خردنامه اسکندری

خردنامهٔ اسکندری اثری از عبدالرحمان جامی است و در زمرهٔ متون ادبیات فارسی قرار دارد. این اثر در ادامهٔ خمسهٔ نظامی گنجوی (درگذشته به سال ۱۲۰۹ میلادی) پدید آمده و واپسین بخش از مجموعهٔ هفت‌گانهٔ جامی، موسوم به هفت اورنگ، به‌شمار می‌رود. موضوع اصلی این کتاب، روایت افسانه‌های مربوط به اسکندر مقدونی است که پیش‌تر در اسکندرنامۀ نظامی و در نهایت در رمان موسوم به داستان اسکندر بازتاب یافته بود. جامی در این اثر، گونه‌ای نو از این سنت ادبی را عرضه می‌کند که در آن، سفرهای اسکندر به‌صورت تأملاتی عرفانی و فلسفی بازآفرینی شده و این تأملات با حکایت‌های کوتاه درهم آمیخته‌اند. همچون دیگر نویسندگان اسلامیِ هم‌عصر او، جامی نیز در روایت خویش، اسکندر را با ذوالقرنین یکی دانسته و به ساختن دیوار شرقی در برابر یأجوج و مأجوج اشاره دارد.^[۱]^[۲]

این اثر پیش از سال ۱۴۸۹ میلادی، و به‌احتمال در حدود سال ۱۴۸۵، نگاشته شده و به سلطان حسین بایقرا (حکومت: ۱۴۶۹ تا ۱۵۰۶ میلادی)، فرمانروای تیموری هرات ـ شهری که گفته می‌شود در آغاز توسط اسکندر، در جریان فتوحات او بر امپراتوری هخامنشی، بنیان نهاده شده است ـ تقدیم گردیده است. این منظومه در حدود دو هزار و سیصد بیت دارد، که آن را در مقایسه با بسیاری از آثار ادبی فارسی، اثری نسبتاً کوتاه به‌شمار می‌آورد. ‏^[۳]

تأثیر

شعر جامی تأثیر چشمگیری بر اثر سد اسکندری، نوشتهٔ علی‌شیر نوایی ـ که تنها روایت شناخته‌شده از افسانهٔ اسکندر به زبان ترکی جغتایی است ـ بر جای نهاد. ‏^[۴]

منابع

↑ Hanaway, William (1990). "Alexander and the Question of Iranian Identity". In Yāršātir, Iḥsān (ed.). Iranica varia: papers in honor of Professor Ehsan Yarshater. Acta Iranica Série 3, Textes et mémoires. Leiden: Brill. pp. 93–103. ISBN 978-90-6831-226-3.
↑ Bürgel, Johann Cristoph; Bürgel, Christoph Johann (1996). "Ǧāmī's Epic Poem on Alexander the Great. an Introduction". Oriente Moderno. 15 (76) (2): 415–438. doi:10.1163/22138617-07602028. ISSN 0030-5472. JSTOR 25817428.
↑ Casari, Mario (2023). "The Alexander Legend in Persian Literature". In Ashtiany, Mohsen (ed.). Persian narrative poetry in the classical era, 800-1500: romantic and didactic genres. A history of Persian literature / founding editor - Ehsan Yarshater. London New York Oxford New Delhi Sydney: I.B. Tauris. p. 504. ISBN 978-1-78673-664-2.
↑ Toutant, Marc (2018-10-25), "Evaluating Jāmī's Influence on Navāʾī: The Case Studies of the Khiradnāma-yi iskandarī and the Sadd-i iskandarī", Jāmī in Regional Contexts (به انگلیسی), Brill, pp. 602–648, doi:10.1163/9789004386600_019, ISBN 978-90-04-38660-0, retrieved 2024-03-19

[1] Hanaway, William (1990). "Alexander and the Question of Iranian Identity". In Yāršātir, Iḥsān (ed.). Iranica varia: papers in honor of Professor Ehsan Yarshater. Acta Iranica Série 3, Textes et mémoires. Leiden: Brill. pp. 93–103. ISBN 978-90-6831-226-3.

[2] Bürgel, Johann Cristoph; Bürgel, Christoph Johann (1996). "Ǧāmī's Epic Poem on Alexander the Great. an Introduction". Oriente Moderno. 15 (76) (2): 415–438. doi:10.1163/22138617-07602028. ISSN 0030-5472. JSTOR 25817428.

[3] Casari, Mario (2023). "The Alexander Legend in Persian Literature". In Ashtiany, Mohsen (ed.). Persian narrative poetry in the classical era, 800-1500: romantic and didactic genres. A history of Persian literature / founding editor - Ehsan Yarshater. London New York Oxford New Delhi Sydney: I.B. Tauris. p. 504. ISBN 978-1-78673-664-2.

[4] Toutant, Marc (2018-10-25), "Evaluating Jāmī's Influence on Navāʾī: The Case Studies of the Khiradnāma-yi iskandarī and the Sadd-i iskandarī", Jāmī in Regional Contexts (به انگلیسی), Brill, pp. 602–648, doi:10.1163/9789004386600_019, ISBN 978-90-04-38660-0, retrieved 2024-03-19

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]