دخمه‌های کاپوچین

دخمه‌های کاپوچین پالرمو (که به آن دخمه‌های راهبان کاپوچین نیز می‌گویند) دخمه‌های تدفینی در پالرمو، سیسیل، جنوب ایتالیا هستند. امروزه آنها علاوه بر یک سابقه تاریخی خارق‌العاده، یک جاذبه گردشگری تا حدودی ترسناک نیز محسوب می‌شوند. فضای این دالان‌ها، با اجساد مومیایی‌شده‌ای که در لباس‌های رسمی، مذهبی یا روزمره به نمایش گذاشته شده‌اند، جلوه‌ای وهم‌آلود و تأمل‌برانگیز دارد. این اجساد، که برخی از آن‌ها مربوط به قرن هفدهم تا اوایل قرن بیستم هستند، نه‌تنها بازتابی از آیین‌های تدفین و باورهای مذهبی آن دوران‌اند، بلکه اطلاعاتی دقیق دربارهٔ پوشاک، جایگاه اجتماعی، و حتی وضعیت سلامت افراد در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند.

پیشینه تاریخی

صومعهٔ کاپوچین در پالرمو در قرن شانزدهم از گورستان اولیهٔ خود فراتر رفت و راهبان آغاز به حفاری سردابه‌هایی در زیر آن کردند. در سال ۱۵۹۹، آنان یکی از اعضای تازه‌درگذشتهٔ خود، برادر سیلوسترو اهل گوبیو، را مومیایی کرده و در دالان‌های تدفینی قرار دادند. این اقدام، نقطهٔ آغاز سنت مومیایی‌سازی در این مجموعه بود که بعدها به یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد دالان‌های کاپوچین تبدیل شد.

اجساد در دالان‌های تدفینی کاپوچین بر روی قفسه‌هایی از لوله‌های سفالی خشک می‌شدند و گاه پس از آن با سرکه شست‌وشو داده می‌شدند. برخی از اجساد مومیایی می‌شدند و برخی دیگر در کابینت‌های شیشه‌ای مهر و موم‌شده قرار می‌گرفتند. راهبان معمولاً با لباس‌های روزمرهٔ خود حفظ می‌شدند و گاه طناب‌هایی که در آیین‌های توبه بر تن داشتند نیز همراهشان باقی می‌ماند. این روش‌ها، بخشی از سنت خاص تدفین در این مجموعه بودند که هم جنبهٔ مذهبی داشتند و هم به حفظ ظاهری اجساد برای نمایش عمومی کمک می‌کردند.

با گذر زمان، دالان‌های تدفینی کاپوچین در پالرمو از یک فضای مذهبی محدود برای دفن راهبان، به نمادی اجتماعی و فرهنگی تبدیل شدند که جایگاه فرد در جامعه را حتی پس از مرگ بازتاب می‌داد. در ابتدا، تنها اعضای فرقهٔ کاپوچین اجازهٔ دفن در این مجموعه را داشتند، اما در قرون بعد، دفن شدن در این مکان به نشانه‌ای از منزلت اجتماعی و احترام عمومی بدل شد. افراد برجستهٔ محلی، اشراف، روحانیون، و حتی برخی از هنرمندان و روشنفکران، در وصیت‌نامه‌های خود درخواست می‌کردند که در این دالان‌ها دفن شوند—نه‌تنها برای حفظ جسم، بلکه برای حفظ خاطره و هویت اجتماعی‌شان.

برخی از متوفیان خواستار آن بودند که با لباس‌های خاصی مومیایی شوند، مانند لباس‌های رسمی، لباس‌های روزمره، یا جامه‌های مذهبی. حتی در مواردی، خانواده‌ها موظف بودند در دوره‌های زمانی مشخص لباس جسد را تعویض کنند تا ظاهر متوفی همچنان آراسته و قابل احترام باقی بماند. کشیشان با ردای روحانی خود حفظ می‌شدند، در حالی که دیگران با لباس‌هایی مطابق با مد روز دفن می‌شدند—از کت و شلوارهای قرن نوزدهم گرفته تا لباس‌های ابریشمی و تزئین‌شده.

بازدید بستگان از این دالان‌ها تنها برای دعا نبود، بلکه نوعی مراقبت از ظاهر و شأن اجتماعی متوفی محسوب می‌شد. آن‌ها با دقت به وضعیت جسد رسیدگی می‌کردند، گاه آن را تمیز می‌کردند، و در مواردی حتی آرایش یا ترمیم‌هایی انجام می‌دادند. این رفتارها، نشان‌دهندهٔ پیوند عمیق میان مرگ، حافظهٔ جمعی، و نمایش اجتماعی در فرهنگ سیسیلی بودند.

دخمه‌ها با کمک‌های مالی بستگان متوفی نگهداری می‌شدند. هر جسد جدید در یک طاقچه موقت قرار می‌گرفت و بعداً در مکانی دائمی‌تر قرار می‌گرفت. تا زمانی که کمک‌های مالی ادامه داشت، جسد در جای مناسب خود باقی می‌ماند، اما اگر بستگان ارسال پول را متوقف می‌کردند، جسد تا زمانی که پرداخت‌ها را از سر بگیرند، در قفسه‌ای کنار گذاشته می‌شد.

مراسم تدفین

روزالیا لومباردو، که در سال ۱۹۲۰ درگذشت، همان‌طور که در سال ۱۹۸۲ ظاهر شد

در سال ۱۸۷۱، برادر ریکاردو آخرین راهبی بود که در دخمه‌ها دفن شد، اما پس از آن افراد مشهور دیگری نیز دفن شدند. دخمه‌ها رسماً در سال ۱۸۸۰ بسته شدند، اما گردشگران همچنان به بازدید از آنها ادامه دادند. آخرین تدفین‌ها مربوط به دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ است. در میان تدفین‌های نهایی، روزالیا لومباردو، که در آن زمان تقریباً دو ساله بود، وجود داشت که بدنش به طرز چشمگیری دست نخورده باقی مانده و با روشی که توسط پروفسور آلفردو سلفیا انجام شد، حفظ شده است. فرایند او شامل فرمالین برای از بین بردن باکتری‌ها، الکل برای خشک کردن بدن، گلیسیرین برای جلوگیری از خشک شدن بیش از حد، اسید سالیسیلیک برای از بین بردن قارچ‌ها و مهم‌ترین مواد تشکیل دهنده، نمک‌های روی (سولفات روی و کلرید روی) برای استحکام بخشیدن به بدن بود. فرمول این محلول شامل یک قسمت گلیسیرین، یک قسمت فرمالین اشباع شده با هر دو نمک روی و یک قسمت محلول الکل اشباع شده با اسید سالیسیلیک است. تجزیه بیشتر جسد لومباردو باعث شد که مومیایی به نقطه خشک‌تری در دخمه‌ها منتقل شود و تابوت در داخل یک محفظه شیشه‌ای کاملاً مهر و موم شده با گاز نیتروژن قرار گیرد تا از پوسیدگی جلوگیری شود. آخرین تدفین مربوط به جیووانی لیکاتا دی باوچینا، کنت ایسنلو، در سال ۱۹۳۹ بود.

دالان‌های تدفینی کاپوچین در پالرمو شامل حدود ۸۰۰۰ جسد و ۱۲۵۲ مومیایی هستند (بر اساس آخرین سرشماری انجام‌شده توسط مؤسسهٔ EURAC در سال ۲۰۱۱) که در امتداد دیوارها قرار گرفته‌اند. این تالارها بر اساس دسته‌بندی‌های خاصی سازمان‌دهی شده‌اند: مردان، زنان، دختران باکره، کودکان، کشیشان، راهبان، و افراد حرفه‌ای. برخی از اجساد نسبت به دیگران بهتر حفظ شده‌اند و برخی نیز در حالت‌هایی خاص قرار گرفته‌اند—برای نمونه، دو کودک در یک صندلی گهواره‌ای کنار هم نشسته‌اند. تابوت‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده بودند که خانواده‌های متوفیان بتوانند به آن‌ها دسترسی داشته باشند. در روزهای خاصی، اعضای خانواده به دالان‌ها می‌آمدند تا در کنار عزیز از دست‌رفتهٔ خود دعا کنند و حتی دستان او را در آیینی نمادین در دست بگیرند. این سنت، بازتابی از پیوند عاطفی و مذهبی میان زندگان و مردگان بود و نشان می‌داد که مرگ در فرهنگ سیسیلی نه پایان، بلکه مرحله‌ای از تداوم حضور در حافظهٔ خانوادگی و اجتماعی است.

افراد مشهوری که در گوردخمه‌ها دفن شده‌اند عبارتند از:

فیلیپو دِ اُستریا، قبلاً آیالا، شاهزاده تونس و گرویده به کاتولیک (۱۶۲۰)
جوزپه گریمائو، رئیس‌جمهور پادشاهی (1755)^[۱]
وینچنزو ناتولی، قاضی (1770)^[۲]
لورنزو مارابیتی، مجسمه‌ساز (اوایل قرن نوزدهم)
فیلیپو پنینو، مجسمه‌ساز (۱۸۰۱)
جوزپه ولاسکو، نقاش (۱۸۲۷)^[۳]
سالواتوره مانزلا، جراح (۱۸۳۵)
الکساندر میشو دو بورتور، ژنرال و مشاور نظامی اهل پیمونت (۱۸۴۱، مقبره در کف)
جولیو آسکانیو انئا، سرهنگ و عضو کمیته جنگ (1848)^[۴]
جیووانی کورائو، پارتیزان (۱۸۶۳)
پائولو راگونا، سرهنگ توپخانه (1863)^[۵]
اسقف آگوستینو فرانکو (۱۸۷۷)، اسقف اسمی هرموپولیس^[۶]
مارینو کونچتینا، کودک ۵ ساله، همچنین به عنوان زیبای خفته دیگر شناخته می‌شود. (۱۸۸۰)
جیووانی پاترنیتی، معاون کنسول ایالات متحده (۱۹۱۱)
ارنستو سالافیا، استاد شمشیربازی (۱۹۱۴)^[۷]^[۸]
سالواتوره اوتری، آهنگساز اپرا (۱۹۲۴، مقبره)^[۹]

تحقیقات علمی

پروژهٔ مومیایی‌های سیسیل در سال ۲۰۰۷ با هدف مطالعهٔ علمی مومیایی‌ها و تهیهٔ پروفایل‌هایی از افراد مومیایی‌شده آغاز شد. این پروژه به سرپرستی انسان‌شناس داریو پیومبینو-ماسکالی از دپارتمان میراث فرهنگی و هویت سیسیلی در پالرمو انجام می‌شود و از سوی آکادمی اروپایی بُلتسانو/بُتسن پشتیبانی می‌گردد.

در این طرح، اجساد مومیایی‌شده با استفاده از تصویربرداری اشعهٔ ایکس و سی‌تی‌اسکن بررسی می‌شوند تا اطلاعاتی دربارهٔ سن، جنسیت، وضعیت سلامت، و شرایط زیستی آن‌ها به‌دست آید. همچنین از روش‌های انسان‌شناسی و آسیب‌شناسی دیرینه برای تحلیل دقیق‌تر بهره گرفته می‌شود. این بررسی‌ها نه‌تنها به شناخت بهتر از زندگی و مرگ در گذشتهٔ سیسیل کمک کرده‌اند، بلکه به گفتهٔ پیومبینو-ماسکالی، موجب بازگشایی دوبارهٔ گفت‌وگو دربارهٔ مرگ در فرهنگ سیسیلی شده‌اند—موضوعی که در سنت‌های مذهبی، اجتماعی و زیبایی‌شناسی این منطقه جایگاهی پیچیده و چندلایه دارد.

سال‌های زیادی موضوع مرگ [در سیسیل] تابو بود. اکنون، با توجه به اهمیت علمی آنچه که با این مومیایی‌ها در حال ظهور است، مردم درک می‌کنند که در سیسیل، مرگ همیشه بخشی از زندگی بوده است. و قرن‌ها بسیاری از سیسیلی‌ها از مومیایی کردن استفاده می‌کردند تا مطمئن شوند که رابطه‌ای ثابت بین زندگی و مرگ وجود دارد.
— داریو پیومبینو-ماسکالی، ژانویه ۲۰۱۳

مارک بنک، زیست‌شناس پزشکی قانونی، چندین حشره را شناسایی کرد که روند مومیایی کردن را روشن می‌کنند.

تحقیقات علمی اخیر بر هویت کودکان در دخمه‌های کاپوچین متمرکز شده است.

گردشگری

این دخمه‌ها برای عموم آزاد هستند. عکاسی از داخل رسماً ممنوع است، که تابلوهای برجسته این موضوع را برای بازدیدکنندگان روشن می‌کنند. با این حال، برخی از اجساد در فیلم «اجساد برجسته» ساخته فرانچسکو رزی و برنامه‌های تلویزیونی مانند سریال «سفر با اتوبوس» از کانال ۴، سریال تلویزیونی «بدن انسان » از بی‌بی‌سی در سال ۱۹۹۸، «ایتالیا: از بالا تا پایین» ساخته فرانچسکو، «شکار ارواح با پل اوگریدی و دوستان» از شبکه ITV2 در سال ۲۰۰۸ و «کانال یادگیری» در سال ۲۰۰۰ به نمایش گذاشته شده‌اند. حفاظ‌های آهنی برای جلوگیری از دستکاری یا ژست گرفتن گردشگران با اجساد نصب شده‌اند.