دشت شارون
دشت شارون (הַשָּׁרוֹן، سهل الشارون) بخش میانی دشت ساحلی اسرائیل است. نام شارون از واژه اَکَدی «آ-شارانو» (A-Sharanu) گرفته شده که به‌معنای «جنگل انبوه» است؛ منطقه‌ای که تا اواخر سده نوزدهم میلادی پوشیده از جنگل بود. این دشت میان دریای مدیترانه در باختر و تپه‌های سامره در خاور به درازای نزدیک به ۹۰ کیلومتر از ناحال تانینیم در جنوب کوه کرمل تا تل‌آویو در جنوب کشیده شده و پهنای آن نزدیک به ۱۵ کیلومتر است.
دشت شارون از دیرباز منطقه‌ای راهبردی در مسیر بازرگانی کهن بوده و در کتاب مقدس چندین بار از آن یاد شده‌است. این دشت در دوران باستان سرزمینی حاصلخیز بود، اما در سده‌های اخیر بخش بزرگی از آن به باتلاق و کانون مالاریا تبدیل شد. امروزه دشت شارون پرجمعیت‌ترین ناحیه اسرائیل پس از کلان‌شهرهاست و بخش‌هایی از آن در منطقه مرکزی، منطقه حیفا و منطقه تل‌آویو از مناطق اسرائیل جای دارد.
پیشینه
دوران باستان
از دشت شارون در سنگ‌نبشته‌ای از مصر باستان متعلق به آمنحتپ دوم یاد شده‌است.[۱] همچنین در تابوت سنگی اشمون‌عزر دوم، از «دشت شارون» به‌عنوان سرزمینی دربرگیرنده یافا و تل دور نام برده شده‌است.[۲]
در کتاب مقدس نیز چندین بار به دشت شارون اشاره شده‌است (اول تواریخ ۵:۱۶ و ۲۷:۲۹؛ کتاب اشعیا ۳۳:۹، ۳۵:۲ و ۶۵:۱۰) از جمله اشاره نامدار به «گل سرخ شارون» در سرود سلیمان (۲:۱).[۳] در منابع آلمانی کهن‌تر (پیش از ۱۹۴۸) و نوشته‌های الهیاتی مسیحی، نام این دشت به صورت یونانی‌شده «سارون» آمده‌است.[۴]
شناخته‌شده‌ترین شهر باستانی دشت شارون، قیصریه دریایی بود که هرودس بزرگ آن را بنیان نهاد و در دوران روم و بیزانس پایتخت ایالت سوریه فلسطینیه بود.[۵]
سده‌های میانه
این منطقه در دوران باستان جنگل بلوط انبوهی بود[۶] و گزارش‌های مربوط به نبرد آرسوف میان نیروهای ریچارد یکم و صلاح‌الدین ایوبی در جنگ صلیبی سوم آن را «جنگل آرسوف» در دشت شارون توصیف کرده‌اند.[۷]
دوران نوین
پیش از سده بیستم، منطقه زیر پوشش «جنگل شارون» بود؛ درختزاری باز با غلبه بلوط تابور (Quercus ithaburensis) که از کفار یونا در شمال تا رعانانا در جنوب گسترده بود. ساکنان عرب محلی به‌طور سنتی از این منطقه برای چراگاه، هیزم و کشاورزی پراکنده بهره می‌بردند.[۸] این منطقه در زبان عربی «الغابه» (الغابة) یعنی «جنگل بزرگ بلوط شارون» خوانده می‌شد.[۹]
در ۱۸۵۱ میلادی، فان دِ فِلده از دشت شارون بازدید کرد و نوشت: «زمین بسیار نرم و باتلاقی بود … تنها چند فلاح با چادرهای سیاهشان از آب بهره می‌بردند.»[۱۰]
جنگل‌زدایی منطقه در دوران فرمانروایی ابراهیم پاشای مصری در سده نوزدهم آغاز شد؛ او دستور داد بلوط‌ها را برای تأمین هیزم و مصالح ساختمانی قطع کنند. سپس در جریان جنگ جهانی اول نیز درختان بلوط برای سوخت لوکوموتیوهای امپراتوری عثمانی بریده شدند.[۱۱]
۸۱ درصد از زیستگاه‌های عربی دشت شارون بر روی محوطه‌های باستانی ساخته شده‌اند که نشان‌دهنده پیوستگی چشمگیر الگوهای سکونت از دوران پیشین است.[۱۲]
پیش از ۱۹۴۸ این ناحیه زیرمجموعه زیربخش یافا و بخش طولکرم بود. مهاجران صهیونیست در آغاز سده بیستم به این منطقه آمدند و شمار زیادی شهرک بنیاد نهادند.[۱۳]
تا ۱۹۴۵ میلادی زیربخش یافا ۳۷۳٫۸۰۰ نفر جمعیت داشت (۷۱٪ یهودی و ۲۹٪ مسلمان و مسیحی فلسطینی) و بخش طولکرم ۸۶٫۱۲۰ نفر (۱۷٪ یهودی و ۸۳٪ فلسطینی). در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، جمعیت عرب منطقه تقریباً به‌طور کامل آواره یا اخراج شدند.[۱۴][۱۵]
در ۲۰۰۸ میلادی دشت شارون پرتراکم‌ترین ناحیه اسرائیل بود.[۱۶]
مهاجرنشین‌های نخستین
بر پایه منابع آلمانی، نخستین مهاجران اروپایی در ۱۸۵۲ میلادی از پروس غربی و سرزمین بِرگ به این منطقه آمدند. سپس در ۱۸۶۶ مهاجرانی از مِین (ایالات متحده) شهرکی به نام «آدامز سیتی» در نزدیکی یافا بنیاد نهادند. پس از مهاجرت بیشتر ساکنان این دو شهرک به آمریکا، تمپلرهای وورتمبرگی در ۱۸۶۹ جایگزین شدند و در ۱۸۷۱ شهرک سارونا را که نامش از دشت شارون گرفته شده بنا کردند.[۱۷]
باستان‌شناسی
دشت شارون کانون کاوش‌های باستان‌شناختی گسترده‌ای بوده که توالی درازمدتی از سکونت انسان از دوران نوسنگی تا دوره اسلامی را آشکار کرده‌است.
دوره‌های پیش‌ازتاریخ
دوران نوسنگی و مس‌سنگی
کهن‌ترین نشانه‌های سکونت انسان در دشت شارون به دوران نوسنگی بازمی‌گردد. مهم‌ترین محوطه پیش‌ازتاریخی، عین آشور در شمال دشت شارون در ورودی گذرگاه وادی عاره است.[۱۸] این محوطه بزرگ چندلایه شامل توالی زیستگاه‌هایی از دوران نوسنگی، مس‌سنگی آغازین و پایانی و عصر برنز آغازین است.[۱۹]
کاوش‌های باستان‌شناختی گسترده در عین آشور و عین صفوری در جلیل سفلا صدها سنگ فلاخن از دوره مس‌سنگی آغازین (۵۸۰۰–۴۵۰۰ پیش از میلاد) به دست داده که یکسان‌سازی شکل و اندازه آن‌ها نشانه تولید سازمان‌یافته و شاید نبرد تلقی شده‌است.[۲۰]
شهر ۵۰۰۰ ساله عین آشور
در پی کاوش‌های نجات‌بخش ۲٫۵ ساله پیش از راه‌سازی در شمال دشت شارون، در عین آشور بازمانده‌های شهری ۵۰۰۰ ساله از عصر برنز آغازین با پرستشگاه کشف شد. این شهر برنامه‌ریزی‌شده ۶۵ هکتار گستره داشت و نزدیک به ۶۰۰۰ نفر در آن زندگی می‌کردند. در زیر این شهر، آثار زیستگاهی ۷۰۰۰ ساله نیز یافت شده‌است.[۲۱]
عصر برنز میانی
در عصر برنز میانی، دشت شارون به‌شدت پرجمعیت شد و چندین شهر بزرگ استحکام‌یافته در سراسر آن بنیاد گذاشته شد. از جمله شهرهای بزرگ می‌توان به تل افک، تل زرور، تل بورگا و تل پولگ اشاره کرد که شبکه‌ای از چهار پایگاه مستحکم عصر برنز میانی را تشکیل می‌دادند.[۲۲]
تل زرور، نزدیک به چهار کیلومتری خاور خدرای کنونی، نخستین تل بزرگ دشت شارون بود که کاوش باستان‌شناسی در آن انجام شد. هیئت‌های ژاپنی در دهه ۱۹۶۰ شهری ۵۰ دونمی با شواهد سکونت پیوسته در چندین دوره را آشکار ساختند.[۲۳]
جغرافیا و محیط زیست
دشت شارون در راستای شمالی-جنوبی از دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه کرمل نزدیک به ۵۰ کیلومتر در امتداد دریای مدیترانه تا رود یرکون کشیده شده و پهنای میانگین آن ۱۵ کیلومتر است.[۲۴] تپه‌های شنی ساحلی سبب باتلاقی شدن بخش‌هایی از دشت می‌شدند.[۲۵] سطح دشت شارون از راه پرتگاه شارون به تراز دریای مدیترانه پیوند دارد.
در تپه‌های شنی این دشت، گل نرگس قیفی شنزار (חבצלת החוף) می‌روید که به سبب همانندی نام عبری‌اش با «گل سرخ شارون» (חבצלת השרון) اغلب با آن یکی دانسته می‌شود.[۲۶]
امروزه دشت شارون به‌شدت بهره‌برداری کشاورزی می‌شود؛ به‌ویژه برای پرورش مرکبات و نیز آووکادو، پنبه، سبزیجات و انگور. میوه شارون (گونه‌ای خرمالو) نامش را از این دشت گرفته‌است.[۲۷]
شهرها و شوراهای ناحیه‌ای
| شهرها | شوراهای ناحیه‌ای |
|---|---|
|
نام‌گذاری‌های برگرفته از شارون
- هود هشارون – شهری در دشت شارون
- رمت هشارون – شهری در دشت شارون
- سارونا – شهرکی که تمپلرها بنا کردند و نامش از دشت شارون گرفته شد
- میوه شارون – گونه‌ای خرمالو
- راه‌آهن شارون – خط آهنی در دشت شارون
جستارهای وابسته
- دشت ساحلی اسرائیل
- نبرد آرسوف
- عین آشور
منابع
- ↑ Vol ۴۲: Annales du Service des Antiquités de l'Égypte (۱۹۴۳). Le Caire, Imprimerie de l'Institut Français d'Archéologie Orientale. ۱۹۴۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Two Phoenician Glass Seals from Tel Dor» (PDF). dor.huji.ac.il. ۱۹۸۷. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «What Is Sharon or Where Is It in the Bible? (1 Chronicles 5:16)». Wingu la Mashahidi. ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Der Große Brockhaus: Handbuch des Wissens in zwanzig Bänden. Brockhaus. ۱۹۲۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Saron. Meyers Konversations-Lexikon. ۱۹۰۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «A-Sharanu». tairalmor. ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Battle of Arsuf in the Crusades». ThoughtCo. ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «A-Sharanu». tairalmor. ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Marom, Roy; Zadok, Ran (۲۰۲۳). «Early-Ottoman Palestinian Toponymy: A Linguistic Analysis of the (Micro-)Toponyms in Haseki Sultan's Endowment Deed (۱۵۵۲)». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۱۳۹ (۲).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده) - ↑ van de Velde، Charles William Meredith (۱۸۵۴). Narrative of a Journey through Syria and Palestine in ۱۸۵۱ and ۱۸۵۲. Oxford University. ص. ۳۴۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «A-Sharanu». tairalmor. ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Marom، Roy (۲۰۲۶). Settled Land: The Arab Countryside in Israel/Palestine. Lamda Scholarship, The Open University of Israel Press. شابک ۹۷۸-۹۶۵-۰۶-۱۷۶۹-۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Sharon Plain». Bartleby.com. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده) - ↑ Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All that remains: the Palestinian villages occupied and depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. شابک ۹۷۸-۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Abu-Sitta، Salman (۲۰۱۰). Atlas of Palestine, ۱۹۱۷-۱۹۶۶. Palestine Land Society. شابک ۹۷۸-۰-۹۵۴۹۰-۳۴۲-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Sharon Plain of Israel». دانشنامه انکارتا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Eisler، Ejal Jakob (۱۹۹۷). Der deutsche Beitrag zum Aufstieg Jaffas ۱۸۵۰–۱۹۱۴. Harrassowitz. شابک ۳-۴۴۷-۰۳۹۲۸-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Yannai, Eli (۲۰۰۶). «'En Esur ('Ein Asawir) I: Excavations at a Protohistoric Site in the Coastal Plain of Israel». IAA Reports—Monograph Series of the Israel Antiquities Authority.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Yannai, Eli (۲۰۰۶). «'En Esur ('Ein Asawir) I: Excavations at a Protohistoric Site in the Coastal Plain of Israel». IAA Reports—Monograph Series of the Israel Antiquities Authority.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Haklay, Gil; Bron, Hendrik; Shalem, Dina; Milevski, Ianir; Getzov, Nimrod (۲۰۲۳). «Up in Arms: Slingstone Assemblages from the Late Prehistoric Sites of 'En Ẓippori and 'En Esur». 'Atiqot. ۱۱۱ (۱): ۱۶–۱۸.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده) - ↑ «Archäologen finden in Israel 5.000 Jahre alte Großstadt». ORF. ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Garfinkel, Yosef (۲۰۲۵). «How to Date a City Wall? The Case Study of Middle Bronze Age Lachish». Palestine Exploration Quarterly. ۱۵۷ (۱): ۱–۲۲.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Tel Zeror – The Levantine Ceramics Project». www.levantineceramics.org. دریافت‌شده در ۸ سپتامبر ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Saron. Meyers Konversations-Lexikon. ۱۹۰۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Der Große Brockhaus. Brockhaus. ۱۹۲۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Der Große Brockhaus. Brockhaus. ۱۹۲۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Saron. Meyers Konversations-Lexikon. ۱۹۰۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sharon plain». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sharon (région)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Scharonebene». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «سهل شارون». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Sharon در ویکی‌انبار
- دشت شارون
- منطقههای اسرائیل
- استان مرکز (اسرائیل)