تفسیر قرآن پاک

تفسیر قرآن پاک از کهن‌ترین تفسیرهای قرآن به زبان فارسی است. امروز بخش کوچکی از آن بازمانده است و نویسندهٔ اثر هم ناشناس است. تاریخ نوشته‌شدنش قرن چهارم یا اوایل قرن پنجم قمری است و احتمالاً قدمت آن از ترجمهٔ تفسیر طبری اندکی کمتر است. این اثر ترجمهٔ اثری عربی نیست بلکه مستقیم به فارسی نوشته شده است و واژه‌های عربی در تفسیر قرآن پاک به نسبت کم به کار رفته است. نسبتِ شمارِ واژه‌های عربی به فارسی، از شاهنامه بیشتر، با تاریخ بلعمی برابر و از کشف‌المحجوب هجویری کم‌تر است.^[۱] شماری از واژه‌های عربی که در فارسی متداول امروز به صورت وام‌واژه به کار می‌روند در این اثر به فارسی ترجمه شده‌اند. چنان‌که زکات را دهش،^[۲] نهی را باززد کردن^[۳] ترجمه کرده است. گاه واژهٔ عربی را هنگام ترجمه آورده است و سپس گویا از بیم آنکه خواننده مقصود وی را در نیابد فارسی واژه را هم آورده است و سپس توضیح داده است؛ مثلاً در ترجمه‌ای از یکی از بندهای قرآن گفته است: «گفت ایشان را هرآینه از همه مردمان دیگر بر زندگانی حریص‌تر یابی ای[=یعنی] که گواژگن‌تر یابی. پارسی حرص، گواژه کردن باشد و معنی حرص، سیرناشدنی باشد از یافتن چیزی اگر چه بسیار یابد.»^[۴]

• تفسیر قرآن پاک، به کوشش به کوشش دکتر علی رواقی و مقدمهٔ حافظ محمودخان شیرانی و ترجمهٔ مقدمه از عارف نوشاهی.، تهران: پژوهشگاه علم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۵، شابک ۹۶۴-۴۵۹-۹۱۰-۱