خاندان راهب سیاه
| خاندان راهب سیاه | |
|---|---|
| کشور | صفویان |
| تاریخ بنیانگذاری | سده ۱۳ |
| آخرین حاکم | سلیمخان شکی |
| عنوانها | خان شکی |
| دارایی(ها) | Shakikhanovs' Palace کاخ خانان شکی |
| عزل | ۱۸۰۶ |
خاندان راهب سیاه دودمان فرمانروای خانات شکی بود.
نخستینبار کریمآقا شکیخانوف، یکی از بازماندگان این خاندان، در کتاب تاریخچهٔ کوتاه خانهای شکی که به زبان آذربایجانی نگاشته بود، از آن یاد کرد. نام این اثر در سال ۱۸۵۸ در کتاب گزیدههایی از نویسندگان مسلمان نوشتهٔ برنهارت دُرن آمدهاست. با این همه، برنهارت بهنادرستی نویسنده کتاب را حاجی عبداللطیف دانستند ولی سراینده آذربایجانی سلمان ممتاز به این برآیند رسید که این اثر براستی نوشتهٔ کریم شکیخانوف بوده است. این کتاب در سال ۱۹۵۸ دوباره چاپ شد، اینبار با نام کریمآقا. به گفتهٔ تاریخنگار آذربایجانی عدالت طاهرزاده، شاید کتاب به سفارش ایوان پاسکویچ، سردار روسی در قفقاز، نوشته شده باشد.
تاریخچه
بر پایهٔ افسانهای، نیای این خاندان راهبی مسیحی (شاید ارمنی یا اودی) بود که در نوخا میزیست. او پسرش را به همسری دختر یکی دیگر از کشیشان کیش درآورد. پسر راهب، جاندار، درآینده به اسلام گروید و نام «علیجان» (بهمعنی جانِ علی) را گرفت. به گفتهٔ یکی دیگر از بازماندگان خاندان، مصطفیآقا شکیخانوف، نوهٔ جاندار: زکیخان دشتهای آرباتان و شهر نوخا را به چنگ آورد. گفته میشود پسر او حسنسلطان بود که در سال ۱۵۲۱ لوانِ کاختی به او تاخت و سرانجام در ۱۵۲۴ در نبردی با او کشته شد. شناختهشدهترین عضو این خانواده پسر حسن سلطان، درویش محمدخان بود. پس از پیوستن شکی به قلمرو صفوی، پسر درویش، باقیبِگ، در جایگاه گروگان به دربار تهماسب یکم فرستاده شد. خانات، یگان اداری گردید و به تویگونبگ قاجار (۱۵۵۱–۱۵۵۵) سپرده شد.
این خاندان تا زمان حاجی چلبی خان بار دیگر به نیرومندی چشمگیری نرسید. او که در سال ۱۷۰۳، در روزگار پادشاهی شاه سلطان حسین صفوی، از پدری زمیندار بهنام قربانبِگ زاده شد، از تبار بلندپایگان بود. در دانشنامه افرون و بروکهاوس داستانی آمده است که حاجی چلبی را نوهٔ یک کشیش ارمنی میداند که به اسلام گروید. زندگینامهنویس، حاجی سید عبدالحمید، او را تبار هفتم از درویش محمدخان دانسته است. پتروشفْسکی نیز او را از ریشه اودی یا ارمنی میپنداشت. حاجی چلبی پس از کشتهشدن نادرشاه در ۱۷۴۷، خود را فرمانروای شکی ساخت. خاندان او تا سال ۱۸۰۶ بر خانات فرمان راندند، تا اینکه سلیمخان بهدست روسها برکنار شد. پسر سلیمخان، حسینخان، در روند جنگ ایران و روسیه (۱۸۲۸–۱۸۲۶) کوشید دوباره خانات را بهدست گیرد و برای دورهای کوتاه – ۸۰ روز – فرمانروایی کرد.
بازماندگان این خاندان امروزه از نامخانوادگیهای «شکیخانوف» و «شکینسکی» استفاده میکنند. از نامداران خاندان میتوان بازیگر سینمای شوروی، بارات شاکینسکی، تاریخنگار کریمآقا شکیخانوف، سردار پلیس امین شکینسکی و رئیس پلیس شهر باکو مَمَد شکینسکی را نام برد. [۱] [۲] [۳]
منبع
- ↑ Dorn, Boris Andreevich (1858). Auszüge aus Muhammedanischen Schriftstellern: betreffend die Geschichte und Geographie der südlichen Küstenländer des Kaspischen Meeres : nebst einer kurzen Geschichte der Chane von Scheki (به آلمانی). St. Peterburg: Eggers. p. 12. OCLC 28162672.
- ↑ Mumtaz, Salman (1929). "Criticism and comments on "Brief History of Shaki Khans"". Maarif İşçisi [Enlightenment Worker] (به ترکی آذربایجانی). 2: 85–90.
- ↑ History of Shaki in Sources. Tahirzadä, Ädalät., Azärbaycan Milli Elmlär Akademiyası. Şäki Regional Elmi Märkäzi. Bakı: Master. 2005. p. 17. ISBN 0976995409. OCLC 64428641.
{{cite book}}: نگهداری CS1: سایر موارد (link)