خربت التنور
خربت التنور
خربة التنور | |
|---|---|
 | |
| ریشه‌شناسی: «علار سفلی» | |
.jpg) نقشه دهه ۱۸۷۰ .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰.jpg) نقشه معاصر .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصرنقشههای تاریخی از منطقه پیرامون خربت التنور (دکمه‌ها را بزنید) | |
  خربت التنور جایگاه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین | |
| مختصات: ۳۱°۴۲′۵۴″ شمالی ۳۵°۰۲′۵۵″ شرقی / ۳۱٫۷۱۵۰۰°شمالی ۳۵٫۰۴۸۶۱°شرقی | |
| شبکه فلسطین | ۱۵۴/۱۲۴ |
| واحد جغرافیای سیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| قضا | قضای اورشلیم |
| تاریخ تخلیه | ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ |
| جمعیت (سده نوزدهم) | |
| • کل | ۴۰۰ |
| آبادی‌های کنونی | ماتا |
خربت التنور (خربة التنور) که با نام علار السفلی (علار پایین) نیز شناخته می‌شود، دهکده‌ای عرب فلسطینی در قضای اورشلیم در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این دهکده در نزدیکی روستای علار و در فاصله ۱۸٫۵ کیلومتری غرب اورشلیم قرار داشت. ساکنان خربت التنور در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و در چارچوب عملیات هاهار در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ آواره شدند.
عین تنور (چشمه تنور) چشمه‌ای طبیعی در شمال شرقی محل روستا بود که با حفر تونلی باستانی در اعماق زمین آب آن از سرچشمه گردآوری و جریان آن افزایش یافته بود. در سده نوزدهم این چشمه «عین بنت نوح» (چشمه دختر نوح) نامیده می‌شد. آثار باستانی مهم این محل شامل بقایای صومعه‌ای روستایی از دوره جنگ‌های صلیبی و کلیسایی بزرگ و ویران از سده دوازدهم میلادی است که بخش‌هایی از آن تا امروز پابرجاست.
پیشینه
دوره صلیبیان
در سده دوازدهم میلادی و در دوران جنگ‌های صلیبی، صومعه‌ای روستایی در این مکان بنا شد که دربرمی‌گرفت چندین ساختمان طاق‌ضربی بشکه‌ای، دیوار حصار و یک نمازخانه.[۱] باستان‌شناس بریتانیایی دنیس پرینگل پیشنهاد کرد که این مجموعه همان خانه سیسترسی شناخته‌شده به نام «سالواتیو» (Saluatio) بوده که در سال ۱۱۶۹ میلادی بنیاد نهاده شده‌است.[۲]
در سده سیزدهم میلادی، در دو سند ثبت شده که درآمد این روستا صرف مدرسه المعظمیه در شمال حرم شریف در اورشلیم می‌شد.[۳]
دوره عثمانی
خربت التنور در سال ۱۵۱۷ همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ در دفاتر مالیاتی عثمانی با نام «علار السفلی» در ناحیه قدس از لوای قدس ثبت شد و جمعیت آن ۷ خانوار مسلمان بود. آنها مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، محصولات تابستانی و زیتون می‌پرداختند که جمع آن ۳٬۱۵۰ آقچه بود و تمام درآمد آن به وقف اختصاص داشت.[۴]
در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون دربارهٔ این مکان نوشت: «به روستایی به نام علار السفلی (پایینی) رسیدیم تا آن را از روستایی به نام علار الفوقا (بالایی) که بر زمین بلندتری کمی به سمت چپ قرار دارد متمایز کنند. اینجا کلیسایی ویران، بزرگ و محکم‌ساخت و ظاهراً بسیار کهن بود. کمی بالاتر در دره چشمه‌ای زیبا وجود دارد که باغ‌ها و درختان میوه را در کف دره آبیاری می‌کند. درختان زیتون نیز فراوان‌اند.»[۵]
ویکتور گِرَن که در سال ۱۸۶۳ از این مکان دیدن کرد، حضور کلیسایی بزرگ، کهن و ویران را گزارش داد.[۶]
در سال ۱۸۷۳، گروه پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین از ویرانه‌های علار السفلی بازدید کرد و آن را چنین توصیف کرد: «ظاهراً محوطه‌ای باستانی با آرامگاه‌های کنده‌شده در صخره. خربت نوح بخشی از این محوطه را با دو چشمه و باغ‌های پرتقال تشکیل می‌دهد. ساختمان ویرانی اینجاست که ظاهراً کلیسایی کهن بوده‌است. … دیوارها ۱۰ پا ضخامت و در برخی بخش‌ها ۲۰ پا ارتفاع دارند. قرنیزی در پیرامون فضای درونی و دو تکیه‌گاه بر دیوار شمالی میان پنجره‌ها قرار دارد که احتمالاً روزگاری طاق‌های سقف را نگه می‌داشتند. تمام این جزئیات نشان می‌دهد که بنا متعلق به سده دوازدهم است.»[۷]
شرق‌شناس و باستان‌شناس فرانسوی شارل کلرمون-گانو که در سال ۱۸۷۴ از این محل بازدید کرد، کلیسای کهن علار السفلی را با جزئیات فراوان توصیف کرد؛ بخش‌هایی از این کلیسا تا به امروز پابرجاست.[۸]
بازدیدکننده‌ای در سال ۱۸۷۵ جمعیت آن را ۴۰۰ نفر نوشت، اما اندکی پس از آن روستا ظاهراً تا سده بیستم متروک ماند.[۹]
دوره قیمومت بریتانیا
در اواخر دوره قیمومت، خربت التنور به عنوان دهکده‌ای کوچک طبقه‌بندی شده بود.[۹]
شش خانواده عرب از بیت عطاب که در میان ویرانه‌های صلیبی ساکن شده بودند، درگیر کشمکشی دیرینه با روستاییان علار بر سر بهره‌گیری از آب، مالکیت زمین و مسیرهای چرا بودند. این کشمکش تنها در سال ۱۹۴۸ با تخلیه هر دو مکان پایان یافت.[۱۰]
۱۹۴۸ و پس از آن
روستا در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات هاهار (بخشی از عملیات یوآو) به دست تیپ هارئل تصرف و تخلیه شد.[۹] هنگامی که این محل در سال ۱۹۹۲ بازرسی شد، ده خانه وجود داشت که شش تای آنها ویران شده بود.[۹] زمین‌های روستا با اراضی علار ادغام شد و نزدیک‌ترین شهرک به خربت التنور، موشاو ماتا بود.[۹]
بنا بر روایتی که مختار علار نقل کرده، تنور نوح پیش از توفان در همین‌جا قرار داشته‌است: «هنگامی که خداوند از آفریدگانش نومید شد و جهان را نابود کرد، تنور نوحِ پارسا آب فوران کرد و بدین‌سان تعهد بزرگ نوح به خدا ثابت شد. پس از پایان توفان … تنور هدف نخستین خود را فراموش کرد. از این رو امروز نیز آب در این مکان جریان دارد، گویی توفان هرگز پایان نیافته‌است.»[۱۱]
نگارخانه
خربت التنور، نقشه‌برداری دوره قیمومت، مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
ساختمان‌های قدیمی در علار السفلی
ویرانه‌های کلیسا در علار السفلی
ورودی مجرای آب باستانی موسوم به «عین بنت نوح»
دیوار سنگی در خربت التنور
ویرانه‌های خربت التنور
نمای کلی از روستای فلسطینی آواره‌شده در جنگ ۱۹۴۸
نمای پانوراما از علار السفلی
ورودی تونل چشمه طبیعی
ورودی چشمه‌های طبیعی (اکنون خشک) عین التنور در علار
چشمه طبیعی در روستای سابق فلسطینی علار السفلی
کتاب‌شناسی
- Clermont-Ganneau، C.S. (۱۸۹۶). Archaeological Researches in Palestine ۱۸۷۳-۱۸۷۴. ج. ۲. Palestine Exploration Fund.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۳. Committee of the Palestine Exploration Fund.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Guérin، V. (۱۸۶۹). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. ج. ۱. L'Imprimerie Nationale.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Hawari، M. (۲۰۰۷). Ayyubid Jerusalem (۱۱۸۷-۱۲۵۰): an architectural and archaeological study. Archaeopress. شابک ۹۷۸۱۴۰۷۳۰۰۴۲۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Hütteroth، W. -D. (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. Fränkische Geographische Gesellschaft. شابک ۳-۹۲۰۴۰۵-۴۱-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Petersen، Andrew (۲۰۰۱). A Gazetteer of Buildings in Muslim Palestine. انتشارات دانشگاه آکسفورد. شابک ۹۷۸-۰-۱۹-۷۲۷۰۱۱-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Pringle، D. (۱۹۹۳). The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: A-K. انتشارات دانشگاه کمبریج.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Robinson، E. (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea. ج. ۲. Crocker & Brewster.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
منابع
- ↑ «Crusader Archaeology: The Material Culture of the Latin East». Adrian J. Boas.
- ↑ Pringle, 1993, pp. 47–51
- ↑ Hawari, 2007, p. 147
- ↑ Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 112
- ↑ Robinson and Smith, 1841, vol 2, p. 340
- ↑ Guérin, 1869, pp. 379-380
- ↑ Conder and Kitchener, 1883, SWP III, pp. 62-63
- ↑ Clermont-Ganneau, 1896, ARP vol. 2, pp. 455-459
- 1 2 3 4 5 Khalidi, 1992, p. 320
- ↑ «The oven that became a spring». Ynetnews.
- ↑ «The oven that became a spring». Ynetnews.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Khirbat al-Tannur». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «خربة التنور (فلسطین)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «חורבת תנור ועין תנור». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عبری ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Khirbat al-Tannur». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اندونزیایی ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
- ولسوالی اورشلیم