دادورز

۱. انواع ضابطان قضایی

در قانون ایران، ضابطان به دو دستهٔ کلی تقسیم می‌شوند:

• ضابطان عام: این گروه صلاحیت رسیدگی به همهٔ جرایم را دارند، مگر آنچه قانون منع کرده باشد. مصداق اصلی و بارز ضابط عام، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا) است. تمام مأموران نیروی انتظامی که آموزش‌های لازم را دیده‌اند، ضابط عام محسوب می‌شوند.
• ضابطان خاص: این گروه فقط در مورد جرایم خاصی که قانون مشخص کرده صلاحیت دخالت دارند. این افراد تنها در محدودۀ وظایف تخصصی خود ضابط هستند. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• مأموران وزارت اطلاعات.
• مأموران سازمان اطلاعات سپاه پاسداران.
• مأموران نیروی مقاومت بسیج (در شرایطی که قانون مقرر کرده).
• سایر مأموران تخصصی مانند مأموران جنگلبانی (برای جرایم منابع طبیعی)، مأموران ادارهٔ برق (برای سرقت برق) و زندانبانان (برای امور داخل زندان).

۲. وظایف اصلی ضابطان وظایف ضابطان، که باید کاملاً در چارچوب قانون و با رعایت حقوق شهروندی انجام شود، شامل موارد زیر است:

• کشف جرم: انجام تحقیقات اولیه برای اینکه مشخص شود جرمی رخ داده است یا خیر.
• حفظ صحنۀ جرم: جلوگیری از از بین رفتن مدارک و آثار جرم (مانند اثر انگشت یا آلت قتل) تا زمانی که بازپرس یا قاضی در صحنه حاضر شوند.
• بازجویی اولیه: پرسش از شاکی و متهم (البته تحقیقات ضابطان ارزش قضایی نهایی ندارد و باید نزد قاضی تکرار شود، اما سنگ بنای پرونده است).
• ابلاغ اوراق قضایی: رساندن احضاریه‌ها و احکام دادگاه به دست افراد.
• جلب متهم: دستگیری متهمانی که حکم جلب آن‌ها توسط مقام قضایی صادر شده است.

۳. نکتۀ مهم: کارت ضابطیت طبق قانون جدید آیین دادرسی کیفری، مأموران تنها زمانی ضابط محسوب می‌شوند که کارت ویژهٔ ضابطیت داشته باشند. صرفِ پلیس بودن یا عضویت در یک نهاد نظامی، به فرد اجازهٔ بازجویی یا ورود به حریم خصوصی افراد را بدون داشتن این کارت و مجوز قضایی نمی‌دهد. تحقیقاتی که توسط افراد فاقد این کارت انجام شود، از نظر قانونی فاقد اعتبار است.