جلابه

جلابه (عربی: جلابة) جامه یا لباده بلند و گشادِ بدون جنسیت، با آستین‌های بلند است که در منطقهٔ مغرب عربی در شمال آفریقا پوشیده می‌شود.

در بخش‌های مرکزی و شرقی الجزایر، آن را قَشّابیه (قِشّابه یا قِشّابیه) می‌نامند. ساکنان کوهستانی مراکش آن را تَجِلابیت می‌نامند که شکلی بربری‌شده از این واژه است.^[۱]

ریشه‌شناسی

واژهٔ «جِلابه» در زبان فرانسوی از واژهٔ عربی «جَلابه» گرفته شده است که خود گونه‌ای از «جَلابیه» است (که در اصل به معنای «جامه‌ای که بازرگانان می‌پوشیدند» بوده است)؛ این واژه نیز از «جَلّاب»، به معنای بازرگان یا واردکننده، و در نهایت از «جَلَبَ»، به معنای آوردن، جلب کردن، تهیه کردن یا وارد کردن، گرفته شده است.^[۲]

نظریهٔ راینهارت دوزی مبنی بر اینکه جِلّابه در اصل «جامهٔ جَلّاب» بوده، یعنی جامهٔ برده‌فروش، از سوی ویلیام مارسی رد شده است. مارسی پیشنهاد کرد که در واژهٔ «جِلابه» باید تغییریافتهٔ «جلباب» را دید؛ واژه‌ای که در عربی کهن به معنای جامه‌ای بود که بر بدن انداخته می‌شد، هرچند جِلابه برخلاف آن، دوخته می‌شود و بر روی بدن انداخته نمی‌شود. او اشاره کرد که در عمان، شکل «گیلاب» برای نامیدن نقاب یا پوشش زنان به کار می‌رود. حذف نخستین «ب» ظاهراً به‌طور یکسان در مغرب و عمان رخ داده است. اما دربارهٔ «قِشّابیه»، ژرژ سِرافین کُلَن در این نام دگرگون‌شدهٔ واژهٔ لاتینی «گاوساپا» را می‌بیند؛ واژه‌ای که ظاهراً در فلات اَدرار به صورت «گوسابا» حفظ شده و در آنجا به معنای پیراهن است.^[۱]

نمای کلی

جِلابه‌ها به‌طور سنتی از پشم و در شکل‌ها و رنگ‌های گوناگون ساخته می‌شوند، اما امروزه جِلّابه‌های نخیِ سبک‌وزن نیز محبوب شده‌اند. در میان بربرها، یا آمازیغ‌ها، مانند مردم ایمیلشیل در کوه‌های اطلس، رنگ جِلّابه به‌طور سنتی نشان‌دهندهٔ وضعیت تأهل فرد پوشنده است (مجرد یا متأهل):^[۳] جِلابهٔ قهوه‌ای تیره نشان‌دهندهٔ مجرد بودن است.^[۴]

جِلابه‌ها به‌طور سنتی تا روی زمین می‌رسیدند، اما جِلابه‌های سبک‌وزن امروزی تا حدی باریک‌تر و کوتاه‌تر هستند. مردان اغلب در مراسم مذهبی و عروسی‌ها جِلابه‌ای به رنگ روشن می‌پوشند و گاهی آن را با فینه سرخ‌رنگِ سنتی عربی و کفش‌های بَابوشِ نرم و زردرنگ (به عربی: بَلغه) همراه می‌کنند.

در دورهٔ حَمادیان، جِلابه‌ها در دژ بنی‌حماد تولید می‌شدند.^[۵] این جِلابه‌ها از یک ردا، یک تونیک و یک پیراهن تشکیل می‌شدند.[۵] جِلابه‌ها همچنین در الجزایر عثمانی تولید می‌شدند؛ جایی که تولید منسوجات نقشی محوری در اقتصاد سنتی داشت.^[۶]

تقریباً همهٔ جِلابه‌ها در هر دو سبک (مردانه یا زنانه) دارای کلاهکی گشاد به نام قُب هستند که در پشت به یک نقطه ختم می‌شود. این کلاهک برای هر دو جنس اهمیت دارد، زیرا از پوشنده در برابر آفتاب محافظت می‌کند و در گذشته نیز در برابر شن‌هایی که بادهای شدید بیابانی به صورت پوشنده می‌کوبیدند، نقش محافظتی داشت. در مناطق سردسیر، مانند کوهستان‌های مراکش، این کلاهک همچنین همان کارکرد کلاه زمستانی را دارد؛ یعنی از هدررفت گرما از طریق سر جلوگیری می‌کند و صورت را در برابر برف و باران محافظت می‌کند. معمول است که از کلاهک جادار آن در هوای گرم به‌عنوان جیب استفاده شود؛ این کلاهک می‌تواند قرص‌های نان یا کیسه‌های خرید را در خود جای دهد.

جِلابه‌های سنتی معمولاً از دو نوع ماده ساخته می‌شوند: پنبه برای پوشیدن در تابستان و پشم زبر برای زمستان. پشم معمولاً از گوسفندانی به دست می‌آید که در کوهستان‌های اطراف پرورش داده می‌شوند. دکمه‌های جِلابه‌ها در شهر البهالیل ساخته می‌شوند.^[۷]

نمادگرایی

زنان مراکشی در دوران تحت‌الحمایگی فرانسه، به‌جای حایک، پوشیدن جِلّابه را آغاز کردند تا آن را به‌عنوان نمادی از ملی‌گرایی مراکشی به کار گیرند.^[۸]^[۹]

جستارهای وابسته

منابع

1 2 E.B. (1 Nov 1995). "Djellaba". Encyclopédie berbère (in French) (16): 2425–2427. doi:10.4000/encyclopedieberbere.2181. ISSN 1015-7344. Retrieved 27 May 2020.
↑ Publishers, HarperCollins. "The American Heritage Dictionary entry: djellaba". www.ahdictionary.com. Retrieved 2023-06-30.
↑ ezinearticles.com/?Traditional-Hand-Dressmaking-in-Marrakech&id=3360786
↑ inamunaifashion (4 December 2014). "HISTORY OF THE ALGERIAN FASHION".
↑ قشيوش, نصيرة (2023). "لباس "الكركو" الجزائري: التأثيل والتأصيل والتطور". In Duran, Hacı; Sarqama, Ashour (eds.). II. Uluslararası Karşılaştırmalı Kültür Araştırmaları Kongresi Tam Metin Bildiri Kitabı (PDF) (in Arabic). Istanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları. p. 272. ISBN 978-625-93572-1-8.
↑ Daheur, Youcef (July 2025). "Algerian Industry in the Ottoman Era: Between Resource Abundance and Productive Diversity". بلد والأركات مسرس. 6 (2): 17. ISSN 2716-8131.
↑ Brown, David (August 30, 2019). "In Morocco, 44 hours of lingering in a small village leaves a big impression". Washington Post (in English). Retrieved 2019-12-16.
↑ Wyrtzen, Jonathan (2016-01-05). Making Morocco: Colonial Intervention and the Politics of Identity (in English). Cornell University Press. p. 163. ISBN 978-1-5017-0425-3.
↑ Sadiqi, Fatima (2014-09-17). Moroccan Feminist Discourses (in English). Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-45509-3.

پیوند به بیرون

لباس و پوشش مراکشی

[E.B._1995-1] 1 2 E.B. (1 Nov 1995). "Djellaba". Encyclopédie berbère (in French) (16): 2425–2427. doi:10.4000/encyclopedieberbere.2181. ISSN 1015-7344. Retrieved 27 May 2020.

[2] Publishers, HarperCollins. "The American Heritage Dictionary entry: djellaba". www.ahdictionary.com. Retrieved 2023-06-30.

[3] zinearticles.com/?Traditional-Hand-Dressmaking-in-Marrakech&id=3360786

[4] unaifashion (4 December 2014). "HISTORY OF THE ALGERIAN FASHION".

[Qashiush-5] قشيوش, نصيرة (2023). "لباس "الكركو" الجزائري: التأثيل والتأصيل والتطور". In Duran, Hacı; Sarqama, Ashour (eds.). II. Uluslararası Karşılaştırmalı Kültür Araştırmaları Kongresi Tam Metin Bildiri Kitabı (PDF) (in Arabic). Istanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları. p. 272. ISBN 978-625-93572-1-8.

[6] Daheur, Youcef (July 2025). "Algerian Industry in the Ottoman Era: Between Resource Abundance and Productive Diversity". بلد والأركات مسرس. 6 (2): 17. ISSN 2716-8131.

[:0-7] Brown, David (August 30, 2019). "In Morocco, 44 hours of lingering in a small village leaves a big impression". Washington Post (in English). Retrieved 2019-12-16.

[8] Wyrtzen, Jonathan (2016-01-05). Making Morocco: Colonial Intervention and the Politics of Identity (in English). Cornell University Press. p. 163. ISBN 978-1-5017-0425-3.

[9] Sadiqi, Fatima (2014-09-17). Moroccan Feminist Discourses (in English). Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-45509-3.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]