حروف‌چینی عکسی
حروف‌چینی عکسی (به انگلیسی: Phototypesetting) روشی برای حروف‌چینی است که با بهره‌گیری از فناوری عکاسی، ستون‌های متن را بر روی کاغذ عکاسی یا فیلم عکاسی تولید می‌کند. در این روش، نور از میان نگاتیو فیلم هر نویسه عبور داده می‌شود و سپس از طریق عدسی بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی بر روی کاغذ یا فیلم حساس به نور منتقل می‌گردد. این فناوری که از دهه ۱۹۵۰ میلادی رواج یافت، جایگزین حروف‌چینی داغ فلزی شد و مزایای قابل‌توجهی از جمله حذف نیاز به نگهداری قالب‌های فلزی سنگین، امکان استفاده از طیف گسترده‌تری از قلم‌ها و گرافیک، و سرعت بالاتر در صفحه‌آرایی داشت.
حروف‌چینی عکسی با رواج رایانه شخصی و نشر رومیزی منسوخ شد و جای خود را به حروف‌چینی رقمی داد. نتایج این فرایند بر روی صفحات چاپ منتقل و در چاپ افست استفاده می‌شد. این فناوری را «حروف‌چینی سرد» نیز می‌نامند، زیرا برخلاف حروف‌چینی داغ، نیازی به ذوب و ریخته‌گری فلز نداشت.
پیشینه
پیش از ظهور حروف‌چینی عکسی، حروف‌چینی انبوه عمدتاً با روش حروف‌چینی داغ فلزی انجام می‌شد که در اواخر سده نوزدهم میلادی به‌عنوان بهبودی بر فناوری چاپ مسطح معرفی شده بود.[۱] دستگاه‌هایی مانند لاینوتایپ، اینترتایپ و مونوتایپ سرعت و بازدهی حروف‌چینی را در مقایسه با چینش دستی بسیار افزایش داده بودند. مهم‌ترین پیشرفت حروف‌چینی عکسی نسبت به حروف‌چینی داغ، حذف کامل قالب‌های فلزی بود که فرایند چاپ افست به آن‌ها نیازی نداشت.[۲]
نخستین تلاش‌ها برای خروج از حروف‌چینی سربی از اواخر سده نوزدهم آغاز شد. در سال ۱۸۹۳ آرتور فرگوسن یکی از نخستین ثبت‌های اختراع را برای سامانه حروف‌چینی عکسی دریافت کرد، اما سرنوشت بعدی آن دستگاه نامعلوم است.[۳] در دهه‌های بعد اختراعات متعددی به ثبت رسید ولی تقریباً هیچ‌کدام به محصول تجاری تبدیل نشد. دستگاه‌هایی مانند ماشین آلفرد بائوتری (۱۹۱۵) و اودون اوهر (۱۹۲۸) ساخته شدند، اما ماشین کارآمد و همه‌منظوره هنوز اختراع نشده بود.
اختراع لومی‌تایپ
دو مهندس فرانسوی در حوزه مخابرات به نام‌های رنه هیگونه و لویی موایرو که هیچ پیشینه‌ای در صنعت چاپ نداشتند، از سال ۱۹۴۴ کار بر روی نخستین حروف‌چین عکسی مدرن یعنی لومی‌تایپ (Lumitype) را آغاز کردند.[۴] در سال ۱۹۴۹ شرکت فوتون در کمبریج ماساچوست تجهیزاتی بر پایه طرح لومی‌تایپ توسعه داد. دستگاه لومی‌تایپ-فوتون نخستین بار در سال ۱۹۵۳ برای حروف‌چینی یک کتاب کامل و در سال ۱۹۵۴ برای کار روزنامه‌ای به کار رفت.[۵]
در لومی‌تایپ، ماتریس‌های نویسه‌ها نگاتیوهای عکاسی‌ای بودند که روی یک دیسک چرخان قرار داشتند. دیسک در مقابل یک عدسی می‌چرخید که اندازه نویسه را تعیین می‌کرد و تصویر نویسه با یک جرقه نور استروبوسکوپی بر روی کاغذ یا فیلم ثبت می‌شد. سرعت ترکیب‌بندی معمول حدود ۱۵٬۰۰۰ سطر در دقیقه بود که ده برابر سرعت چاپگرهای رایانه‌ای آن دوره محسوب می‌شد.[۲]
دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰
نسل اول دستگاه‌ها
.jpg)
نخستین نسل دستگاه‌های حروف‌چینی عکسی که در دهه ۱۹۵۰ وارد بازار شدند، از مدل‌های حروف‌چینی سربی موجود توسعه یافته بودند. نمونه‌هایی مانند اینترتایپ فوتوستر و مونوفوتو از نظر فنی بر پایه دستگاه‌های اینترتایپ و مونوتایپ ساخته شده بودند، با این تفاوت که به جای تجهیزات ریخته‌گری، محفظه نوردهی عکاسی نصب شده بود.[۲] شرکت مرگنتالر دستگاه لاینوفیلم را با طراحی متفاوتی تولید کرد و مونوتایپ نیز مونوفوتو را عرضه نمود.
برای دستیابی به سرعت‌های بسیار بالاتر، شرکت فوتون دستگاه ZIP 200 را برای پروژه مدلارز (MEDLARS) کتابخانه ملی پزشکی تولید کرد که قادر بود ۶۰۰ نویسه در ثانیه تولید کند. هر نویسه لامپ گزنون جداگانه‌ای داشت که همواره آماده تخلیه بود.[۶]
ورود صفحه‌نمایش لامپ پرتوی کاتدی
پیشرفت بزرگی در اواسط دهه ۱۹۶۰ با توسعه تجهیزاتی رخ داد که نویسه‌ها را از طریق صفحه‌نمایش لامپ پرتوی کاتدی (CRT) نمایش می‌دادند. نخستین حروف‌چین‌های CRT مانند لاینوترون ۱۰۱۰ لاینوتایپ (۱۹۶۶) هنوز از نگاتیو فیلمی قلم به‌عنوان منبع استفاده می‌کردند، اما نگاتیو را از طریق پویشگر نقطه پروازی به سیگنال ویدیویی تبدیل و سپس بر روی CRT نمایش می‌دادند تا بر کاغذ یا فیلم عکاسی نوردهی شود. نسل‌های بعدی داده‌های رقمی قلم با وضوح بالا را در حافظه میانگیر قاب ذخیره و مستقیماً بر CRT بازتولید می‌کردند.[۷]
شرکت آلفانومریک (که بعداً اتولاجیک نام گرفت) سری APS را تولید کرد. رودولف هل در آلمان دستگاه دیجی‌ست (Digiset) را توسعه داد که نخستین دستگاه حروف‌چینی کاملاً رقمی بود. بخش سامانه‌های گرافیکی شرکت آرسی‌ای این دستگاه را در ایالات متحده با نام ویدئوکامپ تولید کرد.[۸]
برتولد در اروپا
شرکت برتولد در اروپا که تجربه‌ای در توسعه تجهیزات حروف‌چینی داغ نداشت اما یکی از بزرگ‌ترین ریخته‌گری‌های حروف آلمان بود، با موفقیت دستگاه‌های دیاتایپ (۱۹۶۰)، دیاترونیک (۱۹۶۷) و ADS (۱۹۷۷) را توسعه داد که دهه‌ها بازار حروف‌چینی حرفه‌ای اروپا را رهبری کردند.[۹]
دهه ۱۹۷۰: گسترش فناوری
شرکت کامپیوگرافیک در دهه ۱۹۷۰ دستگاه‌هایی تولید کرد که حروف‌چینی حرفه‌ای را برای نشریات کوچک از نظر اقتصادی امکان‌پذیر ساخت. مدل کامپیورایتر از نوار فیلمی استفاده می‌کرد که دور یک استوانه پیچیده شده و با سرعت چند صد دور در دقیقه می‌چرخید. هر نوار دو قلم (مثلاً رومن و سیاه یا رومن و ایتالیک) را در یک اندازه نقطه‌ای دربرداشت.[۱۰]
تعداد حروف‌چین‌های عکسی فروخته‌شده در سال در جهان از ۹۰۰ دستگاه در سال ۱۹۶۶ به ۷٬۲۰۰ دستگاه در سال ۱۹۷۴ رسید.[۱۱] تولیدکنندگان متعددی در این بازار فعال بودند، از جمله آلفاتایپ، واری‌تایپر، مرگنتالر، اتولاجیک، برتولد، هریس، سینگر گرافیک سیستمز، هل و مونوتایپ.
کامپیورایتر IV که در سال ۱۹۷۵ عرضه شد، دو نوار فیلمی داشت که هر یک چهار قلم را در بر می‌گرفت و مجهز به برجک عدسی با هشت عدسی برای اندازه‌های مختلف نقطه‌ای بود. سری اِدیت‌رایتر کامپیوگرافیک ذخیره‌سازی بر روی فلاپی‌دیسک ۸ اینچی ۳۲۰ کیلوبایتی را افزود و صفحه‌نمایش CRT برای مشاهده کدها و متن ارائه داد.
پایانه‌های ویرایش CRT
با بلوغ فناوری حروف‌چینی عکسی در دهه ۱۹۷۰، روش‌های کارآمدتری برای ایجاد و ویرایش متن توسعه یافت. پایانه‌های ویرایش مبتنی بر CRT که با انواع دستگاه‌های حروف‌چینی سازگار بودند، نوآوری فنی مهمی به‌شمار می‌رفتند. صفحه‌کلیدزنی متن اصلی بر روی صفحه‌نمایش CRT با فرمان‌های ویرایشی آسان، سریع‌تر از صفحه‌کلید دستگاه لاینوتایپ بود و ذخیره‌سازی مغناطیسی متن امکان بازیابی و ویرایش بعدی را فراهم می‌ساخت.[۱۲]
دهه ۱۹۸۰: گذار به رایانه
.jpg)
دستگاه‌های نخستین قابلیت ذخیره‌سازی متن نداشتند؛ برخی تنها ۳۲ نویسه بزرگ را بر صفحه‌نمایش کوچک ال‌ئی‌دی نشان می‌دادند و غلط‌یابی املایی در دسترس نبود.[۱۳] تصحیح حروف‌چینی‌شده با چسب‌زدن پشت ستون‌ها و بریدن اصلاحات با تیغ و چسباندن آن‌ها بر روی اشتباهات انجام می‌شد.
از آنجا که بیشتر دستگاه‌های اولیه تنها یک ستون متن تولید می‌کردند، ستون‌های بلند بر تخته‌های صفحه‌آرایی چسبانده می‌شدند تا صفحات کامل مجلات و خبرنامه‌ها ساخته شود. هنرمندان صفحه‌آرایی (Paste-up) نقش مهمی در تولید آثار چاپی ایفا می‌کردند.
اتصال به رایانه‌های شخصی
نخستین برنامه‌های حروف‌چینی رقمی برای راه‌اندازی دستگاه‌های حروف‌چینی عکسی طراحی شدند؛ از جمله برنامه troff که برای تغذیه دستگاه CAT شرکت گرافیک سیستمز طراحی شده بود.[۱۴] شرکت‌هایی مانند تِلِ‌تایپ‌ستینگ رابط‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری بین رایانه‌های شخصی مانند اپل II و IBM PS/2 با دستگاه‌های حروف‌چینی عکسی ایجاد کردند.[۱۵]
با آغاز نرم‌افزارهای نشر رومیزی، شرکت تراوت کامپیوتینگ در کالیفرنیا نرم‌افزار VepSet را معرفی کرد که امکان استفاده از ونچرا پابلیشر زیراکس به‌عنوان واسط کاربری و نوشتن دیسک‌های MCS کامپیوگرافیک با کدهای حروف‌چینی را فراهم می‌ساخت.
اصول فنی
روش نوری-مکانیکی
در دستگاه‌های نوری-مکانیکی، پرتوهای نور از میان حامل تصویر نویسه عبور می‌کردند. نویسه‌های منفی می‌توانستند بر روی دیسک شیشه‌ای، صفحه حروف یا نوار فیلمی پلاستیکی باشند. سپس با کمک سامانه عدسی نوری اندازه نویسه تنظیم و بر فیلم یا کاغذ عکاسی نوردهی می‌شد.[۲]
روش لامپ پرتوی کاتدی و لیزری
در نسل سوم دستگاه‌ها که از سال ۱۹۶۷ در دسترس بودند، نویسه‌ها دیگر از شابلون‌های فیزیکی منتقل نمی‌شدند بلکه به‌صورت رقمی در حافظه دستگاه ذخیره و توسط لامپ پرتوی کاتدی یا پرتو لیزر بر فیلم نوردهی می‌شدند. این روش امکان تولید میلیون‌ها نویسه در ساعت را فراهم ساخت.[۱۶]
توصیف ریاضی نویسه
شرکت مونوتایپ با دستگاه لیزرکامپ انقلابی در این فناوری ایجاد کرد: ماتریس نویسه دیگر فیزیکی نبود بلکه مجازی و الکترونیکی شد و در حافظه رایانه ذخیره می‌گردید. نویسه‌ها با منحنی‌های بزیه (Bézier curves) توصیف می‌شدند و رایانه از روی کانتور، داخل نویسه را پر و لیزر آن را بر سطح حساس نوردهی می‌کرد. هم‌زمان شرکت ادوبی زبان پست‌اسکریپت (PostScript) را توسعه داد که اصول توصیف کانتور نویسه را به کار می‌بُرد و راه را برای نشر رومیزی هموار ساخت.
پردازش پس از حروف‌چینی
متن تولیدشده به روش حروف‌چینی عکسی بر روی فیلم یا کاغذ عکاسی قرار داشت و برای تهیه قالب چاپی به پردازش بیشتر نیاز داشت. مراحل اصلی عبارت بودند از: تصحیح (بریدن و جایگزینی سطرها)، مونتاژ بخش‌های متنی برای ساخت صفحه کامل مطابق طرح صفحه‌آرایی، و کپی‌برداری تماسی برای تولید فیلم‌های صاف صفحه‌ای. این کار بر روی میز نورانی انجام می‌شد که سطح کار را از زیر روشن می‌کرد.[۱۷]
تأثیر بر طراحی قلم
حروف‌چینی سرد راه را برای گستره وسیع قلم‌های رقمی مدرن هموار کرد، زیرا سبکی تجهیزات امکان تولید خانواده‌های بسیار بزرگ‌تری از قلم‌ها را فراهم ساخت. با این حال، طراحان مدرن اشاره کرده‌اند که سازش‌های فنی دوره حروف‌چینی عکسی مانند تغییر طرح نویسه‌ها بدون بازگشت به سنت‌های حروف فلزی به دوره رقمی منتقل شد. آدریان فروتیگر که در آغاز حرفه خود بسیاری از قلم‌ها را برای حروف‌چینی عکسی بازطراحی کرد، گفته است: «قلم‌هایی [که بازطراحی کردم] هیچ ارزش تاریخی ندارند… وقتی به آن تحریف‌هایی فکر می‌کنم که باید انجام می‌دادم تا نتیجه خوبی بر لومی‌تایپ ببینم! حروف V و W به شکاف‌های عظیمی نیاز داشتند تا باز بمانند.»[۱۸]
پیامدهای اجتماعی
گسترش حروف‌چینی عکسی و سپس نشر رومیزی پیامدهای اجتماعی قابل‌توجهی داشت. حدود ۳۰٬۰۰۰ حروف‌چین که در دهه ۱۹۶۰ در آلمان مشغول به کار بودند، عمدتاً بیکار شدند یا مجبور به تغییر شغل گردیدند.[۱۹]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «Definition of PHOTOTYPESETTING». Merriam-Webster.
- 1 2 3 4 Andrew Boag (۲۰۰۰). «Monotype and Phototypesetting». Journal of the Printing History Society: ۵۷–۷۷.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Saur، Klaus G. (۲۰۱۶). Wissenschaftliche Verlage – Versuch einer Zukunftsprognose. De Gruyter Saur.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «René Higonnet | French printer». Britannica. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۳۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Prepressure – the history of prepress & publishing, 1950–1959». دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۵-۰۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Edgerton، Harold E. (۱۹۸۷). Electronic Flash, Strobe.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Belzer، Jack (۱۹۷۶). Encyclopedia of Computer Science and Technology. CRC Press. شابک ۹۷۸-۰-۸۲۴۷-۲۲۵۵-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barnett، Michael P. (۱۹۶۵). Computer typesetting, experiments and prospects. MIT Press.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Roger Chatelain (۱۹۷۷). «Après la Drupa: des interrogations!». Revue suisse de l'Imprimerie: ۵۰۷–۵۱۱.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Singer Corp. has completed negotiations with Omnitext, Inc». Ann Arbor District Library. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۳۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Roger Chatelain (۱۹۷۷). «Après la Drupa: des interrogations!». Revue suisse de l'Imprimerie: ۵۰۷–۵۱۱.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Singer Corp. has completed negotiations with Omnitext, Inc». Ann Arbor District Library. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۳۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «The man who launched a thousand fonts». Creative Pro. ۲۰۰۰-۰۶-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۵-۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Experience with the Mergenthaler Linotron 202 Phototypesetter» (PDF). Bell Laboratories. ۱۹۸۰-۰۱-۰۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Compugraphic-to-Macintosh Solutions». Apple Support. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۳۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Nach Duden». Der Spiegel. ۱۹۷۲-۱۰-۰۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Dußler، Sepp (۱۹۷۴). Moderne Setzerei. Dokumentation Saur. شابک ۳-۷۹۴۰-۸۷۰۳-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Frutiger، Adrian (۲۰۱۴). Typefaces - the complete works. Walter de Gruyter. ص. ۸۰. شابک ۹۷۸-۳۰۳۸۲۱۲۶۰۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Saur، Klaus G. (۲۰۱۶). Wissenschaftliche Verlage – Versuch einer Zukunftsprognose. De Gruyter Saur.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- حروف‌چینی و صفحه‌آرایی به سبک دهه ۱۹۷۰
- موزه چاپ، نورث اَندوور، ماساچوست
- فنون حروف‌چینی خودکار با کیفیت تایپوگرافی(اداره ملی استانداردها، ۱۹۶۷)
- تایپوگرافی
- حروف‌چینی