دستگاه آخرالزمان
اصطلاح دستگاه آخرالزمان (انگلیسی: Doomsday device) به چیزی گفته می‌شود که اگر فعال شود، می‌تواند نابودی گسترده و برگشت‌ناپذیر به‌بار بیاورد، تا حدی که تمدن انسانی یا حتی خود زندگی روی زمین به‌شدت آسیب ببیند یا از بین برود. این مفهوم بیشتر در داستان‌های علمی–تخیلی و بحث‌های نظری دربارهٔ بازدارندگی هسته‌ای به‌کار می‌رود، نه به‌عنوان یک ابزار معمول و واقعی در جهان امروز.
در ساده‌ترین تعریف، دستگاه آخرالزمان یعنی «سازه یا سامانه‌ای که با فعال شدنش، فاجعه‌ای همگانی و غیرقابل مهار رخ می‌دهد». نمونهٔ مشهورش در فرهنگ عامه، فیلم «دکتر استرنج‌لاو» است که در آن از دستگاهی صحبت می‌شود که اگر کشور مورد حمله قرار بگیرد، به‌طور خودکار واکنش زنجیره‌ای هسته‌ای راه می‌اندازد و عملاً جهان را نابود می‌کند. در این معنا، چنین چیزی بیشتر یک ابزار بازدارندهٔ افراطی است، چون تهدیدش این است: اگر به من حمله کنید، همه چیز با هم نابود می‌شود.
در بحث‌های جدی‌تر هم گاهی از این واژه برای اشارهٔ استعاری به فناوری‌ها یا سازوکارهایی استفاده می‌شود که اگر از کنترل خارج شوند، می‌توانند پیامدهای فاجعه‌بار جهانی داشته باشند؛ مثلاً سناریوهای افراطی دربارهٔ جنگ هسته‌ای تمام‌عیار، بعضی کاربردهای مهارنشدهٔ هوش مصنوعی، یا دست‌کاری‌های بسیار پرخطر در طبیعت.
جستارهای وابسته
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Doomsday device». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۷ فوریه ۲۰۲۶.
- جنگافزارهای علمی-تخیلی
- جنگافزارهای هسته‌ای
- سلاحهای کشتار جمعی در ادبیات داستانی
- سناریوهای آخرالزمانی