جایزه البرز

جایزه البرز
اهداء برایتجلیل از مقام علم و فرهنگ و تشویق نخبگان
کشورایران
برگزارکنندهبنیاد فرهنگی البرز
نخستین دوره۱۳۴۲
وبگاه

جایزه البرز که به «نوبل ایرانی» نیز شهرت دارد جایزه‌ای علمی است که هر ساله توسط بنیاد فرهنگی البرز به دانشمندان، پژوهشگران، دانشجویان و دانش‌آموزان برگزیده ایرانی اعطا می‌شود.[۱][۲] این جایزه با هدف تجلیل از مقام علم و فرهنگ و تشویق نخبگان کشور در سال ۱۳۴۲ توسط حسینعلی البرز، کارآفرین و نیکوکار ایرانی، بنیان گذاشته شد.[۳]

تاریخچه

بنیاد فرهنگی البرز از زمان تأسیس تاکنون نقش مهمی در حمایت از استعدادهای درخشان ایرانی داشته است. این بنیاد علاوه بر اهدای جایزه حسن تحصیل به بیش از ۴۶۵۰ نفر، به بیش از ۳۰۰۰ دانشجو نیز وام‌های تحصیل و اشتغال اعطا کرده است.[۴] طی دهه اخیر، بنیاد البرز با برگزاری همایش‌های ملی و استانی، به ۱۷۸۲ نفر از دانشمندان، مخترعان، دانشجویان و دانش‌آموزان برتر کشور، جایزه البرز را تقدیم کرده است. این جایزه در گذشته با عنوان جایزه بنیاد البرز نیز شناخته می‌شد اما اکنون با نام جایزه البرز معرفی می‌شود.[۵]

مراسم اهدای جایزه البرز همواره با حضور مقامات عالی‌رتبه کشوری برگزار شده است. پیش از انقلاب، نخست‌وزیر و وزرای آموزش عالی و آموزش و پرورش در این مراسم حضور داشتند و پس از انقلاب نیز، وزرا و مسئولین فرهنگی و علمی کشور در این همایش شرکت می‌کنند.[۶][۷]

حسینعلی البرز

حسینعلی البرز (زادهٔ ۱۲۸۵ خورشیدی در تهران - درگذشتهٔ ۱۳۷۷ خورشیدی در کانادا) یک کارآفرین و نیکوکار ایرانی بود. او به دلیل وقف بخش عمده‌ای از ثروت خود در راستای حمایت از علم و فرهنگ، به عنوان چهره ماندگار وقف علمی شناخته می‌شود.[۸]

زندگی و تحصیلات

البرز تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در ایران گذراند و در سال ۱۳۰۴ از کالج آمریکایی‌ها (دبیرستان البرز کنونی) دیپلم گرفت. او به زبان‌های انگلیسی و روسی تسلط داشت.[۹]

فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی

حسینعلی البرز در طول حیات خود یکی از ۵۰ کارآفرین برجسته ۱۵۰ سال اخیر ایران محسوب می‌شود. او در زمینه فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی نقش مهمی ایفا کرد و از جمله اعضای اولین هیئت امنای دانشگاه صنعتی شریف (آریامهر سابق) و دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی (مدرسه عالی فنی تهران سابق) بود.[۱۰]

بنیاد فرهنگی البرز و فعالیت‌های خیرخواهانه

حسینعلی البرز در سال ۱۳۴۲ با سرمایه‌ای معادل یک بانک خصوصی، بنیاد فرهنگی البرز را تأسیس کرد. هدف اصلی این بنیاد، تشویق و حمایت از نخبگان و دانشجویان مستعد ایرانی بود. او تمامی اموال خود را وقف این بنیاد کرد و شخصاً مدیرعامل آن شد. البرز تا پایان عمر، از دریافت هرگونه حقوق یا مزایایی خودداری کرد و این عمل به عنوان «وقف وجود» شناخته می‌شود.[۱۱]

نوآوری‌ها و وصیت‌نامه

حسینعلی البرز مبتکر برخی طرح‌های حمایتی بود که برای اولین بار در ایران اجرا شدند:

  • وام شرافتی: این وام دانشجویی بدون نیاز به ضامن و بهره، به دانشجویان ممتاز اعطا می‌شد.
  • وام اشتغال: وامی برای کمک به فارغ‌التحصیلان ممتاز جهت راه‌اندازی کسب‌وکار.
  • جایزه البرز: او بنیان‌گذار این جایزه است که به «نوبل ایرانی» شهرت دارد و سالانه به دانشمندان، دانشجویان و نخبگان ایرانی اهدا می‌شود.

البرز همچنین در وصیت‌نامه خود، جسدش را برای کالبدشکافی و استفاده در تحقیقات علمی به دانشکده پزشکی دانشگاه تهران اهدا کرد که از آن به عنوان «وقف پیکر» یاد می‌شود.[۱۲]

ویژگی‌های جایزه البرز

برخی از ویژگی‌های انحصاری جایزه البرز که به ‌صورت سالانه به برترین های علمی کشور در دو بخش نخبگان و دانش آموزی اهدا می‌شود، عبارتند از:

  • با سابقه ترین جایزه علمی ایران با بیش از نیم قرن قدمت [۱۳]
  • نخستین جایزه علمی کشور بر مبنای سنت وقف [۱۴]
  • جایزه‌ای با هویت مستقل؛ بدون هرگونه وابستگی مادی به دستگاه‌ها و نهادهای حاکمیتی و دولتی
  • تنها جایزه غیردولتی و غیرانتفاعی کشور؛ بدون تحمیل هرگونه هزینه‌ای بر شرکت‌کنندگان و منتخبین
  • جایزه‌‌ای با عنوان نوبل ایرانی و قابلیت معرفی در تراز جوایز علمی معتبر جهان

برخی منتخبین

تعدادی از منتخبانی نیز که در دهه‌‌های اخیر مفتخر به کسب جایزه البرز شده‌اند، عبارتند از:

منابع

  1. ↑ قرآن، IQNA | خبرگزاری بین المللی (۱۴۰۴-۰۲-۲۱). «جایزه البرز مسئولیت سنگینی بر دوشم گذاشته است». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  2. ↑ «انتشار فراخوان جایزه البرز دانش‌آموزی ۱۴۰۴». www.isna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  3. ↑ SNN.IR، خبرگزاری دانشجو | (۱۴۰۳-۱۲-۰۷). «جایزه البرز ۱۴۰۴؛ گامی نوین در حمایت از نخبگان ایرانی داخل و خارج از کشور». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  4. ↑ «اهدای نوبل ایرانی به ۵۱ دانش آموز نخبه کشور/ جایزه البرز سال آینده جهانی می‌شود». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  5. ↑ niafam.com. «شیوه نامه «فراخوان جایزه البرز ۱۴۰۴» (جایزه نوبل ایرانی) ویژه همه استادان، دانشجویان و فناوران». pr.tums.ac.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  6. ↑ borna.news (۱۴۰۳/۰۷/۲۰ - ۲۳:۳۰). «شناسایی دانش آموزان نخبه سراسر کشور در جایزه البرز». fa. دریافت‌شده در 2025-08-23. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  7. ↑ https://www.farhang.gov.ir/fa/news/766688/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF
  8. ↑ «خَیرِی که پیکرش را هم وقف کرد». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  9. ↑ «قهرمان محله | یادگار ماندگار البرز | بنیان‌گذار وقف علمی کشور را بشناسید». همشهری آنلاین. ۲۰۲۳-۰۵-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  10. ↑ فریدون شیرین کام، ایمان فرجی نیام (۱۴۰۰). سرگزشت 50 کنشگر اقتصادی ایران. فرهنگ صبا.
  11. ↑ «موقوفه البرز، میراثی ماندگار برای جامعه علمی ایران». www.isna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  12. ↑ «نیکوکاری که حتی جسدش را وقف کرد». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  13. ↑ https://cpe.sbu.ac.ir/fa/web/cpe/w/%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87
  14. ↑ «جایزه علمی البرز بر مبنای سنت حسنه وقف است/اهدای ۸ هزار جایزه نوبل ایرانی در ۶۱ دوره». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  15. ↑ «اعطای عنوان استادممتازی به پروفسور مجتبی شمسی‌پور». دانشکده شیمی. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  16. ↑ «در مورد استاد مهدی محقق». کمیسیون ملی یونسکو ایران. ۲۰۲۰-۱۱-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
  17. ↑ «اعطای جایزه ملی البرز به ۵۹ نخبه کشور». ایسنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۳.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.