دامنه استفادهها از لینوکس
علاوه بر توزیعهای لینوکس که برای استفاده عمومی بر رومیزی و سرورها طراحی شدهاند، توزیعها ممکن است برای اهداف مختلفی از جمله پشتیبانی از معماری رایانه، سامانههای تعبیهشده، پایایی، امنیت، محلیسازی در یک منطقه یا زبان خاص، هدفگیری گروههای کاربری خاص، پشتیبانی از برنامههای رایانش بیدرنگ یا تعهد به محیط دسکتاپ مشخص.
علاوه بر این، برخی از توزیعها عمداً فقط نرمافزار آزاد را در بر میگیرند. از سال ۲۰۱۵، بیش از ۴۰۰ توزیع لینوکس بهطور فعال توسعه یافته است، که حدود ۱۲ توزیع آن برای استفاده عمومی محبوبترین هستند.[۱]
رومیزی
محبوبیت لینوکس برای استفاده بر روی رومیزیها طی سالهای پیشین رو به فزونی بوده است.[۲] بیشتر توزیعهای لینوکسی شامل محیطهای رومیزی گرافیکی هستند و افزوده بر اینها، سه محیط رومیزی کیدیایی پلاسما، اکسافسیایی و گنوم از سال ۲۰۱۵ میلادی تا اکنون محبوبترین آنها بودهاند.[۳][۴][۵]
هیچ لینوکس رومیزی رسمی وجود ندارد: محیطهای رومیزی و توزیعهای لینوکسی اجزای نرمافزاریشان را از همایه نرمافزارهای آزاد و متنبازی میگیرند که پیادهسازی روابط کاربری گرافیکی آن راهنمای طراحی کم و بیش سختگیرانهای دارد. برای نمونه گنوم، دستورالعملهای رابط انسان خوداش را برای راهنمای طراحی دارد که به رابط کاربری نقش مهمی میدهد، که نه تنها زمانی که طراحی گرافیکی انجام میدهید بلکه زمانی که متمرکز بر روی امنیت هستید یا در طراحی هایتان افراد ناتوان را نیز در نظر میگیرید نیز خود را نشان میدهد.[۶]
طبیعت مشارکتی توسعه نرمافزار آزاد به گروههای توزیعیافته این اجازه را میدهد که بومیسازی زبان را در برخی از توزیعها برای کاربریهای بومی بهجا بیاورند، که اتفاقا تولید سامانههای اختصاصی بومی در آنجا مقرون به صرفه نیست. برای نمونه، توزیع کنوپیکس برای زبان سینهالی به طور قابل توجهی زودتر از نسخه ویندوز اکسپی برای زبان سینهالی در دسترس قرار گرفت.[۷] در این مورد، گروه کاربران لینوکس لانکا بخش اصلی توسعه سامانه محلی را بر عهده داشت که با ترکیب دانش دانشمندان دانشگاه، زبانشناسی و کمک توسعهدهندگان محلی انجام شد.
برنامهها و کارکرد
کارکرد لینوکسهای رومیزی یک موضوع بحث برانگیز هست؛[۸] برای نمونه در سال ۲۰۰۷ کن کلیواس انجمن لینوکس را متهم به حمایت از کارکرد بر روی سرورها کرد. او بدلیل ناامیدی از عدم تمرکز بر روی رومیزیها، از توسعه هسته لینوکس استعفا داد.[۹] از آن زمان تا کنون مقدار قابل توجهی توسعه برای بهتر کردن تجربه رمیزیها شده است. پروژههایی مانند سیستمدی و آپاستارت (در ۲۰۱۴ منسوخ شد) با هدف بوتکردن سریعتر توسعه داده شدند؛ ویلند و پروژه میر با هدف جایگزینی سامانه پنجره اکس و افزایش کارکرد رومیزی، امنیت و ظاهرسازی توسعه داده شدهاند.[۱۰]
برنامههای فراوانی برای گستره مختلفی از سامانهعاملها وجود دارد. برای نمونه فایرفاکس، لبیرهآفیس و بلندر نسخههای قابل بارگیری برای سامانهعاملهای مطرح دارند. افزوده بر آن برخی برنامههای از ابتدا برای لینوکس توسعه یافتند مانند پیجین و گیمپ که به واسطه محبوبیتشان برای سامانهعاملهای دیگر (مانند ویندوز و مکاواس) هم طراحی شدند. علاوه بر این شمار رو به افزایشی از برنامههای مالکیتی بر روی لینوکس پشتیبانی میشوند،[۱۱] مانند اتودسک مایا و نوکِ شرکت فاندری که در لبه فنآوری پویانمایی و جلوههای بصری استفاده میشوند. برای دادههای بیشتر به فهرست برنامههای مالکیتی منتشر شده بر روی لینوکس سر بزنید. همچنین شرکتهای فراوانی هستند که بازیهای خود یا دیگران را برای لینوکس منتشر کردهاند، لینوکس همچنین توسط سکوی استیم پشتیبانی میشود.[۱۲]
انواع دیگری از برنامهها وجود دارند که برای ویندوز و مکاواس و همچنین لینوکس در دسترس هستند. معمولاً، یک نرمافزار آزاد وجود دارد که کارکردهای یک برنامه کاربردی موجود در سامانهعامل دیگر را انجام می دهد، یا آن برنامه یک نسخه خواهد داشت که بر روی لینوکس نیز اجرا خواهد شد. مانند اسکایپ، برخی بازیهای رایانهای مانند دوتا ۲ و تیمفورترس ۲ و غیره. پروژه واین لایه سازگاری از ویندوز ارایه میدهد که میتواند برنامههای اصلاح نشده ویندوز را روی لینوکس اجرا کند. آن به واسطه منافع مالی شرکتها شامل کدویورز حمایتمالی میشود که یک نسخه تجاری از آن را تولید میکنند. همچنین از سال ۲۰۰۹ گوگل حمایتهای مالی از واین رو آغاز کرده است.[۱۳][۱۴] میانسکو یک راهکار مالکیتی بر پایه برنامه متنباز واین است،این برنامه از اجرای برنامههای ویندوزی مانند آفیسمایکروسافت یا نرمافزارهای شرکت اینتویت مانند کوییکن، کوییکبوک و ادوبی فتوشاپ نسخه سیاس۲ و بازیهای فراوانی مانند دنیای وارکرفت پشتیبانی میکند. در موارد دیگر که نسخههای لینوکسی برخی برنامهها در دسترس نیست مانند نشر رومیزی[۱۵] یا پروفشنالاودیو،[۱۶][۱۷][۱۸] یک برابر برای آن نرمافزار در لینوکس در دسترس است. همچنین امکان اجرای برنامههایی که برای اندروید نوشته شدهاند در دیگر نسخههای لینوکس با انباکس موجود است.
اجزا و نصبکردن
افزوده بر اجزای قابل مشاهده بیرونی مانند مدیر پنجره اکس، برنامه هایی که توسط سازمان رومیزیآزاد میزبانی می شوند، نقشی غیر آشکار اما کاملاً محوری دارند، مانند دیباس یا پالسآودیو. هر دو محیط رومیزی بزرگ (گنوم و کیدیایی) آن را شامل میشوند. هر کدام از آنها فرانتاند گرافیکی را ارایه میدهند که با استفاده از ابزارهای متناظر نوشته شدهاند(جیتیکی یا کیوتی). یک جز دیگر، نمایشگر سرور است که بیشترین مشارکت را با شیوه مدیر پنجره اکس در سمت خود داشته است. نرمافزارهای برجسته استفاده از مدیر پنجره اکس شامل سرور اکساورگ و اکسلیب را به میان آوردهاند. ناامیدی بابت شیوه دست و پا گیر هسته مدیر پنجره اکس و به خصوص افزونههای متعدد آن، باعث ایچاد شیوه نمایش سرور نویی به نام ویلند شد.
نصب، حذف و یا بروزرسانی نرمافزار در لینوکس معمولا توسط سامانه مدیریت بسته مانند سیناپتیک، پکیجکیت و یام انجام میشود. درحالی که بیشتر توزیعهای بزرگ مخازن گستردهای دارند که معمولا به دهها هزار میرسد، برخی از آنها که حتی توسط لینوکس هم نمیتوانند اجرا شوند در مخزن رسمی نیز موجود اند. جایگزین بر آن، کاربران میتوانند بستهها را از روش مخزنهای غیر اصلی نیز نصب کنند یا بسته پیشهمگردان شده را مستقیما از وبسابت بارگیری کنند یا کد منبع آن را مستقیما همگردانی کنند. تمامی این روشها درجههای سختی متفاوتی دارند، همگردانی کد منبع معمولا برای کاربران تازه وارد فرآیند سختی به حساب میآید اما شدیدا در توزیعهای جدید مورد نیاز است و یک روش به خصوص برای لینوکس نیست.
نمونههایی از رابطهای گرافیکی رومیزی
بادجی
الاکسکیوتی
_R14.0.5_Development.png)
ترینیتی
نِتبوکها
همچنین توزیعهای لینوکس در بازار نتبوکها بسیار محبوب شدهاند، آنها به صورت یک توزیع سفارشی و پیشنصب شده همراه با لپتاپهایی مانند ایسوس ایییییی پیسی و ایسوس اسپایر وان تحویل مشتری میشوند.[۱۹]
در سال ۲۰۰۹ گوگل کروماواس را به عنوان سامانهعامل لینوکسپایهی کوچک خود معرفی کرد، که از مرورگر کروم به عنوان رابط کاربری اصلی خود استفاده میکرد. کروماواس در ابتدا به غیر از مدیر پوشههای دستهبندی شده و پخش کنندههای موسیقی هیچ نرمافزار غیر وبی را اجرا نمیکرد. کرومبوکها اصطلاحی بود که در ژوین ۲۰۱۱ شکل گرفت، که به نتبوکهایی گفته میشد که با سامانهعامل پیشنصب شده تحویل داده میشدند.[۲۰]
تا سال ۲۰۱۵ نه تنها کرومبوکهای دارای صفحهنمایش بزرگ در دسترس قرار گرفته بودند، که با اشکال دیگهی مانند لپتاپ، رومیزی، تبلت و آلاینوان نیز موجود شدند؛ همچنین پشتیبانی از نرمافزارهای اندروید نیز اضافه شد. از ۲۰۱۸ گوگل قابلیت نصب برنامههای لینوکسی را با بارگُنچ به آن اضافه کرد،[۲۱] و این تجربه استفاده از کروماواس را نزدیک به توزیعهای لینوکسی کرد.
کارسازها ، بزرگرایانهها و ابررایانهها
توزیعهای لینوکس مدتهاست که به عنوان سامانهعاملهای کارسازها (سرورها) مورد استفاده قرار میگیرند و در این حوزه به شهرت رسیدهاند؛ نتکرفت در سپتامبر ۲۰۰۶ گزارش داد که هشت تا از ده شرکت معتبر میزبان اینترنت (دو شرکت دیگر با سامانهعامل «نامشخص») از توزیعهای لینوکس بر روی سرورهای وب خود استفاده میکنند،[۲۲] که لینوکس در جایگاه نخست قرار دارد. در خرداد ۱۳۸۷، توزیعهای لینوکس پنج تا از ده سامانهعامل برتر را تشکیل میدادند، بیاسدی آزاد سه از ده و مایکروسافت دو از ده تا را به خود اختصاص داده بود؛[۲۳] از بهمن ۱۳۸۸، توزیعهای لینوکس ششتا از دهتا سامانهعامل برتر را تشکیل میدادند، فریبیاسدی سهتا از دهتا و مایکروسافت یکی از دهتا را به خود اختصاص داده بود،[۲۴] که لینوکس در جایگاه اول قرار داشت.
توزیعهای لینوکس اساس ترکیب نرمافزاری سرور LAMP (L: لینوکس،A: آپاچی،M: ماریادیبی/مایاسکیوال،P: پرل/PHP/پایتون) هستند که یکی از پلتفرمهای رایج برای میزبانی وبسایتها بهشمار میآید.[۲۵]
توزیعهای لینوکس بهطور فزایندهای در بزرگرایانهها (مِینفریمها) رایج شدهاند، بخشی از این موضوع به دلیل قیمتگذاری و مدل متنباز است.[۲۶] در آذر ۱۳۸۸، غول فناوری کامپیوتر آیبیام گزارش داد که عمدتاً سرور لینوکس سازمانی مبتنی بر مِینفریم را بازاریابی و فروش خواهد کرد.[۲۷] در لینوکسکان شمالامریکا ۲۰۱۵، آیبیام از لینوکسوان، یک دنباله مِینفریمهایی که بهطور خاص برای اجرای لینوکس و نرمافزارهای متنباز طراحی شدهاند، رونمایی کرد.[۲۸][۲۹]
توزیعهای لینوکس همچنین بهعنوان سامانهعاملهای پیشرو برای ابررایانهها محسوب میشوند.[۳۰] تا آبان ۱۳۹۶، تمامی ابررایانهها در فهرست ۵۰۰ تایی، از یکی از انواع لینوکس استفاده میکنند.[۳۱]
دستگاههای هوشمند
چندین سامانهعامل برای دستگاههای هوشمند، مانند گوشیهای هوشمند، تبلتها، خانههای هوشمند، تلویزیونهای هوشمند[۳۲] و سامانههای اطلاعات و سرگرمی داخل خودرو (برای نمونه، Automotive Grade Linux)[۳۳]، بر پایهٔ لینوکس ساخته شدهاند. سکوهای اصلی برای اینگونه سیستمها شامل اندروید، فایرفاکساواس، مِر و تایزن هستند.
بر پایهٔ میزان استفاده در وب، سهم استفادهٔ اندروید از سامانهعاملها در سطح جهان بیشترین است و تقریباً دو برابر سهم بازار مایکروسافت ویندوز بهشمار میآید. تا شهریور ۱۴۰۳، اندروید ۴۵٫۴٪ از بازار جهانی را در اختیار داشته و پس از آن ویندوز با کمتر از ۲۵٫۶٪ در رتبهٔ دوم قرار گرفته است.[۳۴]
با آنکه اندروید بر پایهٔ نسخهای دستکاریشده از هستهٔ لینوکس ساخته شده است، دیدگاهها در اینباره که آیا اصطلاح «توزیع لینوکسی» بر آن صدق میکند و اینکه آیا از دید کاربرد رایج، «لینوکس» بهشمار میآید یا نه، متفاوت است. بنیاد لینوکس[۳۵]، کریس دیبونا (مسئول بخش متنباز گوگل)[۳۶]، و چندین روزنامهنگار، اندروید را یک توزیع لینوکسی میدانند.[۳۷][۳۸] برخی دیگر، مانند پاتریک بردی (مهندس گوگل)، بر این باورند که اندروید در معنای سنتیِ توزیعهای لینوکسیِ شبهیونیکس، «لینوکس» بهشمار نمیآید؛ زیرا اندروید کتابخانهٔ استاندارد GNU C را در بر ندارد (و بهجای آن از Bionic بهعنوان کتابخانهٔ C جایگزین استفاده میکند) و همچنین برخی اجزای دیگر که معمولاً در توزیعهای لینوکسی دیده میشوند را شامل نمیشود.[۳۹] وبسایت آرس تکنیکا نوشت: «با آنکه اندروید بر پایهٔ هستهٔ لینوکس ساخته شده، این سکو شباهت چندانی با پشتهٔ سنتی لینوکس در رایانههای رومیزی ندارد.»[۳۹]
از سال ۱۳۸۶، تلفنهای همراه و دستیارهای دیجیتال شخصی که لینوکس را بر بسترهای متنباز اجرا میکردند، رایجتر شدند؛ از جملهٔ این نمونهها میتوان به نوکیا ان۸۱۰، نئو ۱۹۷۳ از اوپنموکو، موتورولا روکر ایی ۸ اشاره کرد. در ادامهٔ این روند، شرکت پالم (که بعدها توسط اچپی خریداری شد) سامانهعامل جدیدی برگرفته از لینوکس بهنام وباواس تولید کرد که در خط تولید گوشیهای هوشمند پالمپری بهکار گرفته شد.
سامانهعامل مائمو شرکت نوکیا، که یکی از نخستین سامانهعاملهای موبایل بود، بر پایهٔ دبیان[۴۰] ساخته شده بود. این پروژه بعدها با سامانهعامل موبایل لینوکسی دیگر بهنام موبلین که متعلق به اینتل بود، ادغام شد و پروژه میگو[۴۱] شکل گرفت. این پروژه بعدها بهخاطر تایزن که سامانهعاملی هدفمند برای دستگاههای موبایل و سامانههای اطلاعات و سرگرمی داخل خودرو (IVI) است، متوقف شد. تایزن یک پروژه درون بنیاد لینوکس است. چندین محصول سامسونگ هماکنون از تایزن استفاده میکنند، که مهمترین مثال آن سامسونگ گِر ۲ است.[۴۲] گوشیهای هوشمند سامسونگ زد بهجای اندروید از تایزن استفاده خواهند کرد.[۴۳]
بهدلیل پایان پروژه میگو، پروژه مر پایگاهکد میگو را چنگ (فورک) زده و بهعنوان مبنای سامانهعاملهای موبایلمحور ایجاد کرد. در تیر ۱۳۹۱، ژولا سامانهعامل سِیلفیشاواس را معرفی کرد که سامانهعاملی موبایلمحور است و بر پایهٔ فناوری مر ساخته شده است.
سامانهعامل فایرفاکساواس موزیلا شامل هستهٔ لینوکس، لایهٔ انتزاع سختافزار، محیط اجرایی مبتنی بر استانداردهای وب و رابط کاربری، و مرورگر وب یکپارچه است.[۴۴]
شرکت کانونیکال سامانهعامل اوبونتو تاچ را منتشر کرده است، با هدف ایجاد همگرایی در تجربهٔ کاربری بین این سامانهعامل موبایل و نسخهٔ رومیزی آن، اوبونتو. این سامانهعامل همچنین هنگام اتصال به یک مانیتور خارجی، رومیزی کامل اوبونتو را ارائه میدهد.[۴۵]
گوشی هوشمند لیبریم ۵ توسط شرکت پوریسم توسعه یافته است. بهطور پیشفرض، این دستگاه از سامانهعامل پیور اواس که بر پایهٔ لینوکس و ساختهٔ خود شرکت است، استفاده میکند، اما میتواند سایر توزیعهای لینوکسی را نیز اجرا کند.[۴۶] مانند اوبونتو تاچ، پیور اواس با هدف ایجاد همگرایی طراحی شده است و اجازه میدهد برنامههای رومیزی روی گوشی هوشمند اجرا شوند. یک نمونه از این برنامهها نسخهٔ رومیزی مرورگر فایرفاکس موزیلا است.[۴۷]
گوشی هوشمند دیگری بهنام پاینفون توسط تولیدکنندهٔ کامپیوتر پاین۶۴ ساخته شده است. پاینفون میتواند انواع مختلفی از سامانهعاملهای مبتنی بر لینوکس مانند اوبونتو تاچ و پستمارکتاواس را اجرا کند.[۴۸]
دستگاههای نهفته
دستگاههای تعبیهشده یا دستگاههای توکار (دستگاههای نهان یا دستگاههای نهفته) (به انگلیسی: Embedded system) در واقع رایانههایی هستند که برای کنترل یک سامانه بزرگ و مشخص طراحی شدهاند و مخصوصاً در زمانهایی که محدودیتهایی در مورد پردازش همزمان وجود دارد به کار میروند.[۴۹][۵۰] بهدلیل هزینهٔ پایین و امکان سفارشیسازی آسان، لینوکس اغلب در دستگاههای نهفته بهکار میرود. در بخش تجهیزات مخابراتی غیرموبایلی، بیشتر سختافزارهای تجهیزات سمت مشتری از سامانهعاملهایی مبتنی بر لینوکس استفاده میکنند. OpenWrt یک نمونهٔ انجمنمحور است که بسیاری از میانافزارهای منتشرشده توسط تولیدکنندگان اصلی بر پایهٔ آن ساخته شدهاند.
برای نمونه، دستگاه ضبط ویدیویی دیجیتال تیوُ نیز از نسخهای سفارشیشده از لینوکس استفاده میکند؛[۵۱] همچنین چندین دیوارهٔ آتش و رهیاب شبکه از سازندگانی مانند سیسکو، لینکسیس نیز به همین ترتیب هستند. ایستگاههای کاری موسیقی کرگ اواِیسیس، کرگ کرونوس، یاماها موتیف اکساس،[۵۲] سینتیسایزرهای یاماها اس۹۰ اکساس و یاماها ماکس۶، ماژول تولید صدای یاماها موتیف اکساس و پیانوی دیجیتال رولند آردی ۷۰۰ جیاکس نیز همگی لینوکس را اجرا میکنند. لینوکس همچنین در سامانههای کنترل نورپردازی صحنه مانند کنسول هولهوگ۳ نیز بهکار میرود.[۵۳]
دنیای بازیها
در گذشته، بازیهای کمی برای لینوکس در دسترس بودند. در سالهای اخیر، بازیهای بیشتری با پشتیبانی از لینوکس منتشر شدهاند (بهویژه بازیهای مستقل)، بهجز چند بازی بزرگ. اندروید، بهعنوان یک پلتفرم موبایلی که از هستهٔ لینوکس استفاده میکند، توجه زیادی از سوی توسعهدهندگان جلب کرده و در کنار سیستمعامل آیاواس اپل برای دستگاههای آیفون و آیپد، یکی از پلتفرمهای اصلی توسعهٔ بازیهای موبایلی بهشمار میرود.
در ۲۵ بهمن ۱۳۹۱، شرکت والو نسخهٔ لینوکسی استیم را منتشر کرد؛ استیم یک پلتفرم توزیع بازی روی رایانهٔ شخصی است.[۵۴] بسیاری از بازیهای استیم به لینوکس منتقل شدند.[۵۵] در ۲۲ آذر ۱۳۹۲، والو سیستمعامل استیم را که یک سیستمعامل بازیمحور مبتنی بر دبیان است، برای آزمایش بتا منتشر کرد و برنامه داشت استیم ماشینها را بهعنوان یک سکوی بازی و سرگرمی عرضه کند.[۵۶] والو همچنین ابزار ویاوجیال را توسعه داده است که یک اشکالزُدای اوپنجیال برای کمک به توسعهٔ بازیهای ویدیویی است و علاوه بر آن، موتور بازیسازی سورس را به لینوکس دسکتاپ منتقل کرده است.[۵۷][۵۸] در نتیجهٔ تلاشهای والو، چندین بازی مطرح مانند دوتا ۲، تیم فورترس ۲، پورتال، پورتال ۲ و لفت فور دد ۲ اکنون بهصورت بومی روی لینوکس دسکتاپ در دسترس هستند.
در ۹ مرداد ۱۳۹۲، شرکت انویدیا شیلد را منتشر کرد؛ تلاشی برای استفاده از اندروید بهعنوان یک سکوی بازی تخصصی.[۵۹]
برخی از کاربران لینوکس بازیهای مبتنیبر ویندوز را با استفاده از واین یا کراساوور لینوکس اجرا میکنند.
در ۳۱ مرداد ۱۳۹۷، شرکت والو شاخهٔ اختصاصی خود از واین با نام پروتون را با تمرکز بر بازی منتشر کرد. این نرمافزار نسبتبه واین خام بهبودهایی دارد؛ از جمله پیادهسازیهای دایرکتایکس ۱۱ و ۱۲ مبتنیبر ولکان، یکپارچگی با استیم، پشتیبانی بهتر از حالت تمامصفحه و کنترلرهای بازی، و بهبود کارایی برای بازیهای چندریسمانی.[۶۰]
در سال ۱۴۰۰، پروتوندیبی، یک گردآورندهٔ برخط بازیهای پشتیبانیکننده از لینوکس، اعلام کرد که ۷۸٪ از هزار بازی برتر استیم با استفاده از پروتون یا نسخهٔ بومی، روی لینوکس قابل اجرا هستند.[۶۱]
در ۶ اسفند ۱۴۰۰، شرکت والو استیم دِک را منتشر کرد؛ یک کنسول دستی بازی که از سیستمعامل استیماواس ۳.۰ مبتنیبر آرچ لینوکس استفاده میکند.[۶۲][۶۳]
کاربردهای تخصصی
بهدلیل انعطافپذیری، قابلیت شخصیسازی و ماهیت آزاد و متنباز لینوکس، امکان سازگار کردن دقیق لینوکس برای یک هدف خاص فراهم میشود. برای ساخت یک توزیع تخصصی لینوکس دو روش اصلی وجود دارد: ساخت از پایه یا ساخت بر اساس یک توزیع همهمنظوره بهعنوان مبنا. توزیعهایی که معمولاً برای این منظور استفاده میشوند شامل دبیان، فدورا، اوبونتو (که خود مبتنیبر دبیان است)، آرچ لینوکس، جنتو و اسلکور هستند. در مقابل، توزیعهایی که از پایه ساخته میشوند، مبنای همهمنظوره ندارند؛ بلکه بر فلسفهٔ « سامانهعاملِ درحدِ نیاز»[۶۴] تمرکز میکنند، بهاین معنا که فقط اجزای ضروری را شامل میشوند و از سربار منابع ناشی از اجزایی که در کاربردهای موردنظر توزیع زائد بهحساب میآیند، پرهیز میکنند.
سینمای خانگی رایانهای
سینمای خانگی رایانهای، رایانهای است که عمدتاً بهعنوان یک سینمای خانگی، استفاده میشود. این رایانه معمولاً به تلویزیون متصل است و اغلب یک سامانهٔ صوتیِ اضافی نیز به آن وصل میشود.
اوپنایالایسی، یک توزیع لینوکس که نرمافزار مرکز رسانهای کودی را در خود جای داده است، یک سامانهعامل است که بهطور ویژه برای سینمای خانگیِ رایانهای تنظیم شده است. این سامانهعامل از ابتدا و بر پایهٔ اصل سامانهعاملِ درحدِ نیاز ساخته شده و بههمین دلیل بسیار سبک است و برای دامنهٔ کاربردیِ محدود یک سینمای خانگیِ رایانهای کاملاً مناسب بهشمار میرود.
همچنین نسخههای ویژهای از توزیعهای لینوکس وجود دارند که نرمافزار مرکز رسانهای میثتیوی را شامل میشوند؛ مانند میثبونتو که یک نسخهٔ ویژه از اوبونتو است.
امنیت دیجیتال
کالی لینوکس یک توزیع لینوکس مبتنیبر دبیان است که برای جرمیابیِ قانونیِ دیجیتال و آزمون نفوذ طراحی شده است. این توزیع بهصورت پیشفرض همراه با چندین نرمافزار برای آزمون نفوذ و شناسایی آسیبپذیریهای امنیتی ارائه میشود. بکباکس، که مشتقی از اوبونتو است، ابزارهای امنیتی و تحلیل شبکه را بهصورت ازپیشنصبشده برای هک اخلاقی فراهم میکند. بلکآرچِ مبتنیبر آرچ نیز بیش از ۲۱۰۰ ابزار برای آزمون نفوذ و پژوهشهای امنیتی در اختیار کاربران قرار میدهد.[۶۵]
توزیعهای لینوکسیِ زیادی با تمرکز بر حریم خصوصی، محرمانگی، گمنامیِ شبکهای و امنیت اطلاعات ساخته شدهاند؛ از جمله تیلز، تین هت لینوکس و تینفویل هت لینوکس. لایتوِیت پورتِبِل سکیوریتی یک توزیع مبتنیبر آرچ لینوکس است که توسط وزارت دفاع ایالات متحدهٔ آمریکا توسعه داده شده است. تور-رمدیسک نیز یک توزیع کمینه است که صرفاً برای میزبانی نرمافزار گمنامیِ شبکهایِ تور ایجاد شده است.
نجات سامانه
نشستهای سیدیِ زندهٔ لینوکس مدتهاست بهعنوان ابزاری برای بازیابی دادهها از یک سامانهٔ رایانهایِ خراب و همچنین تعمیر سامانه استفاده میشوند. بر پایهٔ این ایده، چندین توزیع لینوکس که بهطور ویژه برای این منظور سفارشی شدهاند پدید آمدهاند که بیشتر آنها از جیپارتِد بهعنوان ویرایشگر پارتیشن استفاده میکنند و در کنار آن، نرمافزارهای تکمیلیِ بازیابی داده و تعمیر سامانه را نیز در بر دارند:
در فضا
تا تیر ۱۳۹۸، اسپیسایکس از سال ۱۳۸۹ بیش از ۷۶ پرتاب با فالکون ۹ انجام داده است که بهجز یک مورد، همهٔ آنها محمولههای اصلی خود را با موفقیت به مدارِ موردنظر رساندهاند و همچنین از آن برای انتقال فضانوردان به ایستگاه فضایی بینالمللی استفاده کرده است. کپسول سرنشیندار دراگون ۲ نیز از لینوکس استفاده میکند.[۶۶]
پیش از این، ویندوز بهعنوان سامانهعامل روی رایانههای قابلحملِ غیرحیاتیِ ایستگاه فضایی بهکار گرفته شده بود، اما بعدها با لینوکس جایگزین شد. روبونات ۲، نخستین ربات انساننمای مستقر در فضا، نیز مبتنیبر لینوکس است.[۶۷]
آزمایشگاه پیشرانش جت برای چندین سال از لینوکس «بهمنظور کمک به پروژههای مرتبط با ساخت پروازهای فضاییِ بدونسرنشین و اکتشاف فضای ژرف» استفاده کرده است. ناسا نیز از لینوکس در رباتیکِ مریخنوردها بهره میبرد و از اوبونتو لینوکس برای «ذخیرهسازی دادههای ماهوارهها» استفاده میکند.[۶۸]
آموزش
مشتقهای اوبونتو، یعنی ادوبونتو و پروژهٔ مدارس لینوکس، و همچنین مشتق دبیان با نام اسکولهلینوکس، بستههای نرمافزاریِ آموزشی ارائه میکنند. این توزیعها همچنین ابزارهایی برای مدیریت و راهاندازی آزمایشگاههای رایانهایِ مدارس و کلاسهای درسِ مبتنیبر رایانه در بر دارند؛ مانند پروژهٔ پایانهٔ لینوکس.
غیره
اینسنت وبکیوسک و وبکانورجِر توزیعهای لینوکسیِ مبتنیبر مرورگر هستند که اغلب در کیوسکهای وب و نمایشگرهای دیجیتال استفاده میشوند. تیناستیشن یک توزیع کمینه است که برای کلاینتهای نازک طراحی شده است. توزیع راکس کلاستر نیز بهطور ویژه برای خوشههای محاسباتیِ با کاراییِ بالا سفارشیسازی شده است.
برخی توزیعهای همهمنظورهٔ لینوکس با هدف یک گروه کاربریِ خاص طراحی شدهاند؛ مانند کاربرانِ یک زبان مشخص یا یک ناحیهٔ جغرافیاییِ ویژه. از نمونههای آن میتوان به اوبونتو کایلین برای کاربرانِ زبان چینی و بلنکآن که کاربران اندونزیایی را هدف قرار میدهد اشاره کرد. توزیعهای تخصصیِ حرفهای نیز وجود دارند؛ مانند اوبونتو استودیو برای تولید محتوای رسانهای و دیاِنایلینوکس برای زیستاطلاعرسانی. همچنین یک توزیع با رویکرد اسلامی بهنام سابیلی وجود دارد که در نتیجه، برخی ابزارهای اسلامی را نیز فراهم میکند. برخی سازمانها نیز بهصورت داخلی از توزیعهای لینوکسِ تاحدی تخصصی استفاده میکنند؛ از جمله ژاندبونتو که توسط ژاندارمریِ ملیِ فرانسه بهکار میرود، گوبونتو که بهصورت داخلی در گوگل استفاده میشود، و آسترا لینوکس که بهطور ویژه برای ارتش روسیه توسعه داده شده است.
منابع
- ↑ «LWN Distributions List». lwn.net. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۹.
- ↑ «Linux Online - About the Linux Operating System». web.archive.org. ۲۰۱۰-۰۱-۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۱۸.
- ↑ "Survey says: KDE Plasma is the most popular desktop Linux environment". CIO (به انگلیسی). Retrieved 2025-01-18.
- ↑ «pkgstats.archlinux.de». pkgstats.archlinux.de. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۱۸.
- ↑ "User stats". GamingOnLinux (به انگلیسی). 2025-01-14. Retrieved 2025-01-18.
- ↑ «Prompt-free security for GNOME [LWN.net]». lwn.net. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۱۸.
- ↑ "LinuxQuestions.org - Introducing Sinhala Linux". www.linuxquestions.org (به انگلیسی). Retrieved 2025-01-18.
- ↑ "The Linux desktop: With great success comes great failure". Computerworld (به انگلیسی). Retrieved 2025-02-01.
- ↑ «Why I quit: kernel developer Con Kolivas». web.archive.org. ۲۰۱۱-۰۷-۰۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ «Wayland». wayland.freedesktop.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ «Global Desktop». web.archive.org. ۲۰۰۶-۰۴-۲۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ "Linux, SteamOS, Steam Deck gaming". GamingOnLinux (به انگلیسی). 2025-01-31. Retrieved 2025-02-01.
- ↑ «Gmane -- Mail To News And Back Again». web.archive.org. ۲۰۰۹-۰۱-۰۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ google/older-mirrored-patches, Google, 2023-03-29, retrieved 2025-02-01
- ↑ «Microsoft Office for Linux?». web.archive.org. ۲۰۰۸-۰۲-۲۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ Staff، Ars (۲۰۰۵-۱۰-۱۲). «Editing audio in Linux». Ars Technica (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ «Linux: It's Not Just For Computer Geeks Anymore». web.archive.org. ۲۰۰۸-۰۲-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ «Using Linux For Recording & Mastering». www.soundonsound.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
- ↑ Schofield، Jack (۲۰۰۹-۰۵-۲۷). «Are netbooks losing their shine?» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۳.
- ↑ "First Take: Samsung Series 5 Chromebook, the future of Netbooks? (hands-on video)". CNET (به انگلیسی). Retrieved 2025-02-03.
- ↑ «لینوکس را بر روی کرومبوک خود اجرا کنید».
- ↑ Davis، Mandy (۲۰۰۶-۱۰-۰۷). «Rackspace Most Reliable Hoster in September | Netcraft». www.netcraft.com (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ «Aplus.Net is the Most Reliable Hosting Company Site in June 2008 - Netcraft». web.archive.org. ۲۰۰۸-۰۷-۲۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ «Most Reliable Hosting Company Sites in February 2010 - Netcraft». web.archive.org. ۲۰۱۰-۰۳-۰۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ «Web Server Survey - SecuritySpace». www.securityspace.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ [enterprisesystemsmedia.com/article/how-cios-can-use-linux-on-the-mainframe-to-maximize-savings-and-lower- «مدیر اجرایی سازمانی. رسانههای سیستمهای سازمانی. آرشیو شده از نسخه اصلی در ۱۸ تیر ۱۳۹۵. بازیابی شده در ۱۸ تیر ۱۳۹۵»] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک). - ↑ "IBM punts Linux-only mainframes" (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-05.
- ↑ «IBM's LinuxONE Mainframe: What's Old Is New Again - InformationWeek». web.archive.org. ۲۰۱۶-۰۷-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ «فعالسازی اکوسیستم متنباز و ارائهدهندگان نرمافزار مستقل (ISV) برای لینوکسوان و آیبیام زد» (PDF).
- ↑ «Linux Rules Supercomputers - Forbes.com». web.archive.org. ۲۰۰۷-۰۲-۲۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ «Operating system Family / Linux | TOP500». top500.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۵.
- ↑ Brown، Eric (۲۰۱۹-۰۳-۲۹). «Linux continues advance in smart TV market». LinuxGizmos.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ "It's a Linux-powered car world". ZDNET (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-06.
- ↑ "Operating System Market Share Worldwide". StatCounter Global Stats (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-06.
- ↑ «What a Year for Linux: Please Join us in Celebration | The Linux Foundation». web.archive.org. ۲۰۱۴-۰۴-۱۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ «derStandard.at». www.derstandard.at. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ "Apps & Software". Android Central (به انگلیسی). 2025-04-06. Retrieved 2025-04-06.
- ↑ «Is Android really a Linux distribution? | ITworld». web.archive.org. ۲۰۱۴-۰۲-۰۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- 1 2 Paul، Ryan (۲۰۰۹-۰۲-۲۴). «Dream(sheep++): A developer's introduction to Google Android». Ars Technica (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ «Chapter 03 - maemo Platform Overview». web.archive.org. ۲۰۰۸-۰۶-۱۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ published, Jackie Thomas (2022-01-19). "Best Intel processors 2022: the best CPUs from Team Blue". TechRadar (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-06.
- ↑ Whitwam, Ryan (2014-02-23). "Samsung Announces Gear 2 And Gear 2 Neo Smartwatches Running Tizen, Available Worldwide In April". Android Police (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-06.
- ↑ Gibbs، Samuel (۲۰۱۴-۰۶-۰۲). «Samsung Z smartphone ditches Android for Tizen software» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ «Firefox OS architecture - Mozilla | MDN». web.archive.org. ۲۰۱۴-۰۶-۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ «App ecosystem | Ubuntu for phones | Ubuntu». web.archive.org. ۲۰۱۴-۰۶-۱۳. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ PurismBeautiful؛ Secure؛ Laptops، Privacy-Respecting؛ Tablets؛ PCs؛ Phones (۲۰۱۷-۰۸-۲۴). «Purism Unveils Plans to Build Librem 5, the World's First Encrypted, Open Smartphone Ecosystem Giving Users Complete Device Control». Purism (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ PurismBeautiful؛ Secure؛ Laptops، Privacy-Respecting؛ Tablets؛ PCs؛ Phones (۲۰۲۰-۰۲-۲۸). «Desktop Firefox in Your Pocket with the Librem 5». Purism (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ Aufranc (CNXSoft)، Jean-Luc (۲۰۱۹-۱۱-۱۶). «PinePhone "BraveHeart" Limited Edition Linux Smartphone is Now Available for $150 - CNX Software». CNX Software - Embedded Systems News (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۶.
- ↑ «WebCite query result». www.webcitation.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۹.
- ↑ «Google Books».
- ↑ «TiVo.com | TiVo - GNU/Linux Source Code». web.archive.org. ۲۰۰۷-۰۵-۱۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۹.
- ↑ «Case Study: How MontaVista Linux helped Yamaha developers make a great product greater» (PDF). کاراکتر line feed character در
|عنوان=در موقعیت 47 (کمک) - ↑ «Wholehog 3 Console». web.archive.org. ۲۰۰۵-۱۰-۱۳. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۹.
- ↑ Cifaldi, Frank. "Steam Box phase one complete: Steam's Linux client is out now". www.gamasutra.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-13.
- ↑ "There's Now 500 Games On Steam For Linux". www.phoronix.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-13.
- ↑ «SteamOS». store.steampowered.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳.
- ↑ "Valve's VOGL OpenGL Debugger Should Be Great". www.phoronix.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-13.
- ↑ "Steam and Source Engine being ported to Linux". Shacknews (به انگلیسی). 2012-04-25. Retrieved 2025-12-13.
- ↑ «NVIDIA Shield ships July 31st, barely meets delayed launch window». Engadget (به انگلیسی). ۲۰۱۳-۰۷-۲۱. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳. کاراکتر zero width space character در
|عنوان=در موقعیت 1 (کمک) - ↑ "Steam :: Steam for Linux :: Introducing a new version of Steam Play". store.steampowered.com (به انگلیسی). 2018-08-21. Retrieved 2025-12-13.
- ↑ www.protondb.com https://www.protondb.com/. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳. پارامتر
|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک) - ↑ "The Steam Deck has released, here's my initial review". GamingOnLinux (به انگلیسی). 2022-02-25. Retrieved 2025-12-13.
- ↑ "For Linux Enthusiasts Especially, The Steam Deck Is An Incredible & Fun Device". www.phoronix.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-13.
- ↑ «JeOS (Just Enough Operating System)». SUSE Defines (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۲.
- ↑ «BlackArch Linux - Penetration Testing Distribution». blackarch.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۲.
- ↑ "From Earth to orbit with Linux and SpaceX". ZDNET (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-22.
- ↑ «Linux Foundation Training Prepares the International Space Station for Linux Migration». Linux Foundation - Education (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۲.
- ↑ [hhttps://www.ingenuitycloudservices.com/ «Ingenuity Cloud Services»]. Ingenuity Cloud Services (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۲.