حافظ کارتیه
حافظ کارتیه (Cartier Hafiz) نسخهای قرن شانزدهمی از دیوان حافظ اثر حافظ، است که به نام صاحب قبلی آن، جواهرساز پاریسی، لویی کارتیه (۱۸۷۵–۱۹۴۲)، نامگذاری شده است. [۲] این نسخه قطعهای متوسط (با ابعاد ۲۹×۱۸٫۲ سانتیمتر) است اما جلدی مجلل، با پوشش لاکی و ۱۷۶ برگ و پنج نقاشی داشته است. یکی از نقاشیها در طول جنگ جهانی دوم برداشته و گم شد. [۲] در دوران مدرن، این نسخه خطی توسط استوارت کری ولچ پراکنده شد و برگهای آن اکنون بین موزهها و مجموعههای مختلف پخش شدهاند. [۲]
حافظ کارتیه را همانطور که از کیفیت آن پیداست، مجموعهای درباری تهیه کرده است و دو هنرمند مختلف روی مینیاتورهای آن کار کردهاند: شیخزاده در هرات و سلطان محمد در تبریز. [۲] خوشنویسی ممکن است کار سلطان محمد نور باشد. [۲] در اواخر دهه ۱۵۲۰، شیخزاده دو مینیاتور را خلق کرد: خطبه در مسجد، که آن را با یک گرافیتی کوچک امضا کرد، و صحنه چوگان که اکنون گم شده است. حامی شیخزاده، حاکم هرات، حسین خان شاملو، احتمالاً در این دو مینیاتور به صورت مردی بالغ با سبیل پر به تصویر کشیده شده است. [۲]
سه مینیاتور دیگر را، احتمالاً حدود سال ۱۵۳۱، هنرمند دربار سلطان محمد (سلطان محمد) اضافه کرده است: او جشن عید و تمثیل مستی را امضا کرده و همچنین احتمالاً تابلوی پیکنیک عاشقان را که به همان سبک است، نقاشی کرده است. [۲]
جشن عید
جشن عید شامل دو بیت از غزلی از حافظ است که نقاش بر بالای کاخ کتیبه کرده است: [۳]
._The_feast_of_I%E2%80%99d_begins%252C_Diwan_of_Hafiz_manuscript%252C_1531.jpg)
| عیدست و موسم گل و یاران در انتظار | ساقی بروی شاه ببین ماه و می بیار | |
| خوش دولتیست خرم و خوش خسروی کریم | یارب ز چشم زخم زمانش نگاه دار |
این بیت را در ابتدا حافظ در حدود سال ۱۳۷۶ میلادی، برای حاکم خود، شاه شجاع، پادشاه مظفری، سرود. حاکمی که در مرکز نقاشی قرن شانزدهم بر تخت نشسته است، قطعاً شاه طهماسب صفوی است. [۳] سلطان محمد بر تخت، در پای حاکم خود، امضای خود را اضافه کرده است: «عمل (عمل) سلطان محمد عراقی». [۴] [۳] صفتهای مختلفی برای پادشاه، امضا را احاطه کردهاند: فتح، نصرت، دولت، پیروزی و عمر. [۳]
کتیبه سردر «سام میرزا»
ظاهراً بعدها، این نسخه خطی به تملک برادر طهماسب ، سام میرزا، درآمد. سام میرزا نام خود را بر سر در ورودی اضافه کرد. [۵] متن اضافه شده «الهادی ابوالمظفر سام میرزا» («راهنما، پدر پیروز، سام میرزا») است. «راهنما» معمولاً عنوانی بود که به خود شاه اسماعیل یا طهماسب اختصاص داشت و عنوان «ابوالمظفر» هم به طهماسب متعلق بود (سام میرزا در لقب خود از «ابوالنصر» استفاده میکرد). [۵]
به گفته سوداوار، خط این جمله بالای درگاه به شکلی واضح از خط کتیبه بالای کاخ پایینتر است، با عجله نوشته شده و فاقد خطوط سیاه ظریف است. همچنین به درستی در مرکز قرار نگرفته و حتی از بیرون مینیاتور شروع میشود، زیرا دو حرف اول ("ال") در حاشیه نوشته شدهاند. [۶] این خط را سلطان محمد ننوشته و بعدها اضافه شده است. [۶] بنابراین، کتیبه اصلی باید متعلق به شاه طهماسب بوده و بعداً اصلاح شده باشد. [۶] همچنین، سایر عناصر موجود در نقاشی (پیکرنگاری و ابیات) روشن میکنند که موضوع نقاشی پادشاه است، در حالی که سام میرزا تنها والی جوانی در هرات با چهارده سال سن بود که در زمان ساخت مینیاتورها تحت سرپرستی حسین خان شاملو بود. [۶] تنها بعداً در سال ۱۵۳۴، حسین خان شاملو در دوران عثمانیها سعی کرد شاه طهماسب را سرنگون کند و سام میرزا را جایگزین او کند. [۶] این کتیبه ممکن است نشان دهنده تلاشی برای غصب نمادین باشد، سام میرزا تلاش میکند خود را در جایگاه سلطنتی برادرش شاه تهماسب قرار دهد و هر دو عنوان شاه اسماعیل و شاه تهماسب را برای خود ادعا کند. [۶]
پژوهشگران پیشین، مانند گری (۱۹۶۱) یا استوارت گری ولچ (۱۹۷۶) این نقاشی را به عنوان تصویری از سام میرزا و دربارش میدانستند و اعتبار کتیبه بالای درگاه را زیر سؤال نبرده بودند.[۷][۸]
تمثیل مستی
تمثیل مستی که همچنین با نام «مستی دنیوی و اخروی» شناخته میشود، اثری از سلطان محمد است و امضای او بر بالای درگاه مینیاتور دیده میشود. این اثر در تبریز در سالهای ۱۵۳۱–۱۵۳۳ خلق شده است. این نقاشی، نوشیدن شراب در یک میخانه را با آواز و رقص فراوان نشان میدهد. حتی فرشتگان نیز بر روی سقف عمارت در حال نوشیدن و عیش و نوش هستند و بُعدی متافیزیکی به حالت مستی، شبیه به روشنبینی، میدهند.[۱۰] به گفته سوچک (۱۹۹۰) «این نقاشی، مضمون مهمی را در شعر حافظ به تصویر میکشد و بین نوشیدن شراب و منبع الهام خلاقانه در پشت سرودن شعر، تشابه ایجاد میکند.»[۱۰] خود حافظ قرن چهاردهم در پنجره بالای کوزهها، در حالتی مست و آشکار، تجسم یافته است.[۹]
این نقاشی در زمانی ایجاد شده است که سام میرزا پس از فرار از هرات، که مورد هجوم ازبکهای خانات بخارا قرار گرفته بود، در دربار برادرش شاه طهماسب در تبریز پناهنده شده بود. سبک سلطان محمد ترکیبی از سبکهای ترکمنی و تیموری است که از پالت سبک نقاشی سلطنتی ترکمن در اواخر قرن پانزدهم تبریز الهام گرفته است. ساختار آن هم از هنر تیموری هرات سرچشمه میگیرد.[۱۰] نقاشیهای سلطان محمد همچنین حس شوخطبعی را منتقل میکنند که در بیان شخصیتهای اصلی او قابل درک است.[۱۰]
مینیاتورهای دیگر
صحافی، جلد جلویی
خطبه در مسجد. به نظر میرسد که توبهکنندهٔ اصلی حسین خان شاملو باشد. [۲]._Circa_1530.jpg)
صحنه چوگان%252C_c.1527.jpg)
پیک نیک عاشقان
منابع
- ↑ "The Safavid shah Tahmasp, who is surely the youthful prince sitting on the throne in the middle of the scene." (...) "the young Shah Tahmasp, who is seated on the throne in the center of the composition" (Blair 2014)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Blair 2014, p. 239.
- 1 2 3 4 Blair 2014, p. 240.
- ↑ Soudavar 1992, pp. 159-161.
- 1 2 Blair 2014, p. 241.
- 1 2 3 4 5 6 Soudavar 1992, pp. 159–161.
- ↑ "The young prince seated on the throne bearing one of the two known signatures of Sultan-Muhammad (the other is on Plate 18) is generally accepted as a portrait of Sam Mirza." in (Welch 1976)
- ↑ "the host (presumably Prince Sam Mirza, whose name and title are inscribed above the archway to the right)..." (translated from French) in (Gray 1961)
- 1 2 3 "Hafiz himself, popeyed with booze or religious inspiration, sits in a window above the huge wine jars." in (Welch 1976)
- 1 2 3 4 Ekhtiar, Maryam (2011). Masterpieces from the Department of Islamic Art in the Metropolitan Museum of Art (به انگلیسی). Metropolitan Museum of Art. pp. 202–203. ISBN 978-1-58839-434-7.
- ↑ ""Allegory of Worldly and Otherworldly Drunkenness", Folio from the Divan of Hafiz". Metropolitan Museum of Art. 2025.
یادداشتها
منابع
- Blair, Sheila (2014). Text and image in medieval Persian art. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-5578-6.
- Gray (1961). La Peinture Persane.
- Soudavar, Abolala (1992). Art of the Persian courts: selections from the Art and History Trust Collection. New York: Rizzoli. ISBN 978-0-8478-1660-6.
- Soucek, Priscilla (1990). "Sultan Muhammad Tabrizi: Painter at the Safavid Court". Persian masters: five centuries of paintings. Bombay: Marg Publications. pp. 55–58. ISBN 978-8185026107.
- Soucek, Priscilla (2003). "Interpreting the Ghazals of Hafiz". Res: Anthropology and Aesthetics (به انگلیسی). 43: 146–163. doi:10.1086/RESv43n1ms20167595. ISSN 0277-1322.
- Welch, Stuart Cary (1976). Persian painting: five royal Safavid manuscripts of the sixteenth century. New York: G. Braziller. ISBN 978-0-8076-0812-8.