حوضه آبریز هراز-قره‌سو

حوضه آبریز رودخانه هراز و رودخانه‌های بین هراز و قره‌سو با نام اختصاری هراز–نکا یکی از حوضه‌های باز ایران است که در تقسیم‌بندی حوضه‌های آبریز ایران، حوضهٔ فرعی به‌شمار می‌رود و زیرمجموعهٔ حوضهٔ آبریز دریای مازندران است. مساحت این حوضه، ۱۸٬۶۴۴ کیلومتر مربع است^[۱] و مهم‌ترین رودهای آن بابلرود، هراز و تجن هستند.

حوضهٔ آبریز هراز در بخش ساحلی دریای خزر از ۳۶ درجه و ۲۴ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شمالی و ۵ درجه و ۱۲ دقیقه تا ۵۲ درجه و ۴۰ دقیقه طول شرقی توسعه دارد.^[۲] بخش عمدهٔ حوضهٔ آبریز هراز–نکا در محدودهٔ استان مازندران قرار دارد (شامل بخشهایی از شهرستانهای آمل، بابل، نور، بابلسر و محمودآباد) و بخش‌هایی از استان‌های تهران، سمنان و گلستان را نیز دربرمی‌گیرد. این حوضه شامل رودهایی است که از کوه‌های البرز مرکزی سرچشمه می‌گیرند و به دریای مازندران می‌ریزند. غربی‌ترین رود حوضه، رود هراز است که شاخه‌های اصلی آن به نام پلور و لار از گردنه امامزاده هاشم و کوه پالون‌گردن در شمال تهران سرچشمه می‌گیرند. در هردورود نیز رود نور به آن می‌پیوندد و در سرخ‌رود وارد دریای مازندران می‌شود.^[۳] دیگر رود بزرگ حوضه، رود تجن است. شاخهٔ اصلی این رود از کوه‌های هزارجریب سرچشمه می‌گیرد و پس از تلاقی با دو شاخهٔ مهم دیگر، در فرح‌آباد به دریا می‌ریزد.^[۴] رودهای بزرگ دیگر این حوضه، بابلرود، آلشرود، تالار و نکا هستند.

متوسط بارندگی منطقه ۷۸۸ میلیمتر و متوسط درجه حرارت سالانه ۱۶/۳ درجه سانتیگراد و میزان رطوبت نسبی ۸۲ درصد است. سطح خالص شالیزاری حوضه آبریز هراز با وسعت ۸۵۰۰۰ هکتار معادل ۵ درصد از اراضی کشور و حدود ۱۴ درصد از کل اراضی شالیزاری کشور است.^[۵]

برپایهٔ دستور العمل تقسیم‌بندی حوضه‌های ایران، حوضهٔ آبریز هراز–نکا به زیرحوضه‌های زیر تقسیم می‌شود:^[۶]