درجه های نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران

درجه‌های نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران به درجات نظامی موسوم به نیروهای مسلح ایران در زمان پادشاهی پهلوی اشاره دارد، که از ۳ سازمان نظامی شامل: ارتش شاهنشاهی ایران، شهربانی کشور شاهنشاهی ایران، ژاندارمری کشور شاهنشاهی ایران تشکیل می‌شد. درجه‌های ارتش به ۳ نیرو شامل: نیرو زمینی، نیروی هوایی، نیروی دریایی تقسیم می‌شد.

در دورهٔ پادشاهی پهلوی با برپایی فرهنگستان زبان فارسی نام‌های درجه‌های ارتشی نیز دگرگون شد. پس از تشکیل قشون متحدالشکل به سال ۱۳۰۰، درجات و مناصب سابق لغو و درجات جدید به این شرح تعیین گردید:^[۱]

1. به درجات سرهنگ تمام و بالاتر سردار گویند
2. تابین اول ارشد بند که دو الی چهار ردیف است.
3. سرجوقه که رئیس یک جوقه است و از دو الی چهار بند تشکیل می‌شود.
4. وکیل راست و چپ که که اولی رئیس جوقه‌های اول و دوم (نیم رسد اول) و دومی رئیس جوقه‌های سوم و چهارم (نیم رسد دوم) است.
5. وکیل اول کارهای کلی گروهان را عهده‌دار است.
6. نایب که رئیس یک رسد است و از دو الی چهار جوقه تشکیل می‌شود.
7. سلطان رئیس گروهان است که از دو الی چهار رسد تشکیل می‌شود.
8. یاور فرمانده گردان است که از دو الی چهار گروهان تشکیل می‌شود.
9. سرهنگ رئیس فوج است که از دو الی چهار گردان تشکیل می‌شود.
10. سرتیپ رئیس تیپ است که از دو الی چهار فوج تشکیل می‌شود.
11. امیرلشکر فرمانده لشکر است که حداقل از دو تیپ پیاده، یک تیپ سوار و توپخانه لشکری تشکیل می‌شود.
12. سپهبد رئیس سپاه است که مرکب است از دو الی سه لشکر که باهم در عملیات شرکت کنند.
13. کلیه سپاه ایران تحت امر فرمانده کل قشون قرار می‌گیرد.

پس از تشکیل فرهنگستان ایران در فروردین ماه ۱۳۱۴، واژه‌های جدیدی برای ارتش برگزیده شد و از همان سال استعمال آن‌ها در واحدهای نظامی اجباری شد.^[۲] در جدول زیر برابرهای امروزی و قدیمی این درجات می‌آید:^[۳]

• درجات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
• رسته (نیروهای مسلح)
• درجه‌های نظامی قدیم ایران

1. ↑ مجله قشون، شماره ۳، مورخ ۱۶ برج حوت، ص ۴ و ۵
2. ↑ باقر عاقلی، رضاشاه و قشون متحدالشکل، چاپ پنجم ۱۳۸۶ (ISBN 964-6895-05-0) نشر نامک، ص ۳۳۵.
3. ↑ برابرها از: گاهنامهٔ پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی. پاریس: سازمان چاپ و انتشارات سهیل، ص۱۶.