیدیان دبیر ستاد ملی آیین تشییع و وداع با رهبر شهید انقلاب شد». ایرنا. ۲۰ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۰۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Kirsty.Oram (2022-09-17). "The Funeral of Queen Elizabeth II". The Royal Family (in English). Retrieved 2022-09-19.
- ↑ "House of Commons briefing paper, 2013" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2015-06-09.
- ↑ Croft, Rodney J. (2014). Churchill's Final Farewell: The State and Private Funeral of Sir Winston Churchill. Croft Publishing.
- ↑ the Garter King of Arms proclaimed him "sometime the most high, most mighty and most excellent monarch Edward VIII", in addition to his other titles and honours
- ↑ http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/5/newsid_2496000/2496577.stm
- ↑ Bland, Olivia (1986). The Royal Way of Death. London: Constable.
- ↑ APPENDIX A-3-TABLE OF ENTITLEMENT, 1965. United States Army. Archived from the original on December 13, 2007.
- ↑ "State Funeral Traditions". United States Army. Archived from the original on 2011-09-06.
- ↑ "Arlington's Ceremonial Horses and Funerals at the White House" (PDF). White House Historical Association. Archived from the original (PDF) on 2010-06-26.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «State funeral». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- مراسم مردگان
- مراسم و تشریفات حکومتی