توافق‌نامه راهبردی دفاع متقابل
| گونه | پیمان دفاعی |
|---|---|
| تاریخ امضا | ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ |
| مکان امضا | کاخ یمامه، ریاض، عربستان سعودی |
| امضاکنندگان | |
| گروه‌ها | |
| زبان | انگلیسی |
توافق‌نامه دفاعی متقابل راهبردی (اردو: تزویراتی باہمی دفاعی معاہدہ؛[۱] عربی: اتفاقية الدفاع الإستراتيجي المشترك)،[۲] یک پیمان امنیتی و دفاعی میان پاکستان و عربستان سعودی است. بر اساس این توافق، هرگونه اقدام خصمانه علیه یکی از طرفین، به منزله حمله به هر دو کشور تلقی می‌شود. این توافق‌نامه در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ در کاخ یمامه در ریاض توسط ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان، و نخست‌وزیر پاکستان، شهباز شریف، که در جریان یک سفر رسمی در عربستان حضور داشت، امضا شد.[۳][۴][۵]
پیش زمینه
پاکستان و عربستان سعودی از دیرباز روابط نظامی، برنامه‌های آموزشی دفاعی، و پیوندهای اقتصادی، فرهنگی و مذهبی مستحکمی داشته‌اند.[۶][۷]
در سال‌های اخیر، تحولات ژئوپولیتیکی در خاورمیانه—از جمله نگرانی‌ها دربارهٔ تهدیدات خارجی، واکنش‌ها به اقدامات نظامی اسرائیل، و تردیدها نسبت به قابلیت اتکای آمریکا به‌عنوان تضمین‌کننده امنیت—موجب افزایش نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای شده‌اند. بسیاری از تحلیل‌گران، توافق‌نامه دفاعی متقابل را تا حدی پاسخی به این تحولات می‌دانند.[۸][۶][۹]
روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد که حمله ۲۰۲۵ اسرائیل به دوحه (که متحد آمریکا محسوب می‌شود) یک هفته پیش از امضای توافق‌نامه، احساس امنیت کشورهای خلیج فارس را به‌شدت متزلزل کرده و بر نگرانی‌های دیرینه دربارهٔ غیرقابل پیش‌بینی بودن آمریکا و تعهد آن به دفاع از متحدانش افزوده است. یک مقام ارشد سعودی اظهار داشت: «امیدواریم این توافق بازدارندگی ما را تقویت کند—حمله به یکی، حمله به دیگری تلقی خواهد شد.»[۱۰]
توافق
این پیمان در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ توسط ولیعهد عربستان سعودی، محمد بن سلمان، و نخست‌وزیر پاکستان، شهباز شریف، در ریاض امضا شد. این توافق‌نامه در شرایطی شکل گرفت که حملات هوایی اسرائیل به قطر و برگزاری نشست فوق‌العاده عربی-اسلامی در دوحه، فضای منطقه را متشنج کرده بود.[۱۱] دو کشور از دیرباز روابط اقتصادی، مذهبی و امنیتی نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند. زمان‌بندی این پیمان به‌نظر می‌رسد هشداری باشد در واکنش به گسترش عملیات نظامی اسرائیل در سراسر خاورمیانه.[۱۲][۱۳]
یک مقام ارشد سعودی در پاسخ به پرسش خبرگزاری رویترز دربارهٔ احتمال تأمین چتر هسته‌ای عربستان توسط پاکستان گفت: «این یک توافق‌نامه دفاعی جامع است که همه ابزارهای نظامی را در بر می‌گیرد.»[۱۴]
بازتاب
برخی کشورهای همسایه و قدرت‌های منطقه‌ای نگرانی خود را نسبت به تأثیر این توافق‌نامه بر توازن امنیتی منطقه ابراز کرده‌اند. هند به‌ویژه با صدور بیانیه‌هایی اعلام کرده که تحولات مربوط به این پیمان را با دقت زیر نظر دارد.[۱۵][۱۶]
روزنامه پاکستانی «دان» این توافق را «مهم‌ترین ارتقاء در روابط دفاعی پاکستان و عربستان سعودی طی دهه‌های اخیر» توصیف کرده است. با این حال، برخی تحلیل‌گران به ابهام در جزئیات اجرایی توافق‌نامه اشاره کرده‌اند—به‌ویژه در مورد نحوه فعال‌سازی بندهای مربوط به بازدارندگی هسته‌ای و دفاع متقابل در عمل.[۱۷]
حسین حقانی، دیپلمات پیشین پاکستانی، نیز اظهار داشته که این پیمان احتمالاً شامل سامانه‌های دفاع موشکی نیز می‌شود.[۶][۸][۱۸]
پانویس
- ↑ "پاکستان اور سعودی عرب کی درمیان 'تزویراتی باهمی دفاعی معاهدی' پر دستخط" [Signing of a 'Strategic Mutual Defense Agreement' between Pakistan and Saudi Arabia]. العربیه اردو (به اردو). 17 September 2025. Retrieved 23 September 2025.
- ↑ "سیاسی / صدور بیان مشترک بشأن زیارة دولة رئیس وزراء جمهوریة باکستان الإسلامیة إلی المملکة". spa.gov.sa (به عربی). Retrieved 2025-09-26.
- ↑ "HRH the Crown Prince, Pakistan Prime Minister Hold Official Talks, Sign Strategic Mutual Defense Agreement". Saudi Press Agency.
- ↑ "Joint Statement on the State Visit of Prime Minister of the Islamic Republic of Pakistan, Muhammad Shehbaz Sharif, to the Kingdom of Saudi Arabia". Ministry of Foreign Affairs.
- ↑ "Pakistan and Saudi Arabia sign defence pact pledging joint response to aggression".
- 1 2 3 "Saudi Arabia signs mutual defence pact with nuclear-armed Pakistan".
- ↑ "Pakistan, KSA sign defence pact".
- 1 2 Dahan, Maha; Shah, Saeed (17 September 2025). "Saudi Arabia, nuclear-armed Pakistan sign mutual defence pact". Reuters. Retrieved 19 September 2025.
- ↑ "Saudi Arabia Seeks New Security Alliances as Trust in U.S. Erodes".
- ↑ England, Andrew; Al, Ahmed Omran; Jilani, Humza (17 September 2025). "Saudi Arabia signs 'strategic mutual defence' pact with Pakistan". Financial Times. Archived from the original on 17 September 2025.
- ↑ Hussain, Abid. "'Watershed': How Saudi-Pakistan defence pact reshapes region's geopolitics". Al Jazeera.
- ↑ "Saudi Arabia signs mutual defense pact with nuclear-armed Pakistan". The Times of Israel.
- ↑ "Saudi Arabia signs a mutual defense pact with nuclear-armed Pakistan after Israel's attack on Qatar". Associated Press News.
- ↑ "Pakistan says its nuclear programme can be made available to Saudi Arabia under defence pact". The Hindu.
- ↑ "Defence pact: Pakistan-Saudi Arabia declare joint response to any aggression; India reacts". The Times of India.
- ↑ "Saudi-Pakistan defence deal a worry for India: Congress". The Economic Times.
- ↑ "Here is what analysts have to say about the Pak-Saudi defence agreement". Dawn. 18 September 2025.
- ↑ "Hussein Haqqani via Twitter".