جوانان اصلاح‌طلب خیوه

خیوه‌ای‌های جوان یا جوانان اصلاح‌طلب خیوه یک جنبش سیاسی بود که بین سال‌های ۱۹۰۵ تا ۱۹۰۷ (۱۲۸۴ تا ۱۲۸۶) در میان ازبک‌های خانات خیوه شکل گرفت و در چارچوب جدیدیه، جنبش فرهنگی اصلاح‌طلبان مسلمان مدرن‌گرا، فعالیت می‌کردند.^[۱]

در ابتدا، جوانان اصلاح‌طلب خیوه تنها در زمینه‌های فرهنگی و آموزشی فعالیت می‌کردند.^[۲] در تاریخ ۵ (۱۸) آوریل ۱۹۱۷، آن‌ها توانستند اسفندیار، خان خیوه را قانع کنند تا منشوری برای تأسیس سلطنت مشروطه در قلمرو خانات خیوه صادر کند. ریاست در مجلس تازه تأسیس به عهده باباخان سلیم‌اف، یکی از برجسته‌ترین اعضای جوانان خیوه، قرار گرفت.^[۳]

با این حال، در تابستان همان سال، خان خیوه با همراهی دولت موقت روسیه در پتروگراد دوباره قدرت مطلقه را به دست گرفت و برخی از اعضای جوانان خیوه را دستگیر و اعدام کرد. سایر فعالان جنبش در ترکستان مخفی شدند و از سوی بلشویک‌ها تضمین حمایت دریافت کردند. پس از تصرف خیوه توسط جنید خان، سردار سنت‌گرای ترکمن‌ها در ژانویه ۱۹۱۸، نمایندگان جنبش جوانان خیوه مبارزه علیه او را رهبری کردند و از دسامبر ۱۹۱۹ همراه با نیروهای شوروی، در برابر ارتش او ایستادند.^[۴]

با انحلال خانات خیوه در فوریه ۱۹۲۰، جوانان خیوه به رهبران حزب کمونیست خوارزم (با جمعه‌نیاز سلطان‌مرادف به عنوان رئیس کمیته مرکزی) و جمهوری شوروی خلق خوارزم (با پهلوان‌نیاز خوجه یوسف‌اف به عنوان رئیس شورای وزیران) تبدیل شدند. در سپتامبر ۱۹۲۰، آنان کوشیدند تا واحدهای داوطلب ترکمن را خلع سلاح کنند و بدین‌سان قبایل ترکمن در جمهوری را به یک خیزش عمومی واداشتند. اما در مارس ۱۹۲۱، با کمک اداره سیاسی ارتش سرخ خوارزم، این گروه از قدرت کنار گذاشته شدند؛ برخی دستگیر شدند و دیگران به صفوف جنبش باسماچی پیوستند.^[۵]

1. ↑ "Младохивинцы. The Great Russian Encyclopedia". Retrieved 2024-07-26.
2. ↑ "Младохивинцы. The Great Russian Encyclopedia". Retrieved 2024-07-26.
3. ↑ The end of the Khiva Khanate, by Baxtigul Abdupattaevna Mamadaminova
4. ↑ "Младохивинцы. The Great Russian Encyclopedia". Retrieved 2024-07-26.
5. ↑ "Младохивинцы. The Great Russian Encyclopedia". Retrieved 2024-07-26.