تک‌آمد
در زبان‌شناسی پیکره‌ای، یک تک‌آمد[۱] یا هاپاکس لگومنون (به انگلیسی: hapax legomenon) (/ˈhæpəks lɪˈɡɒmɪnɒn/ همچنین /ˈhæpæks/ یا /ˈheɪpæks/؛[۲][۳] جمع hapax legomena؛ گاهی به‌کوتاهی هاپاکس، جمع: hapaxes) یک واژه یا عبارتی است که تنها یک بار در یک بافتار دیده می‌شود: خواه در پیشینهٔ مکتوبِ یک زبان کامل، در آثار یک نویسنده، یا در یک متن منفرد. این اصطلاح همچنین گاهی برای توصیف واژه‌ای به کار می‌رود که تنها در یکی از آثار یک نویسنده، ولی بیش از یک بار در همان اثر آمده باشد. هاپاکس لگومنون نویسه‌گردانیِ واژهٔ یونانیِ (ἅπαξ λεγόμενον) به معنای «یک‌بارگفته‌شده» است.[۴]
اصطلاحات وابستهٔ دیس لگومنون، تریس لگومنون و تتراکیس لگومنون به ترتیب (/ˈdɪs/، /ˈtrɪs/، /ˈtɛtrəkɪs/) به دو بار، سه بار یا چهار بار کاربرد اشاره دارند، اما بسیار کمتر به کار می‌روند.
همان‌گونه که قانون زیف پیش‌بینی می‌کند،[۵] هاپاکس لگومنا بسیار رایج هستند؛ قانونی که بیان می‌دارد بسامد هر واژه در یک پیکرهٔ متنی با رتبهٔ آن در جدول بسامد، پیوند وارونه دارد. برای پیکره‌های بزرگ، نزدیک به ۴۰٪ تا ۶۰٪ از واژه‌ها هاپاکس لگومنا و ۱۰٪ تا ۱۵٪ دیگر دیس لگومنا هستند.[۶] بدین ترتیب، در پیکره براون از انگلیسی آمریکایی، کمابیش نیمی از ۵۰٬۰۰۰ واژهٔ متمایز، در آن پیکره تک‌آمد به شمار می‌روند.[۷]
تک‌آمد به پدیدار شدن یک واژه یا عبارت در یک پیکرهٔ متنی اشاره دارد، نه به ریشه یا میزان رواج آن در گفتار. از این رو با یک واژه موقعیتی تفاوت دارد؛ واژه‌ای که چه بسا هرگز ثبت نشود، یا رواج یافته و به‌طور گسترده ثبت شود، یا چندین بار در همان اثری که آن را ابداع کرده پدیدار گردد، و مانند آن.
علوم رایانه
در زمینه‌های زبان‌شناسی رایانشی و پردازش زبان‌های طبیعی (NLP)، به‌ویژه در زبان‌شناسی پیکره‌ای و پردازش زبان‌های طبیعیِ مبتنی بر یادگیری ماشین، نادیده گرفتن تک‌آمد (و گاهی دیگر واژه‌های کم‌تکرار) معمول است؛ زیرا این واژه‌ها به احتمال زیاد ارزش چندانی برای روش‌های محاسباتی ندارند. این نادیده‌انگاری همچنین این سود را دارد که کاربرد حافظه در یک برنامه را به گونهٔ چشمگیری کاهش می‌دهد؛ چرا که بر پایهٔ قانون زیف، بسیاری از واژه‌ها تک‌آمد هستند.[۸]
منابع
- ↑ «معنی تک-آمد | واژه‌های مصوب فرهنگستان | واژه یاب». vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۹-۰۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ "hapax legomenon". فرهنگ انگلیسی آکسفورد (Online ed.). انتشارات دانشگاه آکسفورد. (Subscription or participating institution membership required.)
- ↑ الگو:Cite Dictionary.com
- ↑ ἅπαξ. Liddell, Henry George; Scott, Robert; A Greek–English Lexicon at Perseus Project
- ↑ Paul Baker, Andrew Hardie, and Tony McEnery, A Glossary of Corpus Linguistics, Edinburgh University Press, 2006, page 81, شابک ۰−۷۴۸۶−۲۰۱۸−۴.
- ↑ András Kornai, Mathematical Linguistics, Springer, 2008, page 72, شابک ۱−۸۴۶۲۸−۹۸۵−۸.
- ↑ Kirsten Malmkjær, The Linguistics Encyclopedia بایگانی‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۱ توسط Wayback Machine, 2nd ed, Routledge, 2002, شابک ۰−۴۱۵−۲۲۲۱۰−۹, p. 87.
- ↑ D. Jurafsky and J.H. Martin (2009). Speech and Language Processing. Prentice Hall.
پیوند به بیرون
- ۱ (عدد)
- زبان‌شناسی پیکره‌ای
- واژه‌ها