خسروآباد (سلماس)
خسروآباد | |
|---|---|
روستا | |
 | |
محل | |
  خسروآباد | |
| مختصات: ۳۸°۱۰′۰″ شمالی ۴۴°۴۴′۱۴″ شرقی / ۳۸٫۱۶۶۶۷°شمالی ۴۴٫۷۳۷۲۲°شرقی | |
| کشور | ایران |
| استان | آذربایجان غربی |
| شهرستان | سلماس |
| بخش | مرکزی |
| دهستان | زولاچای |
| جمعیت | ۱۸۱ نفر (سرشماری ۹۵) |
خسروآباد، روستاییست از توابع بخش مرکزی شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی ایران. نام قدیمی این روستا خسروا بودهاست. وفق اسناد تاریخی، قبلاً محل سکونت آشوریان و مسیحیان بودهاست. اکنون دارای اکثریت ترک شیعه هست و تعداد کمی از آشوریان در این روستا باقی ماندهاند.
جمعیت
این روستا در دهستان زولاچای قرار داشته و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۱۵۸نفر(۴۴ خانوار) اکثر مردم این بخش و پَتهویر دین مسیحی داشتند و به زبان آشوری سخن میگفتند.
طبیعت
طبیعت خسروآباد را، بیشتر درختهای سیب دربرگرفتهاست؛ یکی از مهمترین محصولات کشاورزی این روستا، سیب است که سابقهٔ صادرات به کشورهای آذربایجان، روسیه و... را در کارنامهٔ خود دارد. [۲]
حضور لازاریها
-_Christliche_Mission_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-06-012.jpg)
بررسی مناقشۀ حقوقی و سیاسی میان دولت قاجار و مبلغان کاتولیک فرانسوی موسوم به «لازاریها» بر سر مالکیت روستای خسروآباد سلماس در اواخر سدۀ نوزدهم میلادی بر اساس اسناد وزارت خارجۀ ایران نشان میدهد که:
در دورۀ محمدشاه قاجار، مبلغان لازاریست وارد ایران شدند و روستای خسروآباد را که بیشتر ساکنانش مسیحی کاتولیک بودند، به مرکز فعالیت خود تبدیل کردند. آنان در این روستا مدرسۀ تربیت کشیش بنیان نهادند و در پی گسترش مذهب کاتولیک در میان ارمنیان و آشوریان منطقه بودند.
مالکیت اولیه روستا از املاک دولتی بود که به دست روحانی کاتولیکی به نام «خلیفه اسحق خدابخش» خریداری شد، با شرط آنکه به بیگانگان واگذار نشود. اما او بعداً روستا را به «مسیو پل بیجان» ــ از شاگردان لازاریستها ــ فروخت. این انتقال، زمینهٔ نفوذ فرانسویان را در منطقه فراهم کرد.
لازاریستها سپس کوشیدند مالکیت خود را به روستاهای مجاور مانند «گلعزان» و «اوچتپه» نیز گسترش دهند. این اقدام به درگیری با مالک گلعزان، «محمدعلیخان ساعدلشکر»، انجامید. با وجود اسناد مالکیت او، فشار سیاسی سفارت فرانسه و حمایت «نظامالسلطنه» (حاکم آذربایجان) باعث شد مظفرالدینشاه فرمانی به سود لازاریستها صادر کند.
ادارۀ خسروآباد در دست مباشرانی بود که پیدرپی موجب تنش میشدند. نخست، خلیفه اسحق با مبلغان فرانسوی اختلاف یافت و برکنار شد. پس از او، فرامرزخان (برادرزادۀ سفیر ایران در پاریس) و سپس «یرمیا» بهعنوان مباشر منصوب شدند. رفتار خشن یرمیا و حمایت کنسول فرانسه از او خشم اهالی را برانگیخت تا آنجا که برخی کاتولیکها تهدید کردند برای رهایی از سلطۀ لازاریستها، به مذهب ارتدوکس روی آورند و زیر حمایت روسها بروند. در نهایت، یرمیا در سال ۱۳۱۸ قمری در جریان شورش اهالی کشته شد.
پس از او، مدیریت روستا به یک تبعۀ روس واگذار شد و دخالت بیگانگان ادامه یافت. کارگزاران وزارت خارجه ایران خواستار خرید روستا یا جایگزینی مباشر ایرانی شدند، اما پل بیجان با حمایت سفیر ایران در پاریس از این کار سر باز زد. در پایان، وزارت خارجه تهدید کرد که در صورت ادامۀ مقاومت، مباشر ایرانی را بهطور رسمی منصوب خواهد کرد.
منابع
- احمدی، حسین. «تلاش لازاریستها برای تملک خسروآباد (بر اساس اسناد وزارت خارجهٔ ایران)». نامهٔ تاریخپژوهش، سال پنجم، شمارهٔ هجدهم، بهار ۱۳۸۹، صص. ۲–۲۴.
- مرکز اسناد وزارت امور خارجهٔ ایران، کارتنهای شمارهٔ ۸، ۹، ۱۰، ۱۴، ۱۹، ۲۱ و ۲۸، پروندههای متعدد، سالهای ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۱ قمری (۱۸۹۸ تا ۱۹۰۳ میلادی).
- احمدی، حسین. «بررسی زمینهها و عملکرد حضور لازاریستهای فرانسوی در ایران». فصلنامهٔ تاریخ معاصر ایران، سال سوم، شمارهٔ ۱۱، پاییز ۱۳۷۸، صص. ۴۵–۶۵.
- احمدی، حسین. «کمک پاپ به میسیونرهای لازاریست». فصلنامهٔ گنجینهٔ اسناد، سال چهاردهم، شمارهٔ ۵۶، زمستان ۱۳۸۳.