خبیزه

خبیزه
خبْیزة
Khubbayza
روستا
ریشه‌شناسی: «پنیرک» (گیاه وحشی)[۱]
نقشه دهه ۱۸۷۰
نقشه دهه ۱۹۴۰
نقشه معاصر
نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی منطقه پیرامون خبیزه
مختصات: ۳۲°۳۳′۲۲″ شمالی ۳۵°۰۳′۵۶″ شرقی / ۳۲٫۵۵۶۱۱°شمالی ۳۵٫۰۶۵۵۶°شرقی / 32.55611; 35.06556
شبکه فلسطین۱۵۶/۲۱۸
واحد سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
بخشبخش حیفا
تاریخ تخلیه جمعیت۱۲–۱۴ مه ۱۹۴۸[۲]
مساحت
 • کل۴٬۸۵۴ دونوم (۴٫۸۵۴ کیلومتر مربع یا ۱٫۸۷۴ مایل مربع)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۲۹۰[۳]
علت تخلیهحمله نظامی نیروهای یه‌شو
سکونتگاه‌های کنونیهیچ‌کدام

خبیزه (خبْیزة) روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش حیفا از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۲۹٫۵ کیلومتری جنوب شرقی حیفا قرار داشت. این روستا بر زمینی تپه‌ماهوری در جنوب وادی السندیانه و میان مرج ابن عامر و ساحل دریای مدیترانه واقع شده بود. جمعیت خبیزه در سال ۱۹۴۵ حدود ۲۹۰ نفر بود.

نام روستا از واژهٔ عربی «خبّیزه» به معنای پنیرک گرفته شده‌است؛ گیاه وحشی‌ای که در آشپزی فلسطینی بویژه در مناطق روستایی کاربرد فراوان دارد. خبیزه در جریان جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل و در پی نبرد مشمار هاعمق در ۱۲ مه ۱۹۴۸ تخلیه و ویران شد. پس از جنگ، منطقه به قلمرو دولت اسرائیل الحاق گردید و زمین‌های روستا بدون بهره‌برداری باقی ماند.

پیشینه

دوران عثمانی

روستای خبیزه نام خود را از واژهٔ عربی پنیرک گرفته‌است؛ گیاهی وحشی که به فراوانی در زمین‌های آن می‌رویید و در خوراک روستایی فلسطینیان جایگاه ویژه‌ای داشت.[۴] در شمال خبیزه ویرانه‌های خربت الکلبه قرار داشت که منسوب به بنی کلب، قبیلهٔ عرب، بود و آثار سکونت انسانی در آن یافت شده بود.[۴]

بر پایهٔ شواهد باستان‌شناختی، منطقهٔ پیرامون خبیزه از دوران مس‌سنگی مسکون بوده‌است.[۵]

در سال ۱۸۵۹ جمعیت روستا نزدیک به ۲۷۰ نفر برآورد می‌شد و ساکنان ۲۴ فدّان زمین کشاورزی داشتند.[۶] ویکتور گِرَن، پژوهشگر فرانسوی که در سال ۱۸۷۰ از روستا دیدن کرد، جمعیت آن را ۴۰۰ نفر گزارش کرد.[۷]

در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین خبیزه را روستایی با اندازهٔ متوسط بر زمینی مرتفع توصیف کرد که در درهٔ جنوبی آن چاه‌هایی وجود داشت.[۶]

فهرست جمعیتی در حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌داد که خبیزه نزدیک به ۳۱۵ ساکن داشته که همگی مسلمان بوده‌اند.[۸]

دوران قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقام‌های قیمومت بریتانیا انجام شد، جمعیت خبیزه ۱۴۰ نفر و همگی مسلمان بودند.[۹] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۰۹ نفر در ۴۲ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.[۱۰]

در این دوره روستا در راستای شمال‌غربی گسترش یافته بود و خانه‌های سنگی آن به‌صورت متراکم در کنار هم ساخته شده بودند. ساکنان از راه کشاورزی به‌ویژه کشت غلات و سبزیجات و نیز دامپروری امرار معاش می‌کردند. آب آشامیدنی از چشمه‌ها و چاه‌های متعدد درون مرزهای روستا تأمین می‌شد.[۴]

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت خبیزه ۲۹۰ نفر مسلمان بود[۳] و مساحت کل زمین‌های آن ۴٬۸۵۴ دونم بود.[۱۱] از این میزان، عرب‌ها ۶۵ دونم را برای درختکاری و زمین آبی، ۲٬۲۹۵ دونم را برای کشت غلات بهره‌گیری می‌کردند[۱۲] و ۱۱ دونم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.[۱۳]

شورش ۱۹۳۶

خبیزه در دوران شورش عربی ۱۹۳۶–۱۹۳۹ فلسطین دستهٔ رزمی محلی نداشت. نقش ساکنان به تأمین آذوقه و میزبانی از شورشیان وابسته به گروه‌های یوسف الحمدان و علی الفارس محامید محدود بود که همگی تحت فرماندهی یوسف سعید ابو دره فعالیت می‌کردند.[۱۴]

جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

نیروی پیشانظامی اسرائیل، هاگانا، در اول ژانویهٔ ۱۹۴۸ به روستا یورش برد ولی تلفاتی گزارش نشد.[۱۵] در اوایل آوریل ۱۹۴۸ با آغاز نبرد مشمار هاعمق بیشتر ساکنان خبیزه به ام‌الفحم گریختند.[۱۶]

در پی نبرد مشمار هاعمق در اواسط آوریل ۱۹۴۸، چندین روستای اطراف به دست هاگانا تصرف شد. ایرگون (اتسل)، گروه شبه‌نظامی یهودی، از پیشروی‌های نظامی بهره جست و خبیزه یکی از چندین روستایی بود که میان ۱۲ تا ۱۴ مه ۱۹۴۸ تصرف شد. بیشتر ساکنان پس از حملات خمپاره‌ای گریختند.[۱۵][۱۷]

بر پایهٔ منابع عبری، نیروی حمله‌ای متشکل از نزدیک به ۱۶۰ رزمنده به فرماندهی آبراهام دروری با یک خودروی زرهی مجهز به مسلسل برن و با پشتیبانی خمپاره‌انداز سه‌اینچی به فرماندهی یوسف بن‌دور از کیبوتص گلعاد به سوی خبیزه و ام‌الشوف حمله بردند. اعضای کیبوتص گلعاد که روابط خوبی با ساکنان روستاهای اطراف داشتند، ساکنان باقی‌مانده را از حملهٔ قریب‌الوقوع آگاه ساختند و به همین دلیل روستا هنگام تصرف تقریباً خالی بود. اعضای کیبوتص پس از رویداد دیر یاسین از همکاری با ایرگون سرباز زدند.[۱۸]

پس از جنگ، منطقه به قلمرو دولت اسرائیل الحاق شد و زمین‌های خبیزه توسعه‌نیافته باقی ماند. هیچ شهرکی اسرائیلی بر روی زمین‌های روستا ساخته نشد؛ نزدیک‌ترین شهرک اِوِن یتسحاق بود که در سال ۱۹۴۵ بر زمین‌های روستای بطیمات در فاصلهٔ یک کیلومتری شرق خبیزه بنیان‌گذاری شده بود.[۱۹] به گفتهٔ ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ تنها «خرده‌سنگ‌هایی پراکنده میان بوته‌های خاردار» از روستا بر جای مانده بود.[۱۵]

جمعیت

دگرگونی جمعیت خبیزه
سالجمعیتیادداشت
۱۸۵۹۲۷۰برآورد عثمانی[۶]
۱۸۷۰۴۰۰برآورد ویکتور گرن[۲۰]
۱۸۸۷۳۱۵همگی مسلمان[۲۱]
۱۹۲۲۱۴۰سرشماری قیمومت[۹]
۱۹۳۱۲۰۹۴۲ خانه[۲۲]
۱۹۴۵۲۹۰همگی مسلمان[۳]
۱۹۴۸≈۳۳۶برآورد[۲۳]

از خانواده‌های ساکن خبیزه می‌توان به خانوادهٔ سلیط (اصالتاً از تل الصافی در منطقهٔ الخلیل) که اکثریت جمعیت را تشکیل می‌دادند و خانوادهٔ بیقاوی اشاره کرد.[۲۴] آوارگان فلسطینی خبیزه پس از تخلیه در شهرهای ام‌الفحم، جنین، اردوگاه‌های جنین و نور شمس (طولکرم) و نیز در سوریه، اردن و آلمان پراکنده شدند.[۲۵]

منابع

  1. ↑ Palmer, 1881, p. 150
  2. ↑ Morris, 2004, p. xviii, village #158.
  3. 1 2 3 Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. 14
  4. 1 2 3 Khalidi, 1992, p. 172.
  5. ↑ «נחל ספלול צפון». חדשות ארכאולוגית. ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. 1 2 3 Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 42
  7. ↑ Guérin, 1875, p. 239
  8. ↑ Schumacher, 1888, p. 181
  9. 1 2 Barron, 1923, Table XI, Sub-district of Haifa, p. 34
  10. ↑ Mills, 1932, p. 93
  11. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 48 بایگانی‌شده در ۲۰۱۷-۰۸-۱۱ توسط Wayback Machine
  12. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 91 بایگانی‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۳۰ توسط Wayback Machine
  13. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 141 بایگانی‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۳۰ توسط Wayback Machine
  14. ↑ مصطفی، کبها (۲۰۱۸). جولات فی ظلال الذاکرة: زیارات میدانیة للمدن والقری الفلسطینیة المهجرة واستحضار ماضیها الزاهر. مؤسسه مسارات و دروب.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. 1 2 3 Khalidi, 1992, p. 173.
  16. ↑ «خبیزة». ذاکرات. ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ Morris, 2004, p. 243
  18. ↑ «בין גלעד וחובייזה». دبر. ۱۹۷۳-۰۷-۱۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  19. ↑ «ذاکرات خبّیزة». ذاکرات. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  20. ↑ Guérin, 1875, p. 239
  21. ↑ Schumacher, 1888, p. 181
  22. ↑ Mills, 1932, p. 93
  23. ↑ «قریة خبیزة المهجرة». فلسطین در خاطره. ۲۰۱۳-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  24. ↑ «خبیزة». ذاکرات. ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  25. ↑ «قریة خبیزة المهجرة - وطن وجذور». عرب ۴۸. ۲۰۱۳-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

کتاب‌شناسی

  • Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. L'Imprimerie Nationale.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.