حره ختلی

حُرّه خُتَّلی (درگذشته پس از ۴۳۲ قمری) شاهزاده‌ای از دودمان غزنویان و دختر سبکتگین (حاکم غزنه) بود.یکی دیگر از زنانی که در اداره امور قلمرو سلطان محمود بی تأثیر نبوده است، حره ختلی^[۱] حره ختلی از زنان مدیر و کاردان و با شخصیت و وارد در مسایل سیاسی روز بوده است^[۲] او با دو حاکم آل مأمون خوارزم، یعنی ابوالحسن علی و پس از مرگ او، با برادرش ابوالعباس مأمون، ازدواج کرد. مشخص نیست که از همسرانش فرزندی داشته است یا خیر. ازدواج‌های او مستقیماً به انضمام خوارزم توسط برادرش، سلطان محمود غزنوی، منجر شد.سلطان محمود که پیش از مرگ به خاندان و خویشان خود وصیت کرد. خواهرش ختلی خاتون را به سرپرستی حرم خود و زنان و فرزندانش تعیین کرد و آنان را به فرمانبرداری از او سفارش کرد^[۳] در سال ۱۰۳۰، پس از مرگ محمود، او نامه‌ای به برادرزاده مورد علاقه‌اش، مسعود، نوشت و از او خواست تا تخت پادشاهی را از برادرش، محمد، بگیرد. پس از دریافت این نامه، مسعود به‌سرعت به غزنه تاخت و تخت را غصب کرد. نامه حرّه به‌عنوان برجسته‌ترین اقدام سیاسی یک زن در دوره غزنوی تلقی می‌شود. حره ختلی در این نامه که با نگری خوش نوشته شده است از برادرزاده اش سلطان مسعود می خواهد که خود را به شتاب به پایتخت رسانید، امیر محمد را از حکومت خلع کرده و خود به جای او بنشیند وگرنه هم ثروت و مکنت آن خانواده به باد خواهد رفت هم مرزهای سلطه ی غزنویان که از وی تا خراسان بزرگ و هندوستان گستریده بود در معرض هرج و مرج قرار خواهد گرفت.^[۴] او حتی از مادر مسعود قدرت و اهمیت بیشتری داشته زیرا در به سلطنت رسیدن مسعود نقش مهم و مؤثری بر عهده گرفته است و او را به این کار تشویق کرده مرگ محمود را پنهان نگاه داشته تا بلوا و آشوبی پیدا نشود.^[۵]زنی که در زمانه ی خود تاثیر گذاریش از مردا بیشتر بود، توانست روند. سیاسی تاریخ ایران را در دوره ی غزنویان تغییر داده و آن را در مسیر خردمندانه تری به جریان بیندازد.^[۶]آخرین اشاره به او در سال ۱۰۴۰ است که غزنه را به مقصد هند ترک کرد؛ سرنوشت نهایی او نامعلوم است.

حره ختلی که در دوره ی برادرش سلطان محمود، بر تربیت پسر او مسعود نظارت مستقیم داشت^[۷]

حره ختلی به هنگام سلطنت مسعود در سفر و حضر همراه وی بوده و این امر دلیل وی بود. اهمیت او در سیاست زمان و علاقه وی را به مسعود ثابت میکند^[۸]

وجه تسمیه او معلوم نیست. به نظر می‌رسد حرّه لقبی احترام‌آمیز بوده که در دوره غزنویان برای زنان و دختران خاندان سلطنتی به کار می‌رفته‌است. پس از مرگ سلطان محمود، محمد که پس از برکناری مسعود از ولیعهدی، جانشین پدر شده بود، زمام امور را به دست گرفت. در این هنگام، حرّه که از سوی سلطان محمود عهده‌دار سرپرستی زنان و دختران خاندان غزنوی بود، تلاش خود را برای جانشینی مسعود آغاز کرد. حرّه در زمان سلطنت مسعود نیز نفوذ فراوانی داشت.^[۹][۱۰]